1640-1660 жылдардағы Англия Парламенті

Кіріспе

1640-1660 жылдардағы ағылшын Парламенті

Ұзақ Парламент – 1640 жылдан 1660 жылға дейін қызмет еткен ағылшын Парламенті. Ол 1640 жылдың көктемінде 11 жылдық үзілістен кейін үш апта ғана жұмыс істеген Қысқа Парламенттің сәтсіздігінен кейін шақырылды. 1640 жылдың қыркүйегінде король I Чарльз 3 қарашада Парламентті шақыру туралы жарлық шығарды. Оның ниеті – Шотландияға қарсы епископтар соғысының шығындарына байланысты қажетті қаржылық заңдарды қабылдау. Ұзақ Парламент өзінің атын Парламент Актісі арқылы мүшелерінің келісімі болмаса таратылмайтынын белгілегендіктен алды; ал мүшелер 1660 жылдың 16 наурызына дейін, ағылшын азамат соғысынан кейін және Интеррегнумның соңына жақын Парламентті таратуға келіспеді. Парламент 1640 жылдан 1648 жылға дейін отырды, содан кейін Жаңа үлгідегі армия таратып жіберді. Осыдан кейін, Коммуналар палатасының қалған мүшелері «Румп Парламенті» деп аталды; Оливер Кромвель 1653 жылдың сәуір айында Румпты таратып, оның орнына тағайындалған және сайланған парламенттерді бірінен соң бірі орнатты. 1658 жылдың қыркүйегінде Кромвельдің қайтысынан кейін туған хаоста Румп 1659 жылдың мамырында қайта құрылды, ал 1660 жылдың ақпанында генерал Джордж Монк 1648 жылы Парламентке кіргенге тыйым салынған мүшелерге орындарын қайта иеленуге рұқсат берді, осылайша олар Реставрацияны жүзеге асыру және Ұзақ Парламентті тарату үшін қажетті заңдарды қабылдай алды. Бұл жаңа Парламент сайлануына жол ашты, ол Конвенция Парламенті деп аталды. Ұзақ Парламенттің кейбір маңызды мүшелері, мысалы, сэр Генри Вэйн кіші және генерал Эдмонд Ладлоу, Ұзақ Парламенттің соңғы актілеріне қатысуға тыйым салынды. Олар Парламенттің заңды түрде таратылмағанын, оның соңғы дауыстары рәсімдік бұзушылық (сол кезде қолданылған сөздер «хитролық» және «қастандық») екенін мәлімдеді, бұл генерал Джордж Монк I Чарльздың Англия тағына қайта оралуын қамтамасыз ету үшін жасаған әрекеті. Реставрация кезінде генерал герцогтықпен марапатталды. Ұзақ Парламент кейіннен он жетінші ғасырдағы виг тарихында маңызды орын алды. Америкалық виг тарихшысы Чарльз Уэнтворт Уфэм Ұзақ Парламенттің «әлем бір ортақ мақсатта біріккен ең ұлы үкіметтік генийлердің жиынтығы» деп сенді, олардың іс-әрекеттері сол кезде елдерін әлемнің таңғажайып және құрметке бөленген еліне айналдырды, және бүгінгі күнге дейін сол елдің шекарасынан тыс жерде реформаның дамуы мен халықтық бостандықтың кеңеюіне ықпал етеді. Оның пікірінше, оның республикалық принциптері Америка төңкерісіне бастау болды.

The Long Parliament was an English Parliament which lasted from 1640 until 1660. It followed the fiasco of the Short Parliament, which had convened for only three weeks during the spring of 1640 after an 11 year parliamentary absence. In September 1640, King Charles I issued writs summoning a parliament to convene on 3 November 1640. He intended it to pass financial bills, a step made necessary by the costs of the Bishops' Wars against Scotland. The Long Parliament received its name from the fact that, by Act of Parliament, it stipulated it could be dissolved only with agreement of the members; and those members did not agree to its dissolution until 16 March 1660, after the English Civil War and near the close of the Interregnum. The parliament sat from 1640 until 1648, when it was purged by the New Model Army. After this point, the remaining members of the House of Commons became known as the Rump Parliament; Oliver Cromwell disbanded the Rump in April 1653, replacing it with a succession of nominated and elected parliaments. In the chaos following the death of Cromwell in September 1658, the Rump was reinstalled in May 1659, and in February 1660 General George Monck allowed the members barred in 1648 to retake their seats, so that they could pass the necessary legislation to allow the Restoration and dissolve the Long Parliament. This cleared the way for a new parliament to be elected, which was known as the Convention Parliament. Some key members of the Long Parliament, such as Sir Henry Vane the Younger and General Edmond Ludlow, were barred from the final acts of the Long Parliament. They claimed the parliament was not legally dissolved, its final votes a procedural irregularity (words used contemporaneously were "device" and "conspiracy") by General George Monck to ensure the restoration of King Charles II of England. On the restoration the general was rewarded with a dukedom. The Long Parliament later became a key moment in Whig histories of the seventeenth century. American Whig historian Charles Wentworth Upham believed the Long Parliament comprised "a set of the greatest geniuses for government that the world ever saw embarked together in one common cause" and whose actions produced an effect which, at the time, made their country the wonder and admiration of the world, and is still felt and exhibited far beyond the borders of that country, in the progress of reform, and the advancement of popular liberty. He believed its republican principles made it a precursor to the American Revolutionary War.

Страффордты өлтіру

Карл Епископтар соғыстарын салықсыз қаржыландыра алмайтынын түсінді; 1640 жылғы сәуірде Парламент он бір жылдан кейін алғаш рет шақырылды, бірақ ол салықтарды мақұлдаудан бас тартқан соң, үш аптадан кейін таратылды. Шотландиялық келісімдер жасаушылар екінші жеңілістен кейін оны жаңа сайлау өткізуге мәжбүр етті, нәтижесінде қарашада Джон Пим басқаратын оппозиция үлкен көпшілікке ие болды. Парламентке бірден «Тамыр мен тармақ петицияларының» сериясы ұсынылды. Бұл петициялар Англия шіркеуінен епископтарды қууды талап етті, бұл шіркеуде «католиктік амалдардың» өсуіне байланысты кең таралған алаңдаушылықты көрсетті. Карлдың протестант шотландтарына қарсы соғыс жариялауға дайындығы, бірақ қуылған жүрегі Карл Луиге көмектеспеуі, оның Испаниямен одаққа қол қоюға дайын екеніне деген қорқынышқа әкелді, бұл пікірді тәжірибелі венециялық және француз елшілері де бөлісті. Бұл Англия үшін ғана емес, жалпы протестанттық іс үшін де билікті шектеу маңызды екенін білдірді. Патшаға тікелей шабуыл жасау қабылданбағандықтан, әдеттегі тәсіл – оның «жаман кеңесшілерін» соттау болды. Бұл патша заңнан жоғары болғанымен, оның қол астындағылар заңнан жоғары емес екенін және олар оларды қорғай алмайтынын көрсету мақсатында болды; мұның мақсаты – басқаларды өз іс-әрекеттері туралы екі рет ойлануға мәжбүрлеу еді. Сонымен қатар, олар 1640 жылғы 6 қарашада тағайындалған Діни комитеттен бастап, бірқатар комитеттер мен кіші комитеттер құруға кірісті. Олардың басты нысаны – бұрынғы Ирландияның лорд-орынбасары Страффорд графы болды; ол мұны білгеннен кейін Карлға Лондон мұнарасын басып алу үшін әскери күш қолдануға және «шотландтармен сатқындық хат алмасуға» кінәлі кез келген депутатты немесе пэрді тұтқындауға шақырды. Карл күмәнмен қарағанда, Пим бірінші соққы берді; 11 қарашада Страффордқа импичмент жарияланды, тұтқындалды және мұнараға жіберілді. Басқа нысандар, соның ішінде Джон Финч, шетелге қашып кетті; архиепископ Уильям Лауд 1640 жылғы желтоқсанда импичментке ұшырады және Страффордпен бірге мұнараға қамалды. 1641 жылғы наурызда Страффорд «өздік және тирандық үкімет» деген 28 айып тағылды. Бұл айыптаулар дәлелденсе де, олар патшаға қарсы қылмыс құрайтыны белгісіз болды, бұл сатқындықтың заңдық анықтамасы. Егер ол босатылса, қарсыластары оны мұнарада ауыстыратын еді, сондықтан Пим дереу Страффордтың кінәсін растап, оны өлім жазасына кесу туралы билль ұсынды. Карл бұл билльге қол қоймайтынын мәлімдегенімен, 21 сәуірде 204 депутат мақұлдады, 59 қарсы дауыс берді, ал 250-і дауыс беруден бас тартты. 1 мамырда Страффордты мұнарадан босатуға қатысты әскери жоспар туралы хабарлар Лондонда кеңінен наразылықтарға әкелді, ал 7 мамырда Лордтар 51-ге 9 дауыспен өлім жазасын кесуге дауыс берді. Отбасының қауіпсіздігі үшін қорқамын деп мәлімдеген Карл 10 мамырда өлім жазасына қол қойды, ал Страффорд екі күннен кейін бас кесілді.

Charles found himself unable to fund the Bishops' Wars without taxes; in April 1640, Parliament was recalled for the first time in eleven years, but when it refused to vote taxes without concessions, he dissolved it after only three weeks. The humiliating terms imposed by the Scots Covenanters after a second defeat forced him to hold fresh elections in November, which produced a large majority for the opposition, led by John Pym. Parliament was almost immediately presented with a series of "Root and Branch petitions". These demanded the expulsion of bishops from the Church of England, reflecting widespread concern at the growth of "Catholic practices" within the church. Charles' willingness to make war on the Protestant Scots, but not to assist his exiled nephew Charles Louis, led to fears he was about to sign an alliance with Spain, a view shared by the experienced Venetian and French ambassadors. This meant ending arbitrary rule was important not just for England, but the Protestant cause in general. Since direct attacks on the monarch were considered unacceptable, the usual route was to prosecute his "evil counsellors". Doing so showed even if the king was above the law, his subordinates were not, and he could not protect them; the intention was to make others think twice about their actions. Further, they started to create a series of committees and sub committees starting with the Grand Committee for Religion appointed on 6 November 1640. Their main target was the Earl of Strafford, former Lord Deputy of Ireland; aware of this, he urged Charles to use military force to seize the Tower of London, and arrest any MP or peer guilty of "treasonable correspondence with the Scots". While Charles hesitated, Pym struck first; on 11 November Strafford was impeached, arrested, and sent to the Tower. Other targets, including John Finch, fled abroad; Archbishop William Laud was impeached in December 1640, and joined Strafford in the Tower. At his trial in March 1641, Strafford was indicted on 28 counts of "arbitrary and tyrannical government". Even if these charges were proved, it was not clear they constituted a crime against the king, the legal definition of treason. If he went free, his opponents would replace him in the Tower, and so Pym immediately moved a bill of attainder, asserting Strafford's guilt and ordering his execution. Although Charles announced he would not sign the attainder, on 21 April 204 MPs voted in favour, 59 against, while 250 abstained. On 1 May, rumours of a military plot to release Strafford from the Tower led to widespread demonstrations in London, and on 7th, the Lords voted for execution by 51 to 9. Claiming to fear for his family's safety, Charles signed the death warrant on 10 May, and Strafford was beheaded two days later.

Ұзақ парламент құрған комитеттер

1640 жылы 5 қарашада парламент қарастыруға ниеттенген жұмыстарын бөлу үшін бірнеше комитет құрды. Алғашқы комитет – Тотнес округінен сайланған депутат Джон Мейнард басшылығымен Артықшылықтар және сайлау жөніндегі комитет болды. Келесі күні, 6 қарашада, парламент Діни мәселелер жөніндегі Ұлы комитетті құрды. Жаңа үлгідегі армия көп ұзамай Карлдың әскерлерін талқандады, ал 1646 жылдың басында ол жеңіліске жақын қалды. Чарльз 27 сәуірде Оксфордтан құпия түрде қашып кетті; 6 мамырда парламент Ньюаркты қоршаған шотланд әскерлерінің қолбасшысы Дэвид Леслиден корольді ұстағанын хабарлайтын хат алды. Чарльз корольшіл губернатор лорд Беласиске Ньюаркты тапсыруға бұйрық берді, ал шотландтар патшаны алып, Ньюкаслға қайтты. Осылайша Бірінші ағылшын азамат соғысы аяқталды.

Екінші ағылшын азаматтық соғысы

Көптеген парламентарийлер әскери жеңіліс Чарльзды келісімге мәжбүр етеді деп есептеді, бұл оның мінезін түсінбеушілік еді. 1645 жылғы тамызда принц Руперт соғыстың ұтылғанын айтқанда, Чарльз әскери тұрғыдан дұрыс екенін, бірақ "Құдай бүлікшілер мен сатқындарды өркендетпейді" деп жауап берді. Осы терең сенімнің арқасында ол ешқандай маңызды ұсыныстан бас тартты. Оппозициядағы жіктерді сезіне отырып, ол Шотландия мен Англияның патшасы ретінде оларды одан әрі тереңдетуге тырысты, өйткені кез келген үкімет үшін ол қажетті екенін ойлады. Бұл 1646 жылы рас болғанымен, 1648 жылы маңызды тұлғалар оның сөзіне сенуге болмайтын адаммен келіссөз жүргізудің қажеті жоқ деп санайтын. Англияда пресвитериандар азшылық болғаннан өзгеше, епископтар соғысы нәтижесінде Келісімшілер үкіметі мен Пресвитериан шіркеуі құрылды. Шотландтар осы жетістіктерін сақтағысы келді. 1643 жылғы Салтанатты Лига мен Келісім олардың алаңдаушылығын білдірді, егер Чарльз Парламентті жеңсе, бұл келісімге қандай салдар болады деген ойда болды. 1646 жылға қарай олар Чарльзді, Англия мен Шотландияның біріккен Пресвитериан шіркеуіне қарсы шыққан Тәуелсіздерге қарағанда аз қауіпті деп қарады. Кромвель олармен келісудің орнына күресемін деді. Шілде айында шотланд және ағылшын комиссарлары Чарльзге Ньюкасл ұсыныстарын ұсынды, бірақ ол оларды қабылдамады. Оның келіссөздерден бас тартуы Келісімшілер үшін қиын жағдай туғызды. Чарльз Пресвитериандық одаққа келіссе де, Парламент мақұлдайтынына кепілдік берілмеді. Оны ұстау тым қауіпті еді, өйткені кейінгі оқиғалар көрсеткендей, роялистер немесе Келісімшілер болсын, көптеген шотландтар оны ұстап тұруды қолдады. 1647 жылғы ақпанда олар қаржылық келісімге келді, Чарльзды Парламентке тапсырды және Шотландияға қайтты. Англияда Парламент соғыстың экономикалық салдарымен, 1646 жылғы жаман егінмен және обаның қайталануымен күресіп жатты. Пресвитериандық фракцияға Лондондық жаттығу жасаған отрядтар, Батыс қауымдастығының армиясы, Уэльстегі Роуленд Лафарн сияқты көшбасшылар және Корольдік флоттың бір бөлігі қолдау көрсетті. 1647 жылғы наурыз айына қарай Жаңа армияға 3 миллион фунт стерлингтен астам жалақы төленбеген еді. Парламент оны Ирландияға жіберді, келіскендерге ғана ақы төленеді деді. Олардың өкілдері барлық жалақыны алдын ала талап еткенде, армия таратылды. Жаңа армия таратылуға келіспеді. Маусымның басында Чарльз Парламент күзетінен алынып, Триплоуға жеткізілді, онда оған Армия кеңесінің талаптары ұсынылды. Бұл талаптар Ньюкасл ұсыныстарынан гөрі жұмсақ болғанымен, Чарльз оларды қабылдамады. 26 шілдеде пресвитериандық бүлікшілер Парламентке шабуыл жасап, оны Лондонға шақыруды талап етті. Тамыз айының басында Фэрфакс және Жаңа армия қаланы бақылауға алды, ал 20 тамызда Кромвель әскери сүйемелдеумен Парламентке келді және 26 шілдеден бергі барлық Парламент шешімдерін жойған Нөлдік және Бос жарлықты қабылдауға мәжбүр етті. Бұл пресвитериандық депутаттардың көпшілігінің Парламенттен кетуіне және келесі жылы Прайдтың тазалауына әкелді. Путни дебаттары радикалдардың мақсаттарын іске асыруға тырысты, бірақ қарашада роялистік қауіп-қатерлердің қайта оралуы Фэрфаксты адалдық туралы жариялауға мәжбүр етті. Бұл Коркбушта аяқталған қатардағы әскерлерге бағынуды қалпына келтірді. Қарашаның соңында король күзетшілерінен қашып, Карисбрук қамалына жетті. 1648 жылғы сәуірде Шотландия Парламентінде Енгажерлер көпшілікке ие болды. Оларды Англия тағына қайтару үшін Чарльз Англияда үш жыл бойы Пресвитериандықты орнатуға және Тәуелсіздерді басуға келісті. Оның Келісімге қол қоймауы шотландтарды бөліп тастады. Кирк партиясы Чарльзге сенбеді, ағылшын және шотланд роялистерімен одақтасуға қарсы болды және Ангажиментті "күнәлі" деп айыптады. Екі жылдық үздіксіз келіссөздерден және келісімге келмеуден кейін Чарльз ақыры роялистердің көтерілісіне жағдай жасады, оған кейбір ағылшын пресвитериандары мен шотланд Келісімшілері қолдау көрсетті. Алайда, үйлестірудің болмауынан Екінші ағылшын азаматтық соғысы тез басылды.

Many Parliamentarians had assumed military defeat would force Charles to compromise, which proved a fundamental misunderstanding of his character. When Prince Rupert suggested in August 1645 the war was lost, Charles responded he was correct from a military viewpoint, but 'God will not suffer rebels and traitors to prosper'. This deeply held conviction meant he refused any substantial concessions. Aware of divisions among his opponents, he used his position as king of both Scotland and England to deepen them, assuming that he was essential to any government; while this was true in 1646, by 1648 key actors believed it was pointless to negotiate with someone who could not be trusted to keep any agreement. Unlike in England, where Presbyterians were a minority, the Bishops' Wars resulted in a Covenanter, or Presbyterian government, and Presbyterian kirk, or Church of Scotland. The Scots wanted to preserve these achievements; the 1643 Solemn League and Covenant was driven by their concern at the implications for this settlement if Charles defeated Parliament. By 1646, they viewed Charles as a lesser threat than the Independents, who opposed their demand for a unified, Presbyterian church of England and Scotland; Cromwell claimed he would fight rather than agree to it. In July, the Scots and English commissioners presented Charles with the Newcastle Propositions, which he rejected. His refusal to negotiate created a dilemma for the Covenanters. Even if Charles agreed to a Presbyterian union, there was no guarantee it would be approved by Parliament. Keeping him was too dangerous; as subsequent events proved, whether Royalist or Covenanter, many Scots supported his retention. In February 1647, they agreed to a financial settlement, handed Charles over to Parliament, and retreated into Scotland. In England, Parliament was struggling with the economic cost of the war, a poor 1646 harvest, and a recurrence of the plague. The Presbyterian faction had the support of the London Trained Bands, the Army of the Western Association, leaders like Rowland Laugharne in Wales, and parts of the Royal Navy. By March 1647, the New Model was owed more than £3 million in unpaid wages; Parliament ordered it to Ireland, stating that only those who agreed would be paid. When their representatives demanded full payment for all in advance, it was disbanded. The New Model refused to be disbanded; in early June, Charles was removed from his Parliamentary guards, and taken to Thriplow, where he was presented with the Army Council's terms. Though they were more lenient than the Newcastle Propositions, Charles rejected them; on 26 July, pro Presbyterian rioters burst into Parliament, demanding he be invited to London. In early August, Fairfax and the New Model Army took control of the city, while on 20 August Cromwell went to Parliament with a military escort, and forced the passing of the Null and Void Ordinance annulling all Parliamentary proceedings since 26 July, leading to the withdrawal of most of the Presbyterian MPs and presaging Pride's Purge the following year. The Putney Debates attempted to address radicals' objectives, but the return of royalist threats in November led to Fairfax demanding a declaration of loyalty; this re established command authority over the rank and file, completed at Corkbush. In late November, the king escaped from his guards, and made his way to Carisbrooke Castle. In April 1648, the Engagers became a majority in the Scottish Parliament; in return for restoring him to the English throne, Charles agreed to impose Presbyterianism in England for three years, and suppress the Independents. His refusal to take the Covenant himself split the Scots; the Kirk Party did not trust Charles, objected to an alliance with English and Scots Royalists, and denounced the Engagement as 'sinful.' After two years of constant negotiation, and refusal to compromise, Charles finally had the pieces in place for a rising by Royalists, supported by some English Presbyterians, and Scots Covenanters. However, lack of co ordination meant the Second English Civil War was quickly suppressed.

Парламент (6 желтоқсан 1648 20 сәуір 1653)

Әр түрлі фракциялар арасында жіктелiстер пайда болды, бұл 1648 жылдың 7 желтоқсанында Прайдтың тазалауына әкелді. Оливер Кромвельдің күйеу баласы Генри Ирэтонның бұйрығымен полковник Прайд 41 Парламент мүшесін физикалық түрде тоқтатып, тұтқындады. Көптеген шеттетілгендер пресвитериандар болды. Генри Вэйн кіші Ирэтонның заңсыз әрекетіне наразылық білдіріп, Парламенттен кетіп қалды. Ол Карл I-нің өлім жазасына тартылуына қатыспаған, бірақ Кромвелл қатысқан. Шеттетуден кейін қалғандар, Румп Парламенті, 1649 жылдың 30 қаңтарында Карл I-нің сотталып, өлім жазасына тартылуын ұйымдастырды. Олар 1649 жылы Англия Республикасын құруға да жауапты болды. Генри Вэйн кіші 1649 жылдың 17 ақпанында Парламентке қайта қосылуға көндірілді және Мемлекеттік Кеңес құрылды, елдің атқарушы билігі оған жүктелді. Сэр Генри Вэйн Кеңес мүшесі болып тағайындалды. Кромвель Вэйнге тағайындауға келісу үшін көп күш жұмсады және көптеген кеңесулерден кейін, ол Вэйнге Республикаға қатысты принциптерінің тазалығына жеткізіп, қоғамдық қызметке қайта оралуға деген тартыншақтығын жеңді. Сэр Генри Вэйн біраз уақыт Кеңестің төрағасы болды және Қаржы министрі және Теңіз флоты комиссары ретінде мемлекеттік қызметтің осы саласын дерлік толығымен басқарды. Кромвель "Ұзақ Парламент, азаттық үшін ұлы шайқасты бастаған сол асыл топ, отырыста болғанда және Вэйн сияқты адамдар оның жұмысына қатыса алғанда, оның мақсаттарын іске асыру туралы ойлаудың ешқандай қажеті болмайтынын жақсы білді" (Протекторат немесе Диктатура құру). Генри Вэйн реформа туралы заң жобасын дайындап жатты. Кромвель "егер реформа туралы заң қабылданып, халықтық принциптер бойынша еркін сайланған және толық, әділ және тең өкілдік құратын Палата шақырылса, онда халықтың бостандықтарын құлату немесе елдің үкіметін бұзу мүмкін емес екенін" білді. Генерал Эдмунд Лудлоудың (Реставрациядан кейін жер аударылған және Good Old Cause-тің адал жақтасы) айтуынша, бұл реформа заң жобасы халықтың тең өкілдігін қамтамасыз етті, өкілдікке сәйкес халқы азайған бірнеше округтердің құқығын жоқ қылды және Палатаның санын төрт жүзге бекітті. Бұл "Англияға және әлемнің қалған бөлігіне республикалық институттардың игіліктерін екі ғасыр бұрын сыйлап берер еді". "Харрисон, Кромвельдің осы мәселеде сенген адамы, қозғалысты талқылау үшін көтерілді, тек уақытты ұстау үшін. Кромвельге Палата соңғы шешімді қабылдауға дайын екені хабарланды, ал полковник Инголдби Уайтхоллға асығып барып, егер ол шешуші әрекет жасағысы келсе, уақыты жоқ екенін айтты". Әскерлер орналасқаннан кейін Кромвель жиналысқа кірді. Ол қарапайым қара костюм және сұр жүн шұлық киген. Ол өз орнына отырып, талқылауды тыңдаған сияқты көрінді. Спикер сұрақ қою үшін тұрғанда, Кромвель Харрисонға: "Енді уақыт келді, мен осыны істеуім керек" деп сыбырлады. Ол тұрғанда, оның беті қызарды және дағдарыс оятқан қорқынышты құмарлықтармен қараңғыланды. Өте бейсабырлықпен және тілімен ол Палатаның сипатын қорлады, ал айыптауларының бірінші толқыны басылғаннан кейін, кенеттен тонын өзгертті және: "Сіз бұл парламенттік тіл емес деп ойлайсыз, мен білемін, және сіз менен мұндай күтуге тиіс емессіз" деп айқайлады. Содан кейін ол залының ортасына шығып, өзін-өзі ұстамай жүрген адам сияқты алға-артқа жүрді. Бірнеше сәттен кейін ол еденге басты, есіктер ашылды және мушкетерлер тобы кірді. Олар алға жылжуда, Кромвель Палатаға қарап: "Сіз Парламент емессіз, мен сіз Парламент емессіз деймін; кетіңіз және адал адамдарға орын босатыңыз" деді. "Бұл ерекше көрініс орын алғанда, мүшелер өз құлақтары мен көздеріне сенбей, үнсіз таңғалып, қорқынышпен және өздерінің алдында дауылдап, шатасып жатқан маньяк сатқынға аяныштылықпен қарады. Соңында Вэйн наразылық білдіру үшін көтерілді және оны ойға келтіруге шақырды, бірақ Кромвель оны тыңдаудың орнына, оның даусын үлкен ашумен басып, сәттегі отты құмарлықпен: "Сэр Гарри Вэйн! Сэр Гарри Вэйн! Құдай мені Сэр Гарри Вэйнен құтқара көрсін!" деді. Содан кейін ол жазбаларды тартып алды, кеңсе қызметкерінің қолынан заң жобасын тартып алды, мүшелерді штыкпен қуып шықты, есіктерді бұғаттап, кілтті қалтасына салып, Уайтхоллға оралды. Оливер Кромвель 1653 жылы келісілгендей жаңа сайлауды шақырудың орнына өзін мәңгілікке жалғастыруды жоспарлағандай көрінгенде, Румпты күшпен таратып жіберді. Одан кейін Баребон Парламенті және содан кейін Бірінші, Екінші және Үшінші Протекторат Парламенттері болды.

Divisions emerged between various factions, culminating in Pride's Purge on 7 December 1648, when, under the orders of Oliver Cromwell's son in law Henry Ireton, Colonel Pride physically barred and arrested 41 of the members of Parliament. Many of the excluded members were Presbyterians. Henry Vane the Younger removed himself from Parliament in protest of this unlawful action by Ireton. He was not party to the execution of Charles I, although Cromwell was. In the wake of the ejections, the remnant, the Rump Parliament, arranged for the trial and execution of Charles I on 30 January 1649. It was also responsible for the setting up of the Commonwealth of England in 1649. Henry Vane the Younger was persuaded to rejoin Parliament on 17 February 1649 and a Council of state was installed, into whose hands the executive government of the nation was committed. Sir Henry Vane was appointed a member of the Council. Cromwell used great pains to induce Vane to accept the appointment, and after many consultations, he so far prevailed in satisfying Vane of the purity of his principles in reference to the Commonwealth, as to overcome his reluctance again to enter the public service. Sir Henry Vane was for some time President of the Council, and, as Treasurer and Commissioner for the Navy, he had almost the exclusive direction of that branch of public service. Cromwell "well knew that while the Long Parliament, that noble company, who had fought the great battle of liberty from the beginning, remained in session, and such men as Vane were enabled to mingle in its deliberations, it would be utterly useless for him to think of executing his purposes" (to set up a Protectorate or Dictatorship). Henry Vane was working on a Reform Bill. Cromwell knew "that if the Reform Bill should be suffered to pass, and a House of Commons be convened, freely elected on popular principles, and constituting a full and fair and equal representation, it would be impossible ever after to overthrow the liberties of the people, or break down the government of the country". According to General Edmund Ludlow (an unapologetic supporter of the Good Old Cause who lived in exile after the Restoration), this reform bill provided for an equal representation of the people, disfranchised several boroughs which had ceased to have a population in proportion to representation, fixed the number of the House at four hundred". It would have "secured to England and to the rest of the world the blessings of republican institutions, two centuries earlier than can now be expected". "Harrison, who was in Cromwell's confidence on this occasion, rose to debate the motion, merely in order to gain time. Word was carried to Cromwell, that the House were on the point of putting the final motion; and Colonel Ingoldby hastened to Whitehall to tell him, that, if he intended to do anything decisive, he had no time to lose". Once the troops were in place Cromwell entered the assembly. He was dressed in a suit of plain black; with grey worsted stockings. He took his seat; and appeared to be listening to the debate. As the Speaker was about to rise to put the question, Cromwell whispered to Harrison, "Now is the time; I must do it". As he rose, his countenance became flushed and blacked by the terrific passions which the crisis awakened. With the most reckless violence of manner and language, he abused the character of the House; and, after the first burst of his denunciations had passed, suddenly changing his tone, he exclaimed, "You think, perhaps, this is not parliamentary language; I know it; nor are you to expect such from me". He then advanced out into the middle of the hall, and walked to and fro, like a man beside himself. In a few moments he stamped upon the floor, the doors flew open and a file of musketeers entered. As they advanced, Cromwell exclaimed, looking over the House, "You are no Parliament; I say you are no Parliament; begone, and give place to honester men". "While this extraordinary scene was transacting, the members, hardly believing their own ears and eyes, sat in mute amazement, horror, and pity of the maniac traitor who was storming and raving before them. At length Vane rose to remonstrate, and call him to his senses; but Cromwell, instead of listening to him, drowned his voice, repeating with great vehemence, and as though with the desperate excitement of the moment, "Sir Harry Vane! Sir Harry Vane! Good Lord deliver me from Sir Harry Vane!" He then seized the records, snatched the bill from the hands of the clerk, drove the members out at the point of the bayonet, locked the doors, put the key in his pocket, and returned to Whitehall. Oliver Cromwell forcibly disbanded the Rump in 1653 when it seemed to be planning to perpetuate itself rather than call new elections as had been agreed. It was followed by Barebone's Parliament and then the First, Second and Third Protectorate Parliaments.

Ұзақ парламенттің қалпына келтірілуі мен таратылуы (1660 жылы 21 ақпан - 16 наурыз)

Румпқа алғашқы құрмет көрсеткеннен кейін, Монк оларды жаңа парламент сайлау жоспары бойынша ынтымақтастыққа жалғастыруға құштар емес екенін анықтады (Румп Парламенті Монктің оларға есеп беруі керек деп ойлады және еркін сайлау туралы өз жоспары болды); сондықтан 1660 жылдың 21 ақпанында ол 1648 жылы Прайдтың тазалауынан «шеттетілген» мүшелерді күшпен қалпына келтірді, осылайша олар Конвенция Парламенті үшін заңдар дайындады. Румп Парламентінің бір бөлігі қарсы болды және шеттетілген мүшелермен бірге отырудан бас тартты. 1660 жылдың 27 ақпанында «жаңа Мемлекеттік кеңес узурпацияланған билікке қарсы кейбір жоспарлар туралы хабардар болып, әртүрлі әскери шенеуніктерді қамауға алуға бұйрықтар берді; сондай-ақ, парламент мүшелері болғандарға күдікпен қарап, олар өз үйінен кез келген мүшені, егер қажет болса, шеттетілген мүшелер келгеннен бері отырмаған жағдайда ұстауға рұхсат беретін бұйрық алды. Үй таратылу туралы заңды қабылдауға дайын болғанда, соңғы патшаға қарсы соғысты бастау және оны жалғастыруда ең белсенді болған Крю, олар өздерін таратып жібермес бұрын, патшаның, оның сөзімен айтқанда, қорқынышты өліміне қарсы куәлік беруді ұсынды. Людлоудың айтуынша: 25 сәуірде жаңа Парламент сайлауын жариялағаннан кейін, 1660 жылдың 16 наурызында Ұзақ Парламент таратылды. Соңында, 1660 жылдың 22 сәуірінде «генерал-майор Ламберттің тобы таратылды» және генерал Ламбертті полковник Ингольдсби тұтқынға алды.