Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыстың теңіздік тактикасы
"Қасқыр үйірмесі" – Екінші дүниежүзілік соғыста қолданылған конвойға шабуылдау тактикасы. Оны негізінен Атлантика шайқасындағы Германияның "U-қайықтары" және Тынық мұхитындағы АҚШ-тың теңіз асты кемелері пайдаланды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде конвойлерге үйлесімді су асты кемелерімен шабуыл жасау идеясы ұсынылған, бірақ нәтиже бермеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Атлантикада немістер "қасқыр үйірмесі" тактикасымен үлкен жетістіктерге қол жеткізді, бірақ соңында одақтастар жеңіске жетті. Тынық мұхитында американдық су асты кемелері Жапонияның сауда флотын жойды, бірақ бұл тактиканың толық нәтижесі емес. Суық соғыс кезінде "қасқыр үйірмесі" тактикасы қолданылмай қалды, себебі су асты кемелерінің міндеттері өзгерді және конвойлер азайып кетті.
The wolfpack was a convoy attack tactic employed in the Second World War. It was used principally by the U boats of the Kriegsmarine during the Battle of the Atlantic, and by the submarines of the United States Navy in the Pacific War. The idea of a co ordinated submarine attack on convoys had been proposed during the First World War but had no success. In the Atlantic during the Second World War the Germans had considerable successes with their wolfpack attacks but were ultimately defeated by the Allies. In the Pacific, the American submarine force was able to devastate Japan’s merchant marine, though this was not solely due to the wolfpack tactic. Wolfpacks fell out of use during the Cold War as the role of the submarine changed and as convoys became rare.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Handelskrieg (неміс сауда соғысы) кезінде одақтас кемелер конвой жүйесі енгізілгенге дейін тәуелсіз түрде жүзіп, "жеке қасқырлар" ретінде әрекет ететін U- қайықтарының шабуылдарына ұшырады. Сауда кемелерін конвойға біріктіру арқылы британдық Әскери-теңіз министрлігі оларға нысана табу мүмкіндігін жоққа шығарды және шабуылға ұшыраған жағдайда қорғануға қолайлы фронт құрды. U- қайықтарымен күресудің логикалық жолы – U- қайықтарын да ұйымдастырылған шабуыл тобына біріктіру болатын. 1917 жылдың басында Ашық теңіздегі U- қайықтарының командирі (Führer der Unterseeboote [FdU]) Герман Бауэр конвой бағыттарында U- қайықтарының күзету шебін құруды ұсынды, осылайша кез келген хабарланған конвойға шабуыл үшін күш жинауға болатын еді. Бұл қайықтар құрлықтағы алдыңғы базамен, штабпен және Германияның Deutschland класындағы U- крейсерлері сияқты, радио және отын мен торпедамен жабдықталған жабдықтау кемесімен қамтамасыз етілетін еді. Жағалау станциясы радиохабарларды бақылап, штаб-квартирадағы кемедегі командир шабуылды үйлестіретін еді. Бұл ұсынысты орындаудан гөрі көтеру оңай болды және сынақтан өткенде апатқа ұшырады. 1918 жылдың мамыр айында KL Рукердің басқаруымен алты U- қайық Англия жоғалауында жұмыс істеді; U 103 әскер конвойымен байланысқа түсті, бірақ шабуылға үлкермей тұрып, әскерлік кемемен соқтығысып, батты. HS 38 конвойын тапты, бірақ бір ғана торпедалық шабуыл жасады, ол сәтсіз аяқталды. UB 72 британдық су асты кемесімен су бетінде ұсталды, торпедаланды және батты. Операция кезінде 19 үйге және 11 сыртқа қарай конвой патрульдік аймақтан ешқандай шығынсыз өтті, ал күштің үштен бірін құрайтын екі U- қайық жойылды. 1918 жылдың қазан айында Жерорта теңізінде тағы бір ұйымдастырылған шабуылға тырысылды, екі U- қайық конвойға қарсы бірлесіп шабуыл жасады, олардың бірі батып, командирі, ObLt Карл Дёниц тұтқынға алынды.
Соғыс аралығы
Соғыс аралық жылдары неміс теңіз күштеріне U- қайықтарына ие болуға тыйым салынды, бірақ 1935 жылы қайта қарулану басталды. Карл Дёниц басшылығымен ФДУ Бауэрдің жоспары мен оның жеке тәжірибесіне сүйене отырып, үйлесімді шабуыл тактикасын әзірледі. 1936 жылы жаңа тактиканы сынау сәтті аяқталды. Дёниц өзінің су асты кемелері стратегиясын "Rudeltaktik" деп атады, бұл сөздер "топтық тактика" деп аударылады, бірақ бұл қасқырлардың аң аулау тактикасына сілтеме жасайды, ал су асты кемелері "graue Wölfe" (сұр қасқырлар) деген лақап атымен белгілі болды.
Екінші дүниежүзілік соғыстағы U-кемелері
Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, U-кемелер тобы соғысқа дейінгі сынақтардың сәттілігінен кейін біршама немқұрайлылыққа түсті; бұл тактика алғаш рет 1939 жылдың қазан айында (Хартманның қасқыр тобы) қолданылғанда сәтсіз аяқталды; Хартман теңіздегі қайығынан тактикалық басқаруды жүзеге асыра алмады, конвойға жасалған шабуыл сәтсіз болды, сондай-ақ операцияда үш U-кеме жоғалды. Келесі айда жасалған екінші әрекет те сәтсіз болды. 1940 жылдың маусым айында Норвегия кампаниясынан кейін (Рёсингтің қасқыр тобы) жасалған тағы бір әрекет те сәтсіз аяқталды, бұл неміс тактикасын қайта қарауға себеп болды.
Тактикасы
Түзетулер енгізілген тәсілмен Дениц оккупацияланған Франциядағы штабынан теңіздегі операцияларды тікелей басқарды, бұйрықтарды беру және қабылдау үшін, сондай-ақ қозғалыстарды үйлестіру үшін қауіпсіз деп есептелген Энигма кодына сүйенді. U- қайықтардың қозғалысын Керневалдан U- қайықтар басқаруы (BdU) бақылады. U- қайықтар көбінесе жеке-жеке қарауылдап, ықтимал конвой бағыттары бойында тізілген қатарлармен жүріп, сауда кемелері мен осал эсминецтерге шабуыл жасады. Конвойды біреуі тауып, BdU-ға хабарлағаннан кейін ғана жиналуға бұйрық берілді. Рудель (топ) шабуыл орнына жетуге мүмкіндігі бар барлық U- қайықтардан тұратын. BdU-дан алынған бұйрықтардан басқа, U- қайық командирлері өздері қалағандай шабуылдауға құқылы болды. Көбінесе оларға келмекке тиіс U- қайықтардың шамамен саны айтылып, конвоймен байланысқа шыққанда, қаншасы келгенін анықтау үшін идентификациялық сигналдар жіберілетін. Егер олардың саны күтілетін эскорт қауіпімен салыстырғанда жеткілікті болса, шабуылға өтілетін. Бұл 1940 жылдың екінші жартысында одақтас конвойларына қарсы бірқатар сәтті топтық шабуылдарға (U- қайықтар үшін "Бақытты кезең" деп аталды) әкелді.
Кемшіліктері
Неміс қалыңдықтық тактикасы тиімді болғанымен, бірнеше кемшіліктері болды. Ең бастысы, қасқыр үйірлері шабуылдарды үйлестіру үшін кең ауқымды радиобайланысқа мұқтаж болды. Бұл U-кемелерін High Frequency Direction Finder (HF/DF немесе Huff Duff) деп аталатын құрылғыға осал қылды, ол одақтас әскери-теңіз күштеріне қарсыластың кемелерінің орналасқан жерін анықтап, оларға шабуыл жасауға мүмкіндік берді. Қатарлық тактика конвойға қарсы күштерді шоғырландыруға мүмкіндік берді, бірақ үйлестірілген шабуылға арналған тактика әзірленбеді; әрбір командир конвойға қарсы өзі қалағандай қимыл етуге қалдырылды. Эскорт топтары U-кемелерінің шабуылына қарсы топтық тактиканы жетілдіріп, үстемдікке ие болды. Қаптардың көлемі ұлғайған сайын, үйлестірудің жетіспеушілігінен туындаған тәуекелдер артты, мысалы, шабуылдардың үстіне түсу, соқтығысу немесе өзіне-өзі шабуыл жасау жағдайлары (мысалы, 1943 жылдың мамырында Гибралтар конвойын іздеген екі U-кеме, U 439 және U 659 соқтығысып, екеуі де жойылды). Атлантикадан тыс жерлерде U-кемелерінің қалыңдықтық шабуылдарға мүмкіндігі шектеулі болды; 1942 жылдың басында АҚШ-тың шығыс жағалауындағы АҚШ кемелеріне қарсы "Драмбит" операциясы және Кариб теңізіндегі "Ньюланд" операциясы U-кемелерімен жеке қарауылда жүргізілді, бірақ конвой жүйесі енгізілгеннен кейін U-кемелері оңайырақ аң аулау аймақтарына қайта тартылды. Оңтүстік Атлантика және Үнді мұхитында одақтастардың жеке маршруттары және аз сандағы U-кемелерінің белсенділігі U-кемелерінің «жалғыз қасқыр» тактикасын қайта қолдануына әкелді.
Қарсы шаралар
Қасқырлар тобы одақтас елдердің кемелеріне үлкен қауіп төндіргенімен, одақтастар қарсы шаралар қолданды. Қамқорлық күштерін кеңейту және жақсы даярланған, ұйымдастырылған эскорт топтарын құру науқан барысында үнемі жеміс берді. Эскорт топтары бірнеше рет сандық артықшылығы бар қасқырлар тобымен шайқасып, шабуылдаушыларды жоя білді, нәтижесінде қарсы тұрудың қатынасы шабуылдаушылар үшін зиянды болды. Ұзақ қашықтықтағы радармен жабдықталған ұшақтардың, эскорт тасымалдаушылардың және дирижабльдердің тиімді әуе қорғанысы U- қайықтарын конвойді тыныш күтіп, көлеңкелеген кезде анықтауға мүмкіндік берді (түн жамылғанда шабуылдау үшін).
Атау беру
Кейбір дереккөздер түрлі қасқыр топтарын атаумен көрсетеді немесе атаулы қасқыр топтарының тізімін ұсынады, бірақ мұндай атау шатастыру тудыруы мүмкін. Доництің топтық тактикасы мақсаттарды іздеу үшін конвой жолы бойында алтыдан онға дейін (кейін жиырмадан отызға немесе одан да көп) кемеден тұратын қарауылдық желіні көздеді. Егер конвой табылса, кемелер бірлесіп шабуыл жасау үшін топқа бірігеді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Германияда 27 теңіз және мұхитқа жүзе алатын U- қайығы болды, бұл Атлантикада бір қарауылдық желі құруға жеткілікті еді. Қарауылдық желілерге есім берілмеді, ал топ құрылса, ол мақсатты тапқан капитанның атымен аталатын. Францияның құлауымен және француз Атлантикалық порттарының басып алынуымен жағдай жақсарды, бірақ U- қайықтарының құрылысы жоғалтулармен бірқатар жүрді және 1941 жылдың жазында ғана бірнеше қарауылдық топтарды құру мүмкін болды, бұл оларды ажырату қажеттігін тудырды. Алғашқыда бұл орын-жайы бойынша (Батыс, Орталық, Оңтүстік, Гренландия) болды, бірақ тамыз айында BdU тарихи немесе мәдени маңызы бар кодтық атауларды тағайындауды бастады. Бұл кампанияның соңына дейін жалғасты, бірақ 1944 жылдың көктемінен кейін UbW британдық жағалау суларында жеке қарауылдарды жүргізетін жағалау кампаниясына көшті, топтық шабуылдардан бас тартып. Соңғы атаулы U- қайық тобы – Солтүстік Америка жағалауына қарсы жеті кемелік «Seewolf» операциясы, оған USN «Operation Teardrop» операциясымен жауап берді. Кодтық атау топқа немесе олар құрған қарауылдық желіге қолданылды. Барлық аталған топтар да топтық тактикаға қатысқан жоқ; «Goeben» тобы Жерорта теңізіне кіру және ондағы операцияларды қолдау үшін құрылды, ал «Eisbär» тобы Оңтүстік Африка жағалауындағы суларға жіберілді, онда олар тәуелсіз түрде әрекет етті. Патрульдік желілерді құрайтын топтардың барлығы конвой тапқан жоқ немесе егер тапса да, топ құра алмады. Егер атаулы топ құрылып, конвойға қарсы топтық шабуыл жасаса, оны атаумен қасқыр тобы деп атау орынды.
Екінші дүниежүзілік соғыстағы американдық су асты кемелері
Тынық мұхитында АҚШ Әскери-теңіз күштері (USN) жеке патрульдеу және топтық тактиканы пайдаланды; Брисбен мен Фримантлда орналасқан Контр-адмирал Ральф Кристи басқаратын Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты командованиесі (SoWePac) жеке патрульдеуді ұнатты, ал Перл-Харбордағы Контр-адмирал Чарльз Локвуд (SubPac) басқаратын Орталық Тынық мұхиты командованиесі топтық тактиканы қолданды.
Тактикасы
Америкалық "бөрі тобы" деп аталатын үйлесімді шабуыл тобы әдетте үш қайықтан тұратын, олар порттан шығар алдында үш қайықтың ең тәжірибелі капитанының басшылығымен тығыз байланыста және ұйымдасқан түрде патрульдеуге шығатын. "Швед" Момсен осы тактиканы әзірледі және 1943 жылдың 1 қазанында Мидуэйден Cero, Shad және Grayback су асты қайықтарынан тұратын алғашқы американдық бөрі тобын басқарды. Осылайша АҚШ Әскери-теңіз күштері теңіздегі басқаруды тиімді етуге қол жеткізді; үш су асты қайықтан тұратын тұрақты топтар құру арқылы олар жапон конвойларына шабуыл жасау үшін топтық тактиканы дамыта алды.
Атау беру
Бұл дамудың бір бөлігі, сондай-ақ топтық бірлік пен рухты нығайту мақсатында, топтар құрылғанда оларға ат қойылды. Аталған аттар топ командирінің есімімен байланысты болды; Граулер (Cdr. "Бен" Оукли), Селион және Пампанито тобы "Беннің жауынгерлері" деп танылды, ал Шарк, Сеадрагон және Блэкфиш тобы "Блэклидің алыптары" аталды.
Қырғи қабақ соғыс
Су асты кемелерінің рөлі өзгергендіктен, суық соғыс кезінде "қасқыр топтары" қолданыстан шықты. Сауданың бейбіт уақыттағы деңгейге оралуымен және конвойлерді сүйемелдеу тоқтатылуымен, су асты кемелері саудаға шабуыл жасаушы рөлінен бас тартып, барлау, ақпарат жинау, құпия тасымалдау сияқты дәстүрлі әскери міндеттерге, ал толыққанды соғыс жағдайында флот операцияларына көшті. АҚШ Әскери-теңіз күштері шабуылдау су асты кемелерін жеке патрульдерге жібереді, әр авиациялық шабуыл тобында бір немесе (сирек) екі шабуылдау су асты кемесі болады. Американдық баллистикалық зымыран тасымалдаушы су асты кемелері әрқашан жекелеген жұмыс істесе, советтік баллистикалық зымыран тасымалдаушы су асты кемелері жақсы қорғалған бекіністерде орналасқан.
Салқын соғыстан кейінгі кезең
Әлемдік әскери-теңіз күштері бүгінгі күнге дейін су асты кемелерін жеке патрульдеуге жіберіп тұрады.