Аштық басуды төмендететін дәрілер туралы мақала. Аноректиктер тамақ қабылдауды азайтып, салмақ жоғалтуға көмектеседі. Гормондар, ми жүйкесінің әсері зерттеледі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тәбетті төмендететін дәрі
Drug which reduces appetite
Аноректик немесе анорексия – тәбетті төмендететін, тамақ тұтынуды азайтатын және салмақ жоғалтуға әкелетін дәрілік зат. Бұл заттар орталық нерв жүйесіне немесе белгілі бір нейротрансмиттерлерге әсер етіп, тоқтық сезімін тудырады немесе тамаққа деген құштарлықты азайтады. Анорексиялық әсерді түсіну салмақты басқару, тамақтану тәртібін бұзу және осыған байланысты денсаулық мәселелеріне қатысты араласулар жасауда маңызды. Анорексиялық әсер гормоналды реттеуден бастап жүйкелік сигналдарға дейін әртүрлі механизмдер арқылы туындауы мүмкін. Грелин, лептин және YY пептиді – тәбетті бақылайтын гормондардың қатарында. Сонымен қатар, орталық нерв жүйесіндегі серотонин және допамин сияқты нейротрансмиттерлер тамақ қабылдауды реттеуге маңызды үлес қосады. Ал, тәбетті күшейтетін дәрілер орексигендік деп аталады. Бұл термин (грек тілінен ἀν (an) = "жоқ" және ὄρεξις (órexis) = "тәбет") шыққан, және мұндай дәрілер анорексигендік, анорексиялық немесе тәбетті басушы деп те аталады.
An anorectic or anorexic is a drug which reduces appetite, resulting in lower food consumption, leading to weight loss. These substances work by affecting the central nervous system or certain neurotransmitters to create a feeling of fullness or reduce the desire to eat. The understanding of anorexiant effects is crucial in the development of interventions for weight management, eating disorders, and related health concerns. The anorexiant effect can be induced through diverse mechanisms, ranging from hormonal regulation to neural signaling. Ghrelin, leptin, and peptide YY are among the hormones involved in appetite control. Additionally, neurotransmitters such as serotonin and dopamine in the central nervous system contribute significantly to the regulation of food intake. By contrast, an appetite stimulant is referred to as orexigenic. The term is (from the Greek ἀν (an ) = "without" and ὄρεξις (órexis) = "appetite"), and such drugs are also known as anorexigenic, anorexiant, or appetite suppressant.
Тарих
Қысқа мерзімдік қолдану үшін клиникалық жағдайда семіздікті емдеуге қолданылатын кейбір тәбетке қарсы препараттар рецептсіз де қолжетімді. Көптеген тәбетке қарсы препараттар табиғи ингредиенттер қоспасына негізделген, көбінесе жасыл шайды негіз ретінде пайдаланады және теңіз балдырында табиғи түрде кездесетін фукоксантин сияқты басқа да өсімдік экстракттарымен үйлестіріледі. Осы классқа жататын препараттар көбінесе амфетаминмен байланысты фенетиламин отбасынан шыққан стимуляторлар болып табылады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс және фин әскерлері әскерлеріне амфетамин (Первитин) жиі берген. Ұлыбритания әскері де 72 миллионнан астам Бензедрин таблеткаларымен, ал АҚШ әскері шамамен сондай мөлшерде, шаршаудың қабылданысқа келмейтін жағдайларда қамтамасыз етілді. Соғыстан кейін, артық амфетамин қара нарыққа және азаматтық нарыққа бағытталды. Шындығында, амфетамин өзі 1950 жылдардың соңында қауіпсіздік мәселелеріне байланысты әлемнің көп бөлігінде тыйым салынғанша, коммерциялық түрде тәбетті басу үшін сатылып келді. Көптеген амфетаминдер тәуелділік, тахикардия және гипертония сияқты жанама әсерлер тудырады, бұл ұзақ мерзімді бақылаусыз қолдануды қауіпті етеді.
Used on a short term basis clinically to treat obesity, some appetite suppressants are also available over the counter. Several appetite suppressants are based on a mix of natural ingredients, mostly using green tea as its basis, in combination with other plant extracts such as fucoxanthin, found naturally in seaweed. Drugs of this class are frequently stimulants of the phenethylamine family, related to amphetamine. The German and Finnish militaries issued amphetamines (Pervitin) to soldiers commonly during the Second World War. Similarly, the UK military was supplied with more than 72 million Benzedrine tablets and the US military with an approximately equal amount for situations, in which fatigue was not deemed to be an acceptable option. Following the war, large amphetamine surpluses were redirected for use on the black and the civilian market. Indeed, amphetamine itself was sold commercially as an appetite suppressant until it was outlawed in most parts of the world in the late 1950s because of safety issues. Many amphetamines produce side effects, including addiction, tachycardia and hypertension, making prolonged unsupervised use dangerous.
Қоғамдық денсаулық мәселесі
Фармацевтикалық анорексиялық заттармен байланысты қаушатыр өкпе гипертензиясы және жүрек қақпақшаларының зақымдануы эпидемиялары өнімдердің нарықтан алынуына әкелді. Мұндай жағдай 1960 жылдары аминорекс үшін, ал 1990 жылдары фенфлурамин үшін (қараңыз: Fen phen) орын алды. Сонымен қатар, асқазанды басатын фенилпропаноламиннің геморрагиялық инсультпен байланысты болуы 2000 жылы Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасын (FDA) АҚШ нарығынан оны алуды талап етуге мәжбүр етті, ал эфедринге қатысты ұқсас алаңдаушылықтар 2004 жылы FDA-ның оны диеталық қосымшаларға қосуға тыйым салуына әкелді. Кейіннен 2005 жылы федералды судья Nutraceuticals қосымша өндірушісінің шағымы бойынша бұл тыйымды күштен шығарды. Эфедринге тыйым салудың себебі ингредиенттің денсаулыққа қатысты мәселелеріне қарағанда, оның метамфетамин өндірісінде прекурсор ретінде қолданылуымен байланысты болғаны туралы пікір де бар.
Epidemics of fatal pulmonary hypertension and heart valve damage associated with pharmaceutical anorectic agents have led to the withdrawal of products from the market. This was the case with aminorex in the 1960s, and again in the 1990s with fenfluramine (see: Fen phen). Likewise, association of the related appetite suppressant phenylpropanolamine with hemorrhagic stroke led the Food and Drug Administration (FDA) to request its withdrawal from the market in the United States in 2000, and similar concerns regarding ephedrine resulted in an FDA ban on its inclusion in dietary supplements in 2004. A Federal judge later overturned this ban in 2005 during a challenge by supplement maker Nutraceuticals. It is also debatable as to whether the ephedrine ban had more to do with its use as a precursor in methamphetamine manufacture rather than health concerns with the ingredient as such.
Фармакологиялық емес баламалар
Судың салмақ жоғалту әсері фармакологиялық емес, мүмкін болатын тәсіл ретінде ғылыми зерттеулерге тақырып болған. Әр тамақ ішетін алдында су ішу тәбетті басуға көмектеседі. Тамақтан 30 минут бұрын 500 мл (шамамен 17 унция) су ішу, 8-12 апта ішінде семіз ерлер мен әйелдерде шамалы салмақ жоғалтумен (1–2 кг; 2-4 фунт) байланысты болған.
Weight loss effects of water have been subject to some scientific research as a potential non pharmacological approach. Drinking water prior to each meal may help in appetite suppression. Consumption of 500 mL (approximately 17 fl oz) of water 30 minutes before meals has been correlated with modest weight loss (1–2 kg; 2 to 4 lb) in obese men and women over a period of 8 to 12 weeks.