Кіріспе
Пемброкширдегі арал, Марло және Сент-Брайдс, Уэльс. Скомер (Ynys Sgomer) немесе Скомер аралы – Пемброкшир жағалауындағы арал, Батыс Уэльстегі Марло және Сент-Брайдс қауымдастығында орналасқан. Арал өте бай жануарлар дүниесімен танымал: әлемдегі Манкс шыршыларының шамамен жартысы осы аралда көбейеді, Атлантикалық тупиктердің колониясы Ұлыбританияның оңтүстігіндегі ең ірісі, ал Скомер тышқаны (банк тышқанының бір түрі) тек осы аралға тән. Скомер – ұлттық табиғат қорығы, ерекше ғылыми маңызы бар аудан және ерекше қорғалатын аймақ. Оны теңіз табиғат қорығы қоршап тұр, ал басқаруды Оңтүстік және Батыс Уэльс жабайы табиғат қоры жүзеге асырады. Скомер археологиялық тұрғыдан да қызығушылық тудырады: тас шеңберлер, тұрған тастар және тарихқа дейінгі үйлердің қалдықтары бар. Аралдың көп бөлігі ежелгі ескерткіш деп жарияланған.
Skomer (Ynys Sgomer) or Skomer Island is an island off the coast of Pembrokeshire, in the community of Marloes and St Brides in west Wales. It is well known for its wildlife: around half the world's population of Manx shearwaters nest on the island, the Atlantic puffin colony is the largest in southern Britain, and the Skomer vole (a subspecies of the bank vole) is unique to the island. Skomer is a national nature reserve, a Site of Special Scientific Interest and a Special Protection Area. It is surrounded by a marine nature reserve and is managed by the Wildlife Trust of South and West Wales. Skomer is known for its archaeological interest: stone circles, standing stone and remains of prehistoric houses. Much of the island has been designated an ancient monument.
Сипаттама
Аралдың аумағы 74,5 км². Оның ең биік нүктесі Горс төбесінде теңіз деңгейінен жоғары, ал аралдың көп бөлігі теңіз деңгейінен шамамен жоғары орналасқан. Скомерді әртүрлі бедерлер мен қанаттардың қатары қиып өтеді, осылайша бай және сан алуан топография құрайды. Аралдың ұзындығы солтүстік-оңтүстік бағытында шамамен , ал ені шығыс-батыс бағытында шамамен . Аралдың шығыс жағында екі шығанаққа бөлінетін жер бар. Бұл Пемброкшир жағалауынан 1000 ярдтан (бір километрден) кем емес қашықтықта жатқан бірнеше аралдың бірі. Скомерді көптеген кіші аралдар қоршап тұр, олардың ең ірілері: Мидленд аралы (биіктігі), ол Скомерден Литтл-Саунд арқылы бөлінген, Мью-Стон (биіктігі) және Гарленд-Стон (биіктігі).
Атауы
Скомер атауы викингтерден келген Скальмейден шыққан, ол "Қақ бөлінген арал" деген мағынаны білдіреді, мүмкін аралдың шығыс бөлігі негізгі бөлігінен дерлік бөлініп кеткендіктен. 1578 жылғы картада латын тілінде Scaline Insul деп көрсетілген, ал бірінші сөз, болжам бойынша, "скален" немесе "тең емес" дегенді білдіреді.
Геология
Скомерді құрайтын жанартаулық тау жыныстары Силур дәуірінде, шамамен 440 миллион жыл бұрын пайда болған. Базальттар, риолиттер, фелситтер, кератофирлер, мугеарит және олармен байланысты шөгінді тау жыныстары (кварциттер және т.б.) «Скомер вулкандық сериясы» деп біріктірілген. 1000 метрге (3000') дейін қалыңдығы бар бұл серияға трахит, долерит және өзгерген андезит – скумерит те кіреді. Базальт – бұл тізбектегі ең көп кездесетін компонент; оның бір бөлігі су астында атқыланғанын көрсететін, жастық лава түрінде кездеседі. Басқа базальт ағындарының бетінде сол кездегі судан және ауадан әсер көрген іздер бар. Осы тау жыныстары жиынтығын материкте, Марлос түбегінің солтүстік жағында шығысқа қарай табуға болады, және ол шамамен Сент-Исмаилге дейін созылады. Скомердегі бүкіл тізбе оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай 15° және 25° аралығында еңіске түседі. Ол бірнеше жарылымдармен тілінген, олардың ішінде Солтүстік Хевен және Оңтүстік Хевен шығанақтарының эрозиясына себеп болғандары ерекше аталады. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа бағытталған жарылым Bull Hole мен Оңтүстік Хевен арасында созылып, екі жақтағы қабаттарды ығыстырады. Скомер соңғы мұз дәуірінен кейін теңіз деңгейінің көтерілуі нәтижесінде материктен оқшауланды.
Тарих
Адамның қоныстанғандығына дәлелдер бар – егістік шекаралары мен қоныс орнының қалдықтары. Бұл олардың темір ғасырына дейін соққандығын көрсетеді. 2011 жылы басталған Скомер аралы жобасы, Уэльстегі ежелгі және тарихи ескерткіштер жөніндегі Корольдік комиссиясы (RCAHMW) және Шеффилд және Кардифф университеттерінің археологтарымен бірлесіп, аралдың тарихи алдындағы қоғамдастықтарын зерттейді. 2016 жылы жүргізілген әуедегі лазерлік сканерлеу және жер қазу жұмыстары адамның аралда 5000 жыл бұрын қоныстанғанын анықтады. 14 ғасырда қояндар әкелінді, олардың қуыстары мен жайылымдары аралдың ландшафтына зор әсер етті. Аралдың ортасындағы шаруашылық ғимараттары, қазірде келушілерге арналған жайға орналасқан, 2005 жылы жаңартылды. 1963 жылы "Өмірге бір қараңыз" деректі фильмдер сериясы Скомер мен оның табиғатын, сондай-ақ Сондерстің күзетшілік қызметін және оның әйелі мен отбасымен бірге өткізген өмірін көрсетті.
Жабайы табиғат
Скомер ең алдымен, өте көптеп көбейетін теңіз құстарымен танымал, олардың ішінде Манкс шейервотерлері, гайльмотттар, тоқылдақтар, үлкен корморанттар, қара аяқты кайттар, Атлантикалық тупиктер, Еуропалық дауыл құстары, жалпы шағатайлар, Еуразиялық устричницалар және қарабас гагарлар, сондай-ақ жыртқыш құстар – қысқақұлақты сұрғырлар, жалпы сұңқарлар және сарыққанат сұңқарлар бар. Аралда боз итшатырлар, қарапайым бақалар, кесірткелер, жарқыраған құрттардың көбейіп өсетін тобы және әртүрлі жабайы гүлдер де кездеседі. Түкті дельфин айналасындағы суларда таралған. Скомер кесірткесі – жағалық кесірткенің бір түрі, және ол осы аралға ғана тән.
Атлантикалық пафлин
Скомер және Скокхолм аралдарында шамамен 10 000 жұптасқан тупик бар, бұл оларды Ұлыбританиядағы ең маңызды тупик колонияларының біріне айналдырады. Олар сәуірдің ортасында ұя салу үшін тесіктерге келеді, олардың көп бөлігін аралдың көптеген қоян популяциясы қазып шығарған. Соңғы тупиктер шілде айының екінші немесе үшінші аптасында аралдан кетеді. Олар негізінен ұсақ балықтармен және құмшақ балықтармен қоректенеді; көбінесе тупиктердің мұрындықтарында онға дейін кішкентай балықты көруге болады. 1950-1970 жылдар аралығында саны төмендегеннен кейін, колонияның мөлшері жылына 1-2% өсуде (2006 жылғы деректер бойынша). 2004 жылға қарай аралда көптеген тупик тесіктері болды және ересек тупиктер тамақпен қайтып келгенде, туристерге мән бермей, жолдармен жүгіріп өтеді. 2019 жылғы сараптама бойынша 24 108 құс тіркелді, ал 2020 жылы бұл көрсеткіш 34 796 құсқа дейін өсті.
Қаңқа құс
Скомерде бірегей сүтқоректі мекендейді: Скомер құйрыққомыры (Myodes glareolus skomerensis), банктік құйрыққомырдың ерекше қосалқы түрі. Аралдағы құрлықтағы жыртқыштардың болмауы құйрыққомыр үшін брусницалы өсімдіктер өсетін жерді өте қолайлы ортаға айналдырады, жаз айларында олардың саны шамамен 20 мыңға жетеді. Осы кезде аралдың ортасындағы шаруашылыққа жақын аумақтарда қысқақұлақты сұңқарлар өз балаларын тамақтандыру үшін құйрыққомырларды іздеп ұшып жүргенін көруге болады.
Қол жеткізу
Дейл Принцесса материктегі Мартинс-Хейвеннен Скомерге жүзіп барады, бұл күн сайын 15 минуттық саяхат (ауа райына байланысты), дүйсенбі күнінен басқа (Шығанақ мерекесі дүйсенбісінен басқа) сәуір мен қыркүйек аралығында сағат 10:00-ден 12:00-ге дейін (нақты уақыт өзгеруі мүмкін). Аралға кіретін адамдардың саны шектеулі (күнде 250 адам). 2020 жылы жаңа келушілерді басқару жүйесі енгізілгеннен кейін алдын ала брондау ұсынылады. Аралдың ортасындағы фермада 16 орындық жатақхана орналасқан. Брондау қазан айында ашылады және тек Тонду кеңсесіне телефон арқылы жасалуы мүмкін. Түнделуге келгендер жеке қайықпен саяхаттап, жатақхана сәуірден қыркүйекке дейін ашық болады. Келушілерге ашық аймақтар жолдармен ғана шектеледі. Нек, шығыс аймағы, тек тар құмшақпен байланысқан, келушілер үшін толығымен жабық. 2005-2006 жылдары ферма ғимараттарын жаңарту жобасы жүргізілді, соның ішінде түнгі қонақтар мен зерттеушілер үшін ескі сарай, еріктілердің жатақханасы қайта жаңартылды, сондай-ақ Солтүстік Хейвендегі күзетшінің үйі де қайта жаңартылды. Күн энергиясы ыстық сумен және жарықпен қамтамасыз етеді.