Кіріспе

Карл Вильгельм Ричард Хюльсенбек (Charles R. Hulbeck) (23 сәуір 1892 – 20 сәуір 1974) – Германияның Франкенау қаласында, Гессен-Нассау аймағында туған, Дада қозғалысының қалыптасуымен байланысты жазушы, ақын және психоаналитик.

Өмір және жұмыс

Хюльсенбек Бірінші дүниежүзілік соғыс қарсаңында медицина студенті болған. 1916 жылдың ақпанында әскерден демобилизацияланып, Цюрихке эмиграциялайды, онда ол «Кабаре Вольтер» тобымен араласады. 1917 жылдың қаңтарында ол Берлинге көшіп келіп, өзімен бірге идеялар мен техникаларды алып келеді, олар Берлин Дада тобын құруға көмектеседі. «Қолымда қарумен әдебиет жазу – бір кездегі арманым еді», – деп жазды ол 1920 жылы. Хюльсенбек «Дада альманахи» журналының редакторы болды және «Дада жеңіске жетеді», «Дада алға!» және басқа дадаистік туындыларды жазды. Хюльсенбектің «Дада барабаншысының естеліктері» атты автобиографиясы қозғалыстың көптеген маңызды тұлғаларымен болған қарым-қатынасы туралы толыққанды мәліметтер береді. Хюльсенбектің идеялары сол кездегі Берлиндегі солшыл саяси ағымдарға сай келді. Хюльсенбек пен оның серіктерінің идеалистік көзқарастарына қарамастан, «Дада – неміс большевизмі» деген олардың пайымдауы кейінірек, ұлттық социалистер заманауи өнердің барлық түрлерін «Kunstbolschewismus» деп айыптаған кезде, жағымсыз салдарға әкелді. 1933 жылдан бастап Хюльсенбек нацистік билік тарапынан бірнеше рет тергелді. Оған жазуға тыйым салынды, және ол «көшіп кетуге» орнына 1936 жылы АҚШ-қа иммиграциялық виза алуға қол жеткізді. Ол өзінің есімін Чарльз Р. Хулбекке өзгертіп, Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд аймағындағы Карен Хорни клиникасында медицина және психоанализбен айналысты. 1970 жылы ол Швейцарияның Тичино аймағына оралды. Оның музыкасы туралы Хьюго Балл былай деп жазды: «Хюльсенбек келді. Ол ырғақты күшейтуді (негр ырғағын) талап етеді. Ол әдебиетті барабанмен ойнауды және құлдырауды армандайды». Өмірінің соңына дейін Хюльсенбек «Дада әлі де тірі» деп мәлімдеді, бірақ қозғалыстың басқа негізін қалаушылары оған келіспеуі мүмкін еді.