Кіріспе

Фотографиялық процесс

Желатинді күміс процесі – қара және ақ фотосуреттегі ең көп қолданылатын химиялық процесс, сондай-ақ қазіргі заманғы аналогты түсті фотосуреттегі негізгі химиялық процесс. Сондықтан, аналогты фотосуретке арналған пленкалар мен басып шығару қағаздары көбінесе суретті жазу үшін басқа химиялық процестерге тәуелді болмайды. Күміс тұздарының желатиндегі суспензиясы шыны, иілгіш пластик немесе пленка, барита қағаз немесе жабынмен қапталған қағаз сияқты негізге жабылады. Бұл жарыққа сезімтал материалдар қалыпты сақтау жағдайында тұрақты болады және оларды өндірілгеннен кейін көп жылдар өткен соң да әрлендіріп, өңдеуге болады. "Құрғақ тақта" желатин процесі 1850-1880 жылдарда басым болған коллодионды ылғал тақта процесінен жақсартылған нұсқа болып табылады, оны жабығаннан кейін дереу әрлендіріп, дамыту қажет болды.

Тарих

1845 жылы гелатинге Дагеротиптердің суреттерін көшіру үшін пайдаланылды, ал Альфонс Луи Пойтвин 1850 жылы құрғақ гелатин тақталарында теріс суреттердің оң көшірмелері туралы жазды. 1860 жылдары құрғақ пластиналы коллодион процесі (желатинмен немесе альбуменмен) ашық ауадағы фотосуретке, әсіресе әртүрлі жерлерде көп сурет түсіру қажет болған кезде немесе уақыт тар болғанда тиімді деп есептелді. Жазғы саяхаттарда түсірілген негативтерді ұзақ қысқы кештерге дейін дамытуға, түзетуге және басып шығаруға болады еді. Бұл процесс ылғалды процесспен салыстырғанда ұзақ экспозиция талап етсе де, сурет түсіру алдында пластинаны дайындау, негативті дамыту, бекіту және жуу үшін көп уақыт, химиялық заттар және тасымалданатын қараңғы бөлме қажет болатын. Желатин күміс процесін енгізу 1871 жылы «Желатин бромды пайдалану эксперименті» мақаласының авторы Ричард Лич Мэддоксқа байланысты. 1873 жылы Чарльз Харпер Беннетт эмульсияны қатайту әдісін ашты, бұл оны сызатқа төзімді етті. 1878 жылы Беннетт ұзақ қыздыру арқылы эмульсияның сезімталдығын едәуір арттыруға болатынын анықтады. Бұрын құрғақ пластиналар тек ұзақ экспозициямен ғана қолданылса, Беннетт пластиналары жылдам фотосуретке кеңінен қолданылуына үлкен үлес қосты. Джордж Истман 1879 жылы шыны пластиналарды жабатын машина жасады және 1881 жылы Истман фильм және құрғақ пластиналар компаниясын құрды. Уильям де Вивельсли Абни мен Йозеф Мария Эдер формуланы күміс хлоридімен жетілдірді. Желатинді күміс баспа қағазы 1874 жылдан бері коммерциялық түрде өндірілді, бірақ сапасы нашар болды, себебі құрғақ пластина эмульсиясы қағазға кейіннен жағылды. Сезімтал қағаздың үздіксіз рулондарын өндіруге арналған жабын машиналары 1880-ші жылдардың ортасынан бері қолданылып келді, бірақ желатин күміс баспа материалдарын кеңінен пайдалану 1890-шы жылдарға дейін басталған жоқ. Алғашқы қағаздарда барита қабаты болмады, және бариталық жабын 1890-шы жылдары ғана коммерциялық операцияға айналды, алдымен Германияда, 1894 жылы, содан кейін 1900 жылы Kodak компаниясы қолға алды. Барита қабаты тегіс және жылтыр басылымдар жасауда маңызды рөл атқаратын болса да, 1890-шы жылдардағы барита қағазы жиырмасыншы ғасырдағы көркем суреттерге тән жылтыр немесе жарқыраған бетті шығарған жоқ. Матадандырушы заттар, текстуралы қағаздар және тығыз емес барита қабаттары төмен жылтырлықты және текстуралы көріністі тудырды. Жоғары жылтырлық қағаздар 1920 және 30-шы жылдары ғана танымал болды, фотосурет салу пикториализмнен модернизмге, фотожурналистикаға және «түзу» фотосуретке ауысқанда. Соңғы 125 жылдағы зерттеулер қазіргі материалдардың азырақ зернистілігі мен жарыққа жоғары сезімталдығына әкелді.

Шолу

Желатинді күміс баспасы немесе желатинді дамыту қағазы (DOP) – күміс галоидтарының жарыққа сезімталдығына негізделген монохромды бейнелеу процесі. Олар қағаздың жарыққа сезімталдығын өзгерту арқылы контактілік басып шығару және үлкейту мақсатында жасалған. Негативке қысқа мерзімді әсер ету жасырын бейнені тудырады, ол кейін дамытушы зат арқылы көрінеді. Бейне фотофиксатормен өңдеу арқылы тұрақты етіледі, ол қалған жарыққа сезімтал күміс галоидтарын жояды. Соңында су ваннасы баспадан фиксаторды тазартады. Қорытынды бейнеге желатин қабатында байланысқан күміс бөлшектері кіреді. Бұл желатин бейне қабаты – әдеттегі желатинді күміс баспасында кездесетін төрт қабаттың бірі, оған әдетте жабын, бейне қабаты, барита және қағаз негізі кіреді.

Қабаттар құрылымы

Геральді күміс баспа төрт қабаттан тұрады: қағаз негізі, барита, гелатин байланыстырғышы және қорғаныш гелатин қабаты немесе жабыны. Геральді күміс баспаның көп қабатты құрылымы және күміс бейнелеу тұздарының сезімталдығы, бейнеге зиян келтіретін қоспаларсыз сапалы өнім алу үшін арнайы жабын жабдығы мен қатаң өндіріс техникасын талап етеді. Қағаз негізі немесе тіреуі, келесі қабаттардың жабысатынына арналған негізгі материал ретінде қызмет етеді. Қағаз көп жағынан идеалды тіреуіш болып табылады: ол жеңіл, иілгіш және ылғалды өңдеуге де, күнделікті қолдануға да шыдамды. Фотоқағаз негізі темір және лигнин сияқты фотоактивті қоспалардан мүлдем таза болуы керек. Осы тазалықты қамтамасыз ету үшін қағаз бастапқыда мақтадан жасалған, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін тазартылған ағаш целлюлозасына көшірілді, ол содан бері қолданылып келеді. Екінші қабат – барита, негізінен гелатин мен барий сульфатынан тұратын ақ, мөлдір емес жабын. Оның мақсаты – қағаз талшықтарын жабыстырып, гелатин жағылатын тегіс бетін қалыптастыру. Беттік текстуралар қағазды кептіру, каландрлау және барита қабатын жағу алдында немесе кейін қолданылатын әртүрлі текстуралы маталар арқылы жасалады, бұл қажетті эффектке байланысты. Үшінші қабат – фотосуреттегі күміс түйіршіктерін ұстап тұратын гелатин байланыстырғышы. Гелатинде оны фотосурет үшін идеалды ететін көптеген қасиеттер бар. Олардың ішінде кепкен кездегі беріктігі мен тозуға төзімділігі, сондай-ақ ісіп, өңдеу ерітінділерінің енуіне мүмкіндік беру қабілеті бар. Төртінші қабат, яғни жабын, үстіңгі жабын немесе топ жабын деп аталатын қабат, гелатин байланыстырғышының үстіне жағылатын өте жұқа, қатты гелатин қабаты. Ол қорғаныш қабаты ретінде әрекет етеді, баспа бетіне тозуға қарсы кедергілілігін арттырады.

Сурет және өңдеу

Қағаз ашық түскенге дейін, сурет қабаты жарыққа сезімтал күміс галоидтарын ұстап тұратын мөлдір желатин матрицасы болып табылады. Желатин күміс баспалары үшін, бұл күміс галоидтары әдетте күміс бромиді мен күміс хлоридінің қоспасынан тұрады. Негативке экспозиция жасау әдетте ұлғайтқыш арқылы жүзеге асырылады, бірақ контактілік басып шығару да танымал болды, әсіресе ХХ ғасырдың басындағы әуесқойлар мен үлкен форматты камераларды қолданушылар арасында. Қағазға жарық түскен жерде күміс галоидтары химиялық процесте олардың бетінде күміс металдың ұсақ бөлшектерін құрайды. Экспозиция негативтердің ашық бөліктеріне сәйкес келетін баспаның аймақтарында ең жоғары болады, олар көлеңкелерге немесе жоғары тығыздық аймақтарына айналады. Бұл процесс – жасырын суреттің қалыптасуы, себебі ол қағазда көзге көрінбейтін суретті жасайды, кейіннен оны дамыту арқылы көрінеді. Қағаз дамытуға (проявительге) салынады, ол жасырын сурет бөлшектері бар күміс галоид бөлшектерін металл күміске айналдырады. Енді сурет көрінеді, бірақ оны тұрақты ету үшін әлі де жарық көрмеген күміс галоидын жою қажет. Бірақ алдымен баспа тоқтату ваннасына (стоп-ванна) салынады, ол даму процесін тоқтатады және дамыту сұйығының келесі ваннаны – бекіткішті (фиксатор) ластауына жол бермейді. Бекіткіш, әдетте натрий тиосульфаты, суда еритін кешен құрастыру арқылы жарық көрмеген күміс галоидын жоя алады. Соңында, сумен жуу, кейде жууға көмектесетін құралдарды қолдану арқылы жүзеге асырылады, ол баспадан бекіткішті алып тастайды, нәтижесінде сурет мөлдір желатин сурет қабатында сақталған күміс бөлшектерінен тұрады. Тонировка кейде тұрақтылық немесе эстетикалық мақсаттар үшін қолданылады және бекіту кезеңінен кейін жасалады. Селен, алтын және күкірт тонерлері ең көп қолданылады және күмісті басқа қосылысқа (мысалы, күміс селениді немесе күміс сульфиді) ішінара түрлендіру арқылы немесе күмісті басқа металлмен (мысалы, алтынмен) ішінара алмастыру арқылы әрекет етеді.

Цифрлық күміс желатинді басып шығару

Сондай-ақ, цифрлық бромидтер деп белгілі, Durst Lambda және Océ LightJet сияқты цифрлық шығару құрылғылары арқылы жасалған қара-ақ күміс желатинді баспалар Ilford Imaging компаниясымен өнер нарығы үшін әзірленді. Өндірушілермен бірлесіп, үлкен форматты қағаз өңдеу машинасына өзгерістер енгізу арқылы МакЛеодтың инновациясы шайырмен қапталған (RC) және талшықты негізді (FB) үлкен қара-ақ баспаларды жасау мүмкіндігін ашты. Ilford компаниясы Metro Imaging (Лондон) компаниясымен бірлесіп, FB Galerie эмульсиялық қағазын және оның жарыққа сезімталдығын толық спектрлі RGB лазерлік каналдарға қабылдау үшін бейімдеді.

Молекулалық биологияда

Молекулалық биологияда ДНҚ немесе ақуыздарды гельдік электрофорезден кейін, әдетте SDS PAGE көру үшін "күміс бояу" деп аталатын шамамен бірдей процедура қолданылады. Көрінбейтін кескін ДНҚ, РНҚ немесе ақуыз молекулаларымен қалыптасады (яғни, күміс осы молекулаларға таңдаулы түрде тұнады). Бұл әдіс авторадиография сияқты жоғары сезімтал, бірақ радиоактивті материалдарды қолдану себепті кеңінен қолданылмайды.