Кіріспе

Оңтүстік Африкадағы археологиялық орын

Стеркфонтейн (африкаанс тілінде "Strong Spring" – "Қуатты бұлақ") – Оңтүстік Африканың Гаутенг провинциясында, Йоханнесбург қаласының солтүстік-батысында, Крюгерсдорп қаласына жақын Малдерсдрифт аймағында орналасқан палеоантропологиялық зерттеулер үшін ерекше маңызға ие әк тас үңгірлер жиынтығы. Сварткранс және Кромдрай археологиялық орындары да осы аймақта орналасқан. Стеркфонтейн – Оңтүстік Африканың Ұлттық мұрасы және 2000 жылы Әлемдік мұра ретінде жарияланды. Бұл аймақ "Адамзаттың Бесігі" деп белгілі. 1997 жылы Рональд Дж. Кларк үңгірлерде австралопитектердің екінші түрінің (StW 573) дерлік толық қаңқасын тапты; қалдықтарды айналасындағы брекчиядан шығару жұмыстары әлі де жүріп жатыр. Алғашқы табылған бөліктері (1995 жылы, қоймада) аяқ сүйектері болғандықтан, қаңқаға "Кішкентай Аяқ" деп ат қойылды. Қазба жұмыстары бүгінге дейін жалғасуда, қазірге дейін шамамен 500 гоминид табылған, бұл Стеркфонтейнді ертедегі гоминидтерге қатысты әлемдегі ең бай орындардың біріне айналдырды. 1993 жылы құрылған Палеоантропология ғылыми қоры (Palaeo Anthropology Scientific Trust – PAST) – коммерциялық емес траст қоры, Стеркфонтейнде жүргізілетін зерттеулердің 90%-дан астамын қаржыландырады және оның Әлемдік мұра ретінде танылуына зор үлес қосты.

Жемқорлықтардың қашан пайда болғаны

Аустралопитек африканус қазбаларын қамтитын 4-ші қабаттағы кен орындары 2,6 және 2,0 миллион жыл бұрын дауланған, ал Sts5 "Миссис Плес" қазбасы уран-қорғасынмен мерзімдеу, палеомагниттік талдау және электронды спиндік резонанс мерзімдеуінің комбинациясы негізінде 2,05 және 2,01 миллион жыл бұрын дауланған. StW 573 ішінара қаңқасы ("Шағын Аяқ") Сильберберг үңгірінің шегіндегі бөлек толтырудан табылды. Оның жасы уран-қорғасын мерзімдеуі мен палеомагниттік талдаудың комбинациясы негізінде шамамен 2,6–2,2 миллион жыл бұрын деп есептеледі және ол австралопитектердің екінші түріне, Австралопитек прометеусқа жатады. Керісінше, шөгінділердің беттік әрлену мерзімдеуі StW 573 қаңқасының жасы шамамен 4 миллион жыл екенін көрсетеді. Уран-қорғасынмен мерзімделген ағын тастары қазбадан кейін пайда болғаны анықталған, бірақ сол авторлар ұсынған ~3 миллион жылдық жасқа нақты негіз жоқ. Қазіргі деректер негізінде палеомагниттік талдау ең сенімді жас бағалау болып табылады, себебі ол шөгінділер мен үңгір түзілімдерін қамтыды. Сәл жас кен орнының (StW 53 толтыруы) мерзімдеуі ертедегі Хомо (StW 53) үлгісінің қалдықтарын ашты. StW 53 Homo habilis-ке ұқсас немесе жаңа түр Homo gautengensis ретінде сипатталған. Қазбамен бірге тас құралдары табылған жоқ, бірақ StW 53-те тас құралдарымен кесілген іздер бар. 5-ші қабатта Олдован және Ачеул тас құралдары, сондай-ақ ертедегі Хомо және Парантроп үлгілері бар және олар 1,6 мен 1,1 миллион жыл бұрын дауланған. 2022 жылы космогендік нуклидтермен мерзімдеу 4-ші қабаттың көп бөлігінің жасы 3,4 миллион жыл екенін анықтады. Бұл жұмыстың жауапты тобының құрамында Кларк та бар. Олар былай деді: "Бұл нәтижелер Стеркфонтейндегі Австралопитектердің дерлік барлығын ортаңғы плиоценге, Шығыс Африкадағы Австралопитек афаренсисімен бір уақытта орналастырады."