Кіріспе
Жүкті әйелдің денесінен ішкі газ қысымының салдарынан ұрықтың шығарылуы. Көпір туу, сондай-ақ постмортомдық ұрық экструзиясы деп те аталады. Бұл – іш қуысындағы газдардың қысымының артуына байланысты, қайтыс болған жүкті әйелдің кіндігінен (вагинальды ашылуынан) ұрықтың шығарылуы. Мұндай постмортомдық босану дененің ыдырау кезінде өте сирек кездеседі. Химиялық консервациялау тәсілі, онда химиялық консерванттар мен дезинфекциялық ерітінділер табиғи дене сұйықтықтарын (және олардағы бактерияларды) алмастыру үшін денеге құйылады, "көпір туу" құбылысын өте сирек кездестіреді, сондықтан бұл тақырып халықаралық медициналық дискурста сирек талқыланады. Адам денесінің ыдырау кезінде іш қуысы мүшелеріндегі (мысалы, асқазан мен ішектегі) табиғи бактериялар метаболизмнің қосалқы өнімдері ретінде газдарды бөліп шығарады, бұл дененің ісінуіне себеп болады. Кейде газдардың жиналған қысымы жатырды (ана құрсағын) қысып, тіпті оны төмен қарай итеруі мүмкін, содан кейін жатыр ішке бұрылып, кіндік арқылы денеден шығарылуы мүмкін (бұл процесс пролапс деп аталады). Егер ұрық жатырдың ішінде болса, онда жатыр ішке бұрылғанда ананың кіндігі арқылы денесінен шығарылуы мүмкін, бұл сырттан қарағанда босануға ұқсас болады. Басты айырмашылық ана мен ұрықтың жағдайында және босану механизмінде: табиғи, тірі босану кезінде ананың жиырылуы нәрестені жатырдан шығару үшін жатыр мойнын жұмсартады және кеңейтеді; ал көпір туу жағдайында жүкті әйелдің шіріген денесіндегі жиналған газ қысымы өлі ұрықты ананың денесінен итеріп шығарады. Осы құбылыстың жағдайлары 16 ғасырдан бері медициналық органдармен тіркеліп келеді, бірақ кейбір археологиялық жағдайлар адамзат тарихының көптеген кезеңдерінде оның орын алғанын көрсетеді. Постмортомдық ұрық шығару жағдайлары әрқашан сирек болғанымен, бұл құбылыс әртүрлі жағдайларда тіркелді және кейде заманауи сот-медициналық жағдайда жүкті әйелдің денесі қайтыс болғаннан кейін біраз уақыт бойы қозғалмай және табылмай жатқанда байқалады. Сондай-ақ, ұрық жүкті әйелдің денесінен өлім кезінде немесе ыдырау кезінде бөлініп кетуі мүмкін, бірақ бұл жағдайлар осы жерде сипатталған процестерге сәйкес келмейтіндіктен, олар постмортомдық ұрық экструзиясының нағыз жағдайлары болып есептелмейді.
Coffin birth, also known as postmortem fetal extrusion, is the expulsion of a nonviable fetus through the vaginal opening of the decomposing body of a deceased pregnant woman due to increasing pressure from intra abdominal gases. This kind of postmortem delivery occurs very rarely during the decomposition of a body. The practice of chemical preservation, whereby chemical preservatives and disinfectant solutions are pumped into a body to replace natural body fluids (and the bacteria that reside therein), have made the occurrence of "coffin birth" so rare that the topic is rarely mentioned in international medical discourse. Typically during the decomposition of a human body, naturally occurring bacteria in the organs of the abdominal cavity (such as the stomach and intestines) generate gases as by products of metabolism, which causes the body to swell. In some cases, the confined pressure of the gases can squeeze the uterus (the womb), even forcing it downward, and it may turn inside out and be forced out of the body through the vaginal opening (a process called prolapse). If a fetus is contained within the uterus, it could therefore be expelled from the mother's body through the vaginal opening when the uterus turns inside out, in a process that, to outward appearances, mimics childbirth. The main differences lie in the state of the mother and fetus and the mechanism of delivery: in the event of natural, live childbirth, the mother's contractions thin and widen the cervix to expel the infant from the womb; in a case of coffin birth, built up gas pressure within the putrefied body of a pregnant woman pushes the dead fetus from the body of the mother. Cases have been recorded by medical authorities since the 16th century, though some archaeological cases provide evidence for its occurrence in many periods of human history. While cases of postmortem fetal expulsion have always been rare, the phenomenon has been recorded under disparate circumstances and is occasionally seen in a modern forensic context when the body of a pregnant woman lies undisturbed and undiscovered for some time following death. There are also cases whereby a fetus may become separated from the body of the pregnant woman about the time of death or during decomposition, though because those cases are not consistent with the processes described here, they are not considered true cases of postmortem fetal extrusion.
Себептер
Өлімнен кейінгі ұрық шығуының себебі толыққанды түсініксіз, себебі бұл құбылысты эксперименттік жағдайларда болжауға немесе қайталауға болмайды. Дәлелдер мүмкіндік туғанда жинақталды, ал тікелей байқаулар кездейсоқ болды және осыған қоса, өмірге қабілетсіз ұрықтың өлімнен кейінгі шығуына себеп болатын тафономиялық механизмдерді есепке алатын байламдық зерттеулермен расталды. Әдетте, дене өлгеннен кейін тіндердегі оттегі азайып, шіру процесі басталады; асқазан-ішек жолындағы анаэробты бактериялар көбейеді және метаболизмнің жоғарылауы нәтижесінде көмірқышқыл газы, метан және күкірттегіш газдар сияқты газдар бөлінеді. Бұл бактериялар дене жасушаларын және белоктарды қорыту үшін экзоферменттер шығарып, органдардың тіндерін әлсіретеді. Қысымның артуынан артық газ әлсіз тіндерге сіңіп, қан айналымына өтеді және дене мүшелеріне таралып, ішек және аяқ-қолдардың ісінуіне себеп болады. Бұл ыдырау процестері некроздық тіндердің қабаттарын бөліп, органдардың құрылымдық тұрақтылығын әлсіретеді. Газ көлемі ұлғайғанда, қысым әртүрлі дене сұйықтықтарының барлық табиғи тесіктерден шығуына себеп болады. Жүкті әйелдің денесі шіри бастағанда, амнион қабықшалары созылып, жарылады, ал іш қуысындағы газ қысымы жатырдың керілуіне және пролапсына әкелуі мүмкін, нәтижесінде ұрық қынап арқылы шығарылады. Көп бала туған әйелдердің денесі, жатыр мойнының серпімділігіне байланысты, бірінші жүктілікте қайтыс болған әйелдерге қарағанда, ыдырау кезінде ұрықты өздігінен шығарып тастауы мүмкін. Бұл құбылыстың ең ерте жазылған жағдайы 1551 жылы болған, онда жүкті әйел испан инквизициясының сотында сотталып, дарға асылды. Оның өлімінен кейін төрт сағат өткен соң, дене әлі де мойнынан ілініп тұрғанда, екі өлген бала денесінен құлап түскен. Өлім мен босанған аралықтағы уақыттың қысқалығына қарағанда, бұл жағдай ерекше. Басқа орталық жағдайлар туралы ақпарат болмағандықтан, шіру процесінің жеделдегені ме, әлде басқа себептік факторлар әрекет еткені ме, белгісіз. Дегенмен, бұл құбылыс медициналық ғылымда мойындалды және 1904 жылы Джон Уитридж Уильямс акушерлік медицина бойынша оқулық жазды, онда "күрпекпен туу" тақырыбына арналған бөлім болды. Бұл мәтін акушерлік саласында маңызды анықтама болып қала бергенімен, "күрпекпен туу" немесе "өлімнен кейінгі ұрық шығуы" деп аталатын тақырып 1966 жылы 13-ші басылымда алынып тасталды және 2009 жылы жарияланған басылымда еске алынбады. Бұл тақырып 20 ғасырда неміс медицина әдебиетінде талқыланды, бірақ сот медицинасы әдебиетінде егжей-тегжейлі жағдайлар туралы есептер соңғы кезде жарияланды.
Биоархеология
Өлімнен кейінгі ұрық экструзиясын дене толық скелеттенгеннен кейін анықтау өте қиын болуы мүмкін, сондықтан биоархеологтар көбінесе осы құбылыстың болғанын нақты айтуға абай болады. Ана мен нәресте бірге жерленуіне көптеген мәдени себептер болуы мүмкін, сондықтан жаңа туған сүйектері мен ересекті әйелдің бірге табылуы өлімнен кейінгі ұрық экструзиясының нақты дәлелі ретінде қарастырылмайды. Егер ұрықтың сүйектері ересектің жамбас шығу тесігінде жатса, бұл ыдырау кезінде жартылай экструзия болғанын көрсетеді, онда дәлелдері анық болуы мүмкін. 1975 жылы Англияның Кингс-Ворти қаласындағы ортағасырлық зиратты қазу кезінде жас әйелдің сүйектеріндегі туу арнасында ұрықтың сүйектері табылды, ұрықтың бас сүйегі жамбас саңылауының сыртында, екі жамбас сүйегі арасында, ал ұрықтың аяқ сүйектері жамбас қуысының ішінде болды. 1982 жылы Даниядағы ортағасырлық жерде, ал 2006 жылы Италияның Генуя қаласындағы 14 ғасырлық Қара өлім зиратында да осындай жағдайлар анықталды.
Evidence for postmortem fetal extrusion may be less ambiguous when the fetal remains are found to lie within the pelvic outlet of the adult, thus indicating that partial extrusion had occurred during decomposition. In 1975, it was reported that during the excavation of a medieval cemetery in Kings Worthy, England, fetal remains appeared to lie within the birth canal of the skeleton of a young woman, with the fetal cranium external to the pelvic outlet and between the two femora (thigh bones) and the fetal leg bones clearly within the pelvic cavity. at a medieval site in Denmark in 1982, Another was identified in 2006 in a 14th century Black Death cemetery in Genoa, Italy.
Диагностиканың қолданылуы
Өлімнен кейінгі ұрықтың шығуы өте сирек болатындықтан және жеке ерекшеліктері мен қоршаған ортаның ерекше жағдайларына байланысты болатындықтан, аналар тобын талдауда босану өлімге дейін болған-болмағанын анықтау маңызды, себебі жүкті әйелдердің (босанғанға дейін) және бала емізетін әйелдердің сүйектеріндегі іздік элементтердің мөлшері айқын түрде ерекшеленеді. Табутта босануды анықтау, халықта бала емізетін әйелдердің санын немесе аналардың өлім-жұлымын дәлірек анықтауға мүмкіндік береді. Сондықтан зерттеушілердің қазбалардағы жерлеулерде өлгеннен кейінгі ұрық шығуын тани білуі қажет.
Салыстырмалы құбылыстар
Сондай-ақ, анасының денесінен бөлек ұрықтың қалдықтары табылған көптеген жағдайлар бар, бірақ шығарылу туу жолы арқылы болған жоқ, ал екі дененің бөлінуіне сыртқы орта факторлары ықпал еткен болуы мүмкін. Бұл процесс өте сирек кездесетін болғандықтан, ғылыми қауымдастыққа осы құбылысты атау үшін арнайы термин ұсынылмаған. Мұндай жағдайлардың нәтижелері салыстырмалы болуы мүмкін, бірақ олар өлімнен кейінгі ұрық шығарылуына жатпайды. 2003 жылдың сәуір айында Лэйси Петерсонның денесі Сан-Франциско шығанағының жағалауынан табылды; ол төрт ай бұрын жоғалып кеткен кезде жүкті болған, ал оның ішіндегі ұрық бөлек жағажайда табылған. Бұқаралық ақпарат құралдары сұрақ қойғанда, медициналық қызметкерлер бастапқыда «жүктілік кезіндегі өлім» болған болуы мүмкін деп болжады. Алайда, аутопсия кезінде жатыр мойнының босануға дайын күйде екені анықталды. Кейіннен медициналық сарапшылар Петерсонның денесі суға батқан кезде, іш қуысының үстіндегі тері табиғи шіру процесінен жарылған деген қорытындыға келді. Теңіз суы іш қуысына еніп, ішкі органдарының көп бөлігін, соның ішінде ұрықты да шығарып тастады. 2007 жылы Үндістанда 23 жастағы әйел, сегіз айлық жүкті болғаннан кейін, босану белгілері басталғаннан кейін өз-өзіне қол жұмсады. Өмірге қабілетті нәресте әйелдің мойнынан ілініп тұрған денесінен ешқандай көмексіз спонтанды түрде дүниеге келді. Денсаулығы жақсы нәресте еденде, анасының денесіне кіндік арқылы байланған күйінде табылды. Босанудың басты себебі – өлімге дейін басталған қалыпты жиырылулар болды, сондықтан ол шіру процесімен байланысты емес. 2008 жылы Германияда 23 жастағы әйел үшінші триместрінде автокөлік апатына ұшырап қайтыс болды; өмірге қабілетсіз ұрық оның аяқтарының арасында табылды. Апаттан кейін көлік өртенді. Әйел денесіне салдарынан ауыр жарақат алды және көлік ішінде күйді. Тергеушілер өрттің қатты ыстығы іш қуысының айналасындағы эпидермис және тері асты тіндерін күйдіріп, содан кейін жатырдың алдыңғы бөлігі жарылып, ұрық жатыр қуысынан шығып, әйелдің аяқтарының арасына түсіп қалғанын анықтады. Кіндік бауы әлі де зақымдалмаған және жарылған жатыр қабырғасы арқылы ұрықты плацентамен байланыстырып тұрды. Денесінің барлық бөлігінде төртінші дәрежелі күйік алған әйелден айырмашылығы, ұрықтың денесі салыстырмалы түрде зақымданбаған.
Түсініктемелер
a. Соттану тафономиясы – ыдырау процестерін зерттейтін ғылым. b. Яғни, жатыр ішінара немесе толыққанды түрде сыртқа қарай бұрылып (эверсия), қынап саңылауынан түсіп немесе шығып кетуі (пролапс) мүмкін. c. Көп бала туған әйелдер – екі немесе одан көп рет қынап арқылы босанған әйелдер.