Кіріспе
1649 жылы Англия королі Карл I-нің өзі туралы жазған кітабы деп саналатын "Ейкон Базилик" ("Eikon Basilike" - "Ейкон Базилик"), "Ең қасиетті патшаның жалғыздығы мен қасіреттерінің бейнесі" – Англия королі Карл I-ге жатқызылған рухани автобиография. Ол 1649 жылғы 9 ақпанда, Англия азаматтық соғысынан кейін парламент корольді өлімге кескеннен кейін он күн өткен соң жарық көрді.
The Eikon Basilike ('/aɪ//.//k//ɒ//n// //b//ə/'/s//ɪ//l//.//ɪ//.//k//iː/ EYE kon bə SIL ih kee; Εἰκὼν Βασιλική (Eikṑn Basilikḗ), ), The Pourtraicture of His Sacred Majestie in His Solitudes and Sufferings, is a purported spiritual autobiography attributed to King Charles I of England. It was published on 9 February 1649, ten days after the King was beheaded by Parliament in the aftermath of the English Civil War in 1649.
Мазмұны мен авторлығы
Күнделік түрінде жай, әсерлі және тікелей стильде жазылған кітап, Чарльздың өлім жазасын орындағандарды кешіруге шақыратын ирендік дұғаларды, сондай-ақ корольдік билікті және Азамат соғысына әкелген корольдің саяси және әскери бағдарламасын қорғаумен үйлестіреді. Чарльз кітабын өзі жазды-жазбағаны әлі анық емес. Реставрациядан кейін Вустер епископы Джон Годен оны өзі жазғанын мәлімдеді. Ғалымдар бұл талаптың негізділігі туралы келіспеушілікке толы, бірақ Годен егер жазса, сол кезде Чарльзтың құжаттарына қол жеткізген болуы мүмкін. Джереми Тейлор да кітапты қайта қарауға қатысқан және оның атауының авторы болған делінеді; алғашқы нұсқасы Suspiria Regalia деген атпен белгіленген. Кейбір кейінгі басылымдарда Эйкон Базиликеде Уильям Леветтің, корольдің ұзақ жылғы сарай адамы және жатын бөлмесінің күзетшісінің, Чарльздың өзінің қолымен мәтінді жазғанын көргенін куәландыратын ант берілген мәлімдемесі бар. Леветтің айтуынша, ол Чарльз Уайт аралында тұтқындалған кезде онымен бірге болған. Корольдің өлім жазасын орындауға куә болған Леветтің кейін корольдің денесін жерлеу үшін Виндзор қамалына жеткізуге көмектескені белгілі. Эйкон Базилике кім жазған болса да, оның авторы – ағылшын дінінің қарапайым, бірақ терең әсерлі сөздерін меңгерген, Кранмердің «Ортақ дұғалар кітабында» көрініс тапқан шебер жазушы. Нәтижесінде, өзінің кемшіліктерін мойындаған, діни қағидаларының адалдығын және саяси мақсаттарының тазалығын жариялаған, қиындықтарға қарамастан Құдайға сенім артқан бекем монархтың бейнесі қалыптасады. Кітапта Чарльздың басты кемшілігі – Парламенттің Страффорд графының басын талап етуіне бойын салу болғаны айтылады; осы күнәсі үшін Чарльз тағынан да, өмірінен де айырылды. Чарльзды шейіт ретінде бейнелеу корольді Исамен салыстыруға шақырды. Бұл драмалық көріністің әсерлілігі оны роялистік пропаганданың шедевр жасады. Кітап Протекторат және Реставрация кезінде ресми түрде мақұлданбағанымен, өте танымал болды; 1649 жылы ғана 36 басылымға шықты. 1657 жылы ол тіпті музыкалық формада да пайда болды, Томас Стэнлидің өлеңі мен Джон Уилсонның музыкасымен. Музыкалық қосымша пуритандар ұнатқан метрикалық псалмдардың қатал стилін, орган, теорбо немесе басқа да континуо аспаптарымен ұсынылған сәнді (және католик) аспаптық сүйемелдеумен үйлестірді. Кітаптың корольге жасаған оң әсерінен Парламент Джон Милтонды оған қарсы жауап жазуға шақырды, ол 1649 жылы Eikonoklastes деген атпен жариялады. Милтонның жауабы Чарльз бен оның құдайларға табынуды талап ететін абсолюттік монархияның бейнесін бұтқа айырды, олардың Құдайға ғана лайықты құрметке ие екенін және сондықтан Құдайдың заңын сақтау үшін әділ түрде құлатылғанын мәлімдеді. Бұл теологиялық қарсы шабуыл Эйконның сезімтал баяндамасын халықтың құрметінен ала алмады. Бұл туындыға арналған сатира, Eikon Alethine (Εἰκὼν Ἀληθινή), 1649 жылы жарық көрді.
Some later editions of the Eikon Basilike contained a sworn statement by William Levett, Esq., longtime courtier and groom of the bedchamber to the King, that Levett had witnessed Charles writing the text during the time that Levett accompanied him in his imprisonment on the Isle of Wight. A witness to the King's execution, Levett later helped transport the King's body back to Windsor Castle for burial. Whoever wrote the Eikon Basilike, its author was an effective prose stylist, one who had partaken deeply of the solemn yet simple eloquence of Anglican piety as expressed in Cranmer's Book of Common Prayer. The end result is an image of a steadfast monarch who, while admitting his weaknesses, declares the truth of his religious principles and the purity of his political motives, while trusting in God despite adversity. Charles's chief weakness, it says, was in yielding to Parliament's demands for the head of the Earl of Strafford; for this sin, Charles paid with his throne and his life. Its portrait of Charles as a martyr invited comparison of the King to Jesus. The pathos of this dramatic presentation made it a master stroke of Royalist propaganda. The book was extremely popular despite official disapproval during the Protectorate and the Restoration; it went into 36 editions in 1649 alone. In 1657 it even appeared in musical form, with a verse rendering by Thomas Stanley and music by John Wilson. The musical setting blended the austere style of the metrical psalter, favoured by the Puritans, with fashionable (and Catholic) instrumental accompaniment provided by an organ, theorbo or another such continuo instrument. Because of the favourable impression the book made of the King, Parliament commissioned John Milton to write a riposte to it, which he published under the title Eikonoklastes in 1649. Milton's response sought to portray the image of Charles, and the absolute monarchy he aspired to, as idols, claiming a reverence due only to God, and therefore justly overthrown to preserve the law of God. This theological counterattack failed to dislodge the sentimental narrative of the Eikon itself from public esteem. A satire on the work, Eikon Alethine (Εἰκὼν Ἀληθινή), was also published in 1649.
Англия шіркеуінің құрметіне ие болған Карл патша
"Эйкон Базиликасы" және Карлдың шейіт ретінде өлімге кесілуінің бейнесі осыншалықты сәтті болды, сондықтан монархия қайта орнатылғанда, 30 қаңтардағы Патшаға арналған арнайы еске алу күні "Ортақ дұғалар кітабына" қосылды, сол күнді ораза және тәубе күні ретінде сақтауға нұсқау берілді. 1660 жылдың 19 мамырында Кентербери және Йорк соборы Карл II-нің ұсынысымен корольді қасиетті деп жариялады және оның есімін дұға кітабына енгізді. Карл I – Англия шіркеуінің ресми түрде қасиетті деп мойындаған жалғыз қасиеттісі. 1859 жылы королева Виктория бұл еске алуды дұға кітабынан алып тастады. Көптеген Англикан шіркеулері мен шағын ғибадатханалары "Шейіт Карл патшаға" арналған. "Шейіт Карл патша қоғамы" 1894 жылы корольдің есімін күнтізбеге қайтару және Патшалық шейітті құрметтеуді ынталандыру мақсатымен құрылды.
Шарлдың мәтінде шейіт ретінде бейнеленуі
Ричард Хельгерсонның пікірінше, "Эйкон Базилик" Карлдың тікелей Тюдор және Стюарт әулетінен келген ізбасарларының бейнелеу стратегиясының қалыптасқан нүктесін көрсетеді: король Джеймстің мәтіндік абсолютизмі және Елизаветаның "иконалық өрнегі". Бұрынғы патшалық бейнелеу үлгілерін қайталаудан өзге, Хельгерсон "Патша кітабының" мәтіндік эстетикасы мен Контрреформация арасындағы жақындыққа тоқталады: "Эйкон Базилик" жаңа баспа мәдениеті өзін-өзі анықтаған, бұрын Елизавета мен Шекспирге, тіпті кейін Контрреформация католиктеріне қызмет еткен мәдени тұрғыдан шартталған жауаптар жиынтығына сүйенді. Осылайша, кітапқа қарсы көзқарасқа ие, кітапқа қарсы болған бұл кітап баспаға қарсы күшке айналды. Хельгерсонның пікірінше, "Эйкон Базилик" Карлдың өліміне орай басымдыққа ие болған, баспаға құмар протестанттық жазбаларға дейін және одан кейін пайда болған рухани құлшынысқа негізделген.
Басылымдар
Please provide the English text and the existing translation reference. I need both to complete the translation as requested. I will then provide only the final Kazakh translation.