Монсеррат Кабалье: Опера дивасының өмірі мен мансабы

Кіріспе

Испаниялық опералық сопрано (1933–2018)

Мария де Монсеррат Бибиана Консепсьон Кабале и Фольч немесе Фольч (12 сәуір 1933 – 6 қазан 2018), жай ғана Монсеррат Кабале (i Folch) деп танымал, ол өзінің алты онжылдық карьерасы бойында көптеген музыкалық наградаларға ие болды, оның ішінде үш Грэмми сыйлығы бар. Ол көптеген рөлдерді орындады, бірақ Вердидің шығармалары мен белканто репертуарының, әсіресе Россини, Беллини және Доницеттидің туындыларының шебері ретінде ең жақсы танылды. 1965 жылы Карнеги залында Доницеттидің «Лукреция Борджия» операсындағы қосымша орындаушы ретінде халықаралық деңгейде көзге түсті, содан кейін алдыңғы қатардағы опера театрларында өнер көрсетті. Оның дауысы таза, бірақ қуатты, дауыстық нюанстарды тамаша бақылаумен және көркем пианиссимомен сипатталды. Кабале 1987 жылы Фредди Меркьюримен бірге жазған «Барселона» дуэтімен де белгілі. Бұл ән 1992 жылғы Олимпиада ойындары үшін Халықаралық Олимпиада комитетінің сұрауы бойынша жазылған. Екеуі де бір-біріне өте құрметпен қарап, жақын достық қарым-қатынас орнатқан.

Ерте өмір

Кабале 1933 жылғы 12 сәуірде Барселонада дүниеге келген. Оның отбасы Азамат соғысының салдарынан қарапайым экономикалық жағдайда өмір сүрді. 1957-1959 жылдар аралығында ол Базель опера труппасының құрамына кірді, репертуарында Моцарттың ("Сиырқұйрықты флейта" операсынан Erste Dame) және Штраустың ("Саломе") туындылары болды. Испан әншілері үшін ерекше саналатын неміс тілінде орындауы, оның келесі жұмысына, 1959-1962 жылдар аралығындағы Бремен операсындағы еңбек еткеніне көмектесті. 1961 жылы Лиссабондағы Сан-Карлос ұлттық театрында Глюктің "Ифигения Тавриде" операсында Раймонд Воланский, Жан Кокс, Пол Шёффлер және басқалармен бірге Ифигения рөлін ойнады. 1962 жылы Кабале Барселонаға оралып, Лицей театрында дебют жасады, Штраустың "Арабелла" операсындағы атау рөлін орындады. 1962 жылдың күзінен 1963 жылдың көктеміне дейін ол Мексикада гастрольдік сапармен болды, бірде Массене операсынан "Манон" рөлін Паласио де Бельяс Артес сарайында орындады. Бұдан кейін 1963 жылы Лицейде тағы бірнеше сәтті өнер көрсетулері болды.

Халықаралық жетістік

Кабальдің халықаралық жетістігі 1965 жылы жүкті Мэрилин Хорнның орнына Нью-Йорктегі Карнеги залында Доницеттидің «Лукреция Борджия» операсының жартылай сахналық қойылымында болды, ол оған 25 минуттық тұрған қол шапалақтау сыйлады. Бұл оның белканто операсындағы алғашқы ролі болғандықтан, ол рөлді бір айдың ішінде үйренуге мәжбүр болды, бірақ оның орындауы опера әлемінде оған атақ әкелді. Сол жылы Кабале Глиндеборн фестивалінде Рихард Штраустың «Розенкавальері» операсында Маршаллин ролінде алғаш рет өнер көрсетті, сондай-ақ Моцарттың «Фигароның тойы» операсында графня Альмавива рөлін сомдады. «Розенкавальері» операсында Кабалемен бірге «Major Domo» ролінде ойнаған Райланд Дэвис оған қатысты бір оқиғаны айтты. Сахнада ол күтпеген жерден одан коньяк сұрады. Сахнадан шығып бара жатқанда, алаңдаған сахналық көмекші оны қарсы алды, ол коньяк әкелу үшін Лонг-барға жіберілді. Сахнаға оралған соң, ол Кабалеге коньяқты «Ecco, Signora!» деген сөздермен табыстады. «Grazie, grazie!» деп ысқырып, ол көрермендерге арқасын бұрып, стақанды ішіп, рөлін жалғастырды: «Abtreten die Leut!» («Барлығын кетіріңіздер!»). 1965 жылғы 22 желтоқсанда Кабале Метрополитен операсында дебют жасады, онда Джон Александермен бірге Гуноның «Фауст» операсында Маргарита рөлін, Джастино Диас Мефистофель рөлінде, ал Шеррилл Милнес Метрополитен операсындағы дебютінде Валентин рөлінде ойнады. 1966 жылы Кабале Филадельфия лирикалық опера компаниясында Джорданоның «Андреа Ченье» операсында Маддалена ди Коинни рөлінде, сондай-ақ Италиядағы Маджио Музикале Фиорентинода Вердидің «Иль Троваторе» операсында Леонора рөлінде дебют жасады. 1967 жылы ол Филадельфияға Пуччинидің «Тоска» және «Мадам Баттерфляй» операларындағы басты рөлдерді орындау үшін оралды, сондай-ақ Метке Вердидің үш кейіпкерін ойнау үшін оралды: Ричард Такермен бірге «Иль Троваторе» операсында Леонора, Джеймс Маккракенмен бірге «Отелло» операсында Дездемона және «Травиата» операсында Виолетта. Келесі жылы ол Вердидің «Луиза Миллер» операсындағы басты рөлде Метке оралды, ал 1969 жылы Пуччинидің «Туранот» операсындағы Лиу рөліне оралды. Ол 1968 жылы Филадельфияға Беллинидің «Пират» операсындағы Имоген рөлінде, ал 1969 жылы «Лукреция Борджия» операсында оралды. 1969 жылы Кабале Арена ди Веронада Жан Вилардың Вердидің «Дон Карлос» операсының қойылымында өнер көрсетті. Ол Пласидо Доминго мен Пьеро Каппуччилли қатысқан актерлік құрамда Валуалық Элизабетта рөлінде болды. Сол кезеңде ол Веронадағы Коралло театрында концертте де өнер көрсетті. 1970 жылы Кабале Ла Скалада «Лукреция Борджия» операсының басты рөлінде ресми түрде дебют жасады. Ол Филадельфияда Леонора рөлінде пайда болды және Вердидің «Un ballo in maschera» операсының сыншылар жоғары бағалаған қойылымында Риккардо рөлінде Доминго және Оскар рөлінде Рери Гристпен бірге Метке Амелия рөлінде оралды. 1972 жылы ол алғаш рет Ковент-Гарденде және Чикаго лирикалық операсында Виолетта рөлінде өнер көрсетті. Сол жылы ол Франко Кореллимен бірге «Дон Карлос» операсында Элизабетта рөлінде Метке қайта оралды, сондай-ақ Филадельфияда Беллинидің «Норма» операсының басты рөлін орындады. 1973 жылы ол Чикагоға Виорика Кортезбен бірге Доницеттидің «Мария Стуарда» операсындағы басты рөлді ойнау үшін қайтып келді, бірақ флебиттен зардап шеккендіктен келісімшарттың ортасында қалды. Бұл оның Чикагодағы Лирикалық операдағы соңғы қойылымы болды, сондай-ақ наурыз айында Карнеги залында «Парижина д’Эсте» концертінде өнер көрсетті. Ол шілде айында Пьер Жорденнің түсірілімінде «Оранж» қаласында «Норма» рөлінде өнер көрсетті, сәуір айында Ла Скалада «Адриана Лекуврьер» операсында ойнады. Ол шілде айында Риккардо Мутимен бірге «Аида» операсын жазды және тамыз айында Джузеппе Ди Стефаномен дуэттер жинағын жазды. 1974 жылдың қыркүйегінде ол ішіндегі үлкен, қатерсіз ісікті алып тастау үшін үлкен операция жасады. Ол жазылып, 1975 жылдың басында қайта сахнада өнер көрсетті. 1976 жылы Кабале Метте тағы да «Норма» рөлінде пайда болды және сол үйде Роберт Наггимен бірге Радамес және Мэрилин Хорнмен бірге Амнерис рөлінде өзінің алғашқы «Аидасын» орындады. Ол Рихард Штраустың «Ариадна на Наксосе» операсының басты рөлінде ойнады және Пуччинидің «Богема» операсында Родольфо рөлінде Лучано Павароттимен бірге Мими әнін орындады. 1977 жылы Кабале Сан-Франциско операсында Пуччинидің «Туранот» операсының басты рөлінде дебют жасады. Ол сол үйде келесі он жылда Эльвира рөлінде Вердидің «Эрнани» операсында, сондай-ақ Понкиеллидің «Ла Джоконда», Россинидің «Семирамида» және Пуччинидің «Тоска» операларындағы басты рөлдерде тағы он рет оралды. Өзінің бұрынғы дауысының жарқырауы мен тазалығын жоғалтқан Кабале рөлге қатысты көбірек драматикалық экспрессивті ән айтты. 1978 жылы ол Сан-Францискода Павароттимен бірге «Тоска», Мадридте «Норма» және Метте Хосе Каррераспен бірге «Адриана Лекуврьер» операларында өнер көрсетті. Ол 1980-жылдардың барысында Метте жиі пайда болды, «Тоска» (1980, 1985) және «Элизабетта» (1985) сияқты рөлдерде ойнады, сондай-ақ 1981 және 1983 жылдары концерттер берді. Ол 1985 жылдың қазанында Павароттимен бірге Каварадосси және Корнелл Макнейлмен бірге Скарпиа рөлінде «Тоска» операсында Метте соңғы өнер көрсетуін жасады. Оның дауысы тазалығымен, нақты бақылаумен және күшімен ерекшеленді. Ол драматикалық сезімталдық пен актерлік шеберлігі үшін емес, керемет техникасымен, дауыстық нюанстарымен және Мигель Флетадан шабыттанған тамаша пианиссимосымен құрметтелді.

Caballé's international breakthrough came in 1965 when she replaced a pregnant Marilyn Horne in a semi staged performance of Donizetti's Lucrezia Borgia at New York's Carnegie Hall, which earned her a 25 minute standing ovation. While this was her first engagement in a bel canto opera and she had to learn the role in less than one month, her performance made her famous throughout the opera world. Later that year, Caballé made her debut at the Glyndebourne Festival singing her first Marschallin in Richard Strauss' Der Rosenkavalier and portraying the role of Countess Almaviva in Mozart's Le nozze di Figaro. Ryland Davies, who sang the Major Domo alongside Caballé in Der Rosenkavalier, told an anecdote about her. Onstage, she unexpectedly asked him for a cognac. <blockquote>Exiting stage left, he was met by an alarmed stage assistant, who was dispatched to the Long Bar to fetch one. Returning to the stage, he delivered the cognac to Caballé with the words "Ecco, Signora!" Whispering "Grazie, grazie! ", she turned her back on the audience, drained the glass and continued in her role: "Abtreten die Leut!" ("Send everyone away.") Caballé closed out the year with her Metropolitan Opera debut on 22 December 1965, appearing as Marguerite in Gounod's Faust alongside John Alexander in the title role, Justino Díaz as Méphistophélès, and Sherrill Milnes as Valentin in his debut at the Met. In 1966, Caballé made her first appearance with the Philadelphia Lyric Opera Company as Maddalena di Coigny in Giordano's Andrea Chénier and her Italian debut at the Maggio Musicale Fiorentino as Leonora in Verdi's Il trovatore, followed by Bellini's Il pirata in 1967. She returned to Philadelphia in 1967 to sing the title roles in Puccini's Tosca and Madama Butterfly, and to the Met to sing three Verdi heroines: Leonora alongside Richard Tucker as Manrico in Il Trovatore, Desdemona in Otello with James McCracken in the title role, and Violetta in La traviata, with Tucker and George Shirley alternating as Alfredo. She returned to the Met the following year in the title role in Verdi's Luisa Miller, and in 1969 for the role of Liù in Puccini's Turandot, with Birgit Nilsson in the title role and James King as Calàf. She also returned to Philadelphia as Imogene in Bellini's Il pirata (1968) and Lucrezia Borgia (1969). In 1969, Caballé appeared at the Arena di Verona in a Jean Vilar production of Verdi's Don Carlo. She was Elisabetta of Valois in an all star cast including Plácido Domingo and Piero Cappuccilli. In the same period she also appeared in recital at the Teatro Corallo in Verona. In 1970, Caballé made her official debut at La Scala in the title role of Lucrezia Borgia. She appeared as Leonora in Philadelphia, and returned to the Met as Amelia in a critically acclaimed production of Verdi's Un ballo in maschera with Domingo as Riccardo, and Reri Grist as Oscar. In 1972, she made her first appearances at Covent Garden and the Lyric Opera of Chicago, both in the role of Violetta. That same year she returned to the Met as Elisabetta in Don Carlo with Franco Corelli in the title role, and sang the title role of Bellini's Norma in Philadelphia. In 1973 she returned to Chicago to perform the title role in Donizetti's Maria Stuarda with Viorica Cortez but left mid contract because she was suffering with phlebitis. This marked her final performance at the Lyric Opera of Chicago. and in Parisina d'Este at Carnegie Hall, also in March. She appeared as Norma at the Bolshoi Theatre in Moscow and in Adriana Lecouvreur at La Scala in April. She was filmed as Norma in Orange in July by Pierre Jourdain. She recorded Aida with Riccardo Muti in July and made a recording of duets with Giuseppe Di Stefano in August. In September 1974, she underwent major surgery to remove a large benign mass from her abdomen. She recovered and was performing again onstage by early 1975. In 1976 Caballé appeared at the Met once again as Norma and sang her first Aida in that house, alongside Robert Nagy as Radamès and Marilyn Horne as Amneris. She appeared in the title role of Ariadne auf Naxos by Richard Strauss and sang Mimì in Puccini's La bohème with Luciano Pavarotti as Rodolfo. In 1977 Caballé made her debut with the San Francisco Opera in the title role of Puccini's Turandot. She returned to that house ten more times over the next decade in such roles as Elvira in Verdi's Ernani and the title roles in Ponchielli's La Gioconda, Rossini's Semiramide, and Puccini's Tosca, among others. Having lost some of her earlier brilliance and purity of voice, Caballé offered more dramatic expressive singing in roles that demanded it. In 1978, she was Tosca in San Francisco with Pavarotti, Norma in Madrid, and Adriana Lecouvreur at the Met opposite José Carreras. She continued to appear often at the Met during the 1980s, in roles such as Tosca (1980, 1985) and Elisabetta (1985), and also sang concerts in 1981 and 1983. She gave her final performances at the Met in October 1985 as Tosca with Pavarotti as Cavaradossi and Cornell MacNeil as Scarpia. Her voice was noted for its purity, precise control, and power. She was admired less for her dramatic instincts and acting skills than for her superb technique, vocal shadings, and exquisite pianissimos, which were inspired by Miguel Fleta.

Кейінгі жылдар

Беллинидің "Норма" операсында Кабале атау рөлін де (1972 жылы RCA Red Seal үшін Домингоның "Поллионе" рөлін ойнауымен) және кейіннен Адалгизаның рөлін Джоан Сазерлендтің "Норма" операсының 1984 жылы Ричард Бонинге жетекшілік еткен "Декка" компаниясының жазбасында орындады. Беллини Адалгизаның рөлін бастапқыда сопрано үшін ойлап тапса да, қазір оны көбінесе меццо-сопрано орындайды. Кабале 1984 жылы жазба жасаған кезде 50 жастан асқан болса да, бұл рөлді жазған санаулы сопраноның бірі болды. 1986 жылы ол Жозе Мария Форке режиссерлік еткен "Романса Финал" тарихи фильмінде де роль ойнады. 1987 жылы Кабале поп-музыка әлеміне сирек қадам басып, "Барселона" деп аталатын дуэтті Queen тобының әншісі Фредди Меркьюримен жазды. Ән Кабаленің туған қаласынан шабыттанды және кейін 1992 жылғы Олимпиада ойындарының екі ресми әнінің бірі ретінде пайдаланылды. Синглге сол аттас альбом ілесіп шықты, ол келесі жылы жарық көрді және екі орындаушының арасындағы одан әрі ынтымақтастығын көрсетті. Атау трегі кейіннен Кабаленің туған қаласы өткізген 1992 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының гимніне айналды және бүкіл Еуропа бойынша поп-музыка тізімдерінде қайта пайда болды. Кабале де әнді тікелей орындады, ал 1991 жылы қайтыс болған Меркьюридің жазбасымен, 1999 жылы Барселонаның "Камп Ноу" стадионында өткен УЕФА Чемпиондар лигасының футбол финалынан бұрын. 1994 жылы "The Independent" газетіне жазған Фиамметта Рокко: "Кабале – шынайы дивалардың соңғыларының бірі. Каллас қайтыс болды, Кири Те Канава "Сенсбери" үшін жарнама түсіруге бел буды, ал Мирелла Френи опера сүйіктілері үшін опера әншісі болудың шеңберінен шыға алмады. Ал Кабале әрқашан үлкен жанкүйерлерге ие болған және ол әлі де солай". 1995 жылы ол грек суретшісіне арналған Вангелиспен бірге "El Greco" альбомы үшін жұмыс істеді. 1997 жылы Майк Моран "Friends For Life" альбомын шығарды, онда Кабалемен және Брюс Дикинсон, Джонни Холлидей, Джонни Логан, Джинно Ваннелли және Хельмут Лотти сияқты әншілермен дуэттер бар. Кабале өзін түрлі қайырымдылық қозғалыстарға арнады. Ол ЮНЕСКО-ның ізгі ниет елшісі болды және Барселонада мұқтаж балаларға арналған қор құрды. 2003 жылы ол өзінің "Caballé: Beyond Music" деректі фильмінде ойнады, онда Доминго, Паваротти, Каррерас және Рене Флеминг сияқты көптеген танымал опера әншілері болды. 2002 жылы ол Сент-Сенстің "Генрих VIII" операсында Арагондық Екатерина рөлінде, ал 2004 жылы Массенедің "Клеопатра" операсында атау рөлінде ойнады, екеуі де Лицейде қойылды. Ол 2007 жылғы сәуірде Вена мемлекеттік операсында Доницеттидің "La fille du régiment" операсында Крэкенторп герцогинясы рөлінде ойнады. 2003 жылы Патрик О'Коннор "Gramophone" журналында былай деп жазды: "Есте қалған кез келген дива сопрано репертуарының кең ауқымын орындады, итальяндық жеңіл лирикалық, лирико-спинто және драмалық рөлдердің барлық түрлерін, соның ішінде белканто, Верди және веризм репертуарының барлық биіктерін, сонымен бірге Саломе, Зиглинде және Изольданың керемет орындаушысы болды". 2013 жылдың 6 маусымында Кабале Испаниядағы Әзірбайжан елшілігінің ресми ескертулеріне қарамастан, Нагорный Карабахтың де-факто тәуелсіз мемлекетіне барып, жергілікті басшылармен кездескеннен кейін Әзірбайжанда немесе қуғында болмайтын тұлға деп жарияланды.

In Bellini's Norma, Caballé recorded both the title role (for RCA Red Seal in 1972, with Domingo as Pollione) and later the role of Adalgisa, to Joan Sutherland's Norma in a 1984 Decca recording conducted by Richard Bonynge. Although Bellini conceived the role of Adalgisa originally for a soprano, it is usually now sung by a mezzo soprano. Caballé was one of few sopranos to have recorded the role, although she was over age 50 at the time of the recording in 1984. In 1986, she also took a role in the biographic film Romanza final, directed by José María Forqué. In 1987, Caballé made a rare excursion into the world of pop music when she released a duet with Freddie Mercury, the lead singer of the rock band Queen, which was titled "Barcelona". The song was inspired by Caballé's home city and later used as one of the two official theme songs for the 1992 Olympic Games. The single was followed by an album of the same name which was released the following year and featured further collaborations between the two performers. The title track later became the anthem of the 1992 Summer Olympics which was hosted by Caballé's native city, and appeared again in the pop music charts throughout Europe. Caballé also performed the song live, accompanied by a recording by Mercury, who had died in 1991, before the 1999 UEFA Champions League football final in Barcelona's Camp Nou stadium. In 1994, writing for The Independent, Fiammetta Rocco said: "Caballe is one of the last of the true divas. Callas is dead, Kiri Te Kanawa is busy making commercials for Sainsbury's, and Mirella Freni has never really risen out of the narrow confines of being an opera lover's opera singer. Caballe, on the other hand, has always had an enormous following, and it's still with her today." In 1995, she worked with Vangelis for his album El Greco, dedicated to the Greek painter. In 1997, Mike Moran produced the album Friends For Life, which includes duets with Caballé and such singers as Bruce Dickinson, Johnny Hallyday, Johnny Logan, Gino Vannelli, and Helmut Lotti. Caballé dedicated herself to various charities. She was a UNESCO Goodwill Ambassador and established a foundation for needy children in Barcelona. In 2003, she starred in her own documentary film Caballé: Beyond Music, which featured many well known opera singers, including Domingo, Pavarotti, Carreras, and Renée Fleming. In 2002, she appeared as Catherine of Aragon in Henri VIII by Saint Saëns, and in 2004 in the title role of Massenet's Cléopâtre, both at the Liceu. She appeared as The Duchess of Crakenthorp in Donizetti's La fille du régiment at the Vienna State Opera in April 2007. In 2003, Patrick O'Connor wrote in Gramophone that:no diva in memory has sung such an all encompassing amount of the soprano repertory, progressing through virtually the entire range of Italian light lyric, lirico spinto and dramatic roles, including all the pinnacles of the bel canto, Verdi and verismo repertories, whilst simultaneously being a remarkable interpreter of Salome, Sieglinde and Isolde. On 6 June 2013, Caballé was declared persona non grata in Azerbaijan after visiting the de facto independent state of Nagorno Karabakh and meeting with local leaders, despite official warnings issued by the Azerbaijani embassy in Spain.

Салық төлеуден жалтару

2015 жылы Кабале салықтан қашу немесе алаяқтық жасады деген айыппен қудаланды. Ол 2010 жылы Испанияда тұрғанына қарамастан, Испанияда салық төлеуден жалтарған үшін Андоррада тіркелгенін мойындады. 2015 жылдың желтоқсан айында испан соты оны алаяқтық жасады деп танып, алты айға шартты түрде бас бостандығынан айырды және 254 231 евро (280 000 доллар) көлемінде айыппұл төлеуге міндеттеді. Сонымен қатар, оған 18 айға мемлекеттік жәрдемақы алуға тыйым салынды.

Отбасы

1964 жылы 14 тамызда Санта-Мария-де-Монсеррат аббаттығында Кабалье испан теноры Бернабе Мартиге (1928–2022) үйленді. Олардың екі баласы болды: Бернабе Марти кіші және Монсеррат Марти, ол да опералық сопрано.

Денсаулыққа байланысты проблемалар мен өлім

2012 жылдың 20 қазанында Ресейде гастрольдік сапары барысында Екатеринбургте инсульт алғаннан кейін тез арада Барселонадағы Сант-Пау ауруханасына жеткізілді. 2018 жылдың қыркүйегінде ол өт қабығымен байланысты мәселелерге байланысты сол ауруханаға түсті. 2018 жылдың 6 қазанында 85 жасында қайтыс болды. Өлім себебі жарияланбады. Кабале Барселонадағы Сант-Андреу зиратында жерленді.