Кіріспе

Ағылшын заңгері және әскери офицер (1616–1660 жж.) генерал-майор Томас Харрисон, 16 шілде 1616 жылы крещениеден өтті, 13 қазан 1660 жылы өлім жазасына кесілді. Ол «Бесінші монархистер» деп белгілі радикалды діни ағымның көрнекті өкілі және Үш патшалық соғысында Парламент пен Ұлттық Достастық үшін күрескен әскери адам болды. 1649 жылғы қаңтарда I Чарльздың өлім жазасын бекіткендердің бірі, ол 1653 жылы Протекторат орнатылғанға дейін Оливер Кромвеллдің жақтасы болды, кейін олардың арасы суық болды. 1660 жылғы Стюарттардың қайта орналасуынан кейін ол тұтқындалды, король өлтіруші деп айыпталып, өлім жазасына кесілді. Ол 13 қазан 1660 жылы асылып, кесіліп, төрт бөлікке бөлінді, өлімге бетбұрыс кезінде көрсеткен батылдығын көптеген куәгерлер, соның ішінде күнделік жазушы Сэмюэл Пипс атап өтті.

Жеке мәліметтер

Томас Харрисон 1616 жылдың 16 шілдесінде крещениеден өтті, ол төрт баланың екіншісі және Ньюкасл-андер-Лайм қаласының төрт мәрте мэрі болған Ричард Харрисонның жалғыз ұлы. 1646 жылы ол туысы Кэтрин Харрисонға үйленді; олардың үш баласы болды, барлығы да нәресте шағында қайтыс болды.

Мансап

Гаррисон Лондонға көшіп барғанға дейін жергілікті грамматикалық мектепте білім алған болуы мүмкін, онда ол Клиффорд иінде орналасқан заңгердің кеңсе қызметкері болды. 1642 жылдың тамызында Бірінші ағылшын азаматтық соғысы басталғанда, Эссекс графы Парламенттік армияның бас қолбасшысы болып тағайындалды, ал Гаррисон оның жеке күзет жасағына, өмір сақшыларына қосылды, олар негізінен сот үйлерінен (Inns of Court) таңдалып алынған. Басқа мүшелеріне Чарльз Флитвуд, Эдмунд Лудлоу және Натаниел Рич кірді, олардың барлығы кейінгі саяси және діни дау-жанжалдарда маңызды рөл атқарды. Бұл жасақ соғыстың ең алғашқы екі шайқасында – 1642 жылдың қыркүйегіндегі Повик көпірі және 1642 жылдың қазан айындағы Эджхилл шайқасында қатысты. 1643 жылдың жазында ол Манчестер графының полкіндегі атты әскердің капитаны ретінде Шығыс Ассоциациясы армиясына ауысты. 1644 жылдың шілдесінде Марстон-Мур шайқасына қатысқан кезде ол подполковник шеніне жеткен еді. Ол соғыстың көптеген маңызды шайқастарында шайқасты және 1645 жылы Жаңа үлгідегі армияға қосылды. Соғыс аяқталған кезде ол генерал-майор шеніне көтерілді және Оливер Кромвельдің жақын досы мен серігі болды. 1646 жылы Вендовер округінен Ұзақ Парламентке сайланды. Оның полкі Левеллерлерге жақын болды және 1647 жылы бүлік көтерді.

Екінші ағылшын азаматтық соғысы

1648 жылы шілдеде Appleby-де жарақат алды. Ол Лондонға қайтуға мәжбүр болды, бірақ 1649 жылдың қаңтарында корольді Лондонға сүйемелдеп әкелген отрядқа басшылық етуге жеткілікті күш-қуаты болды. Гаррисон сот процесінде комиссар (судья) ретінде отырды және король Чарльз I-нің өлім жазасына қол қойған 59 комиссардың он жетіншісі болды. 1650 жылы Харрисон Уэльсте әскери қолбасшылыққа тағайындалды, онда ол өте қатал болған. 1651 жылы генерал-майор шеніне көтеріліп, Кромвельдің Шотландия жорығы кезінде Англиядағы армияға басшылық етті. Ол 1651 жылдың тамызында Кнутсфорд шайқасында және қыркүйек айында Ворчестер шайқасында шайқасты. 1650-ші жылдардың басында Харрисон радикалды Бесінші монархистермен байланысты болды және олардың негізгі спикерлерінің біріне айналды. Ол Кромвельді әлі де қолдады және 1653 жылы сәуірде Румп Парламентін таратуға көмектесті. Ол парламенттің одан да қатаң діни реформаларды кешіктіруіне қарсы болды – оған «құдайға жақын» парламент қажет болды. Харрисон Парламенттің орнын бастан аяқ ауыстырған Номинациялық Ассамблеяның (Барбоунс Парламенті) радикалды мүшесі болды. Ассамблея таратылғанда, Харрисон және басқалар кетпеуге қарсылық көрсетті, сондықтан оларды әскер күштеп шығарды. Гаррисон желтоқсан айында армиядан босатылды. Көптеген адамдар сияқты, ол Протектораттың құрылуына және Кромвельдің Лорд-протектор болып сайлануына наразы болды. Протекторат (1653–60) кезінде Харрисон төрт рет түрмеге қамалды.

Тұтқындау және сотталу

Кромвель қайтыс болғаннан кейін Харрисон билікке таласқандардың ешқайсысын қолдамай, үйде тыныш қалды. Стюарттардың қайта орнатылуынан кейін Харрисон қашудан бас тарды және 1660 жылдың мамыр айында тұтқындалды. Ол 1660 жылдың 11 қазанында сотталды. Эдмонд Лудлоу өз естеліктерінде осы сот процесін сипаттады.

Харрисонға тағайындалған жаза: "Сізді қайдан келген жеріңізге қайтаруға, содан кейін тақтамен азаптау орнына сүйреп әкелуге, одан кейін мойныңыздан асып өлтіруге, тірі кезінде кесіп тастауға, жыныс мүшелеріңізді кесіп алуға, ішек-қарныңызды денеңізден шығарып, сіз тірі тұрғанда, көз алдыңызға тастап өртеуге, басыңызды кесіп алуға, денеңізді төрт бөлікке бөлуге және бас пен төрт бөлігін Патша Биігінің қалауынша тастауға үкім шығарылды. Және Құдай жаныңа мейірімді болсын."