Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық ғарышкер (1952 жылы туған)
American astronaut (born 1952)
Марк Чарльз Ли, АҚШ Әуе күштері полковнигі (14 тамыз, 1952 жылы туған) – NASA-ның бұрынғы ғарышкері, төрт ғарыш сапарына қатысқан. Ол 2001 жылғы 1 шілдеде Әуе күштері мен NASA-дан зейнеткерлікке шықты.
Mark Charles Lee USAF Colonel, (born August 14, 1952) is a former NASA astronaut who flew on four Space Shuttle missions. He retired from the Air Force and NASA on July 1, 2001.
Ерте өмір
Ли 1952 жылдың 14 тамызында Висконсин штатындағы Вироква қаласында дүниеге келді және 1970 жылы Вироква орта мектебін бітірді. Ли – «Бөрік» скауты. Кейін ол АҚШ Әуе күштері академиясына түсіп, 1974 жылы азаматтық инженерия бакалавры дәрежесін алды. Техас штатындағы Лафлин әуе базасында ұшқыш даярлығынан өткеннен кейін және Аризона штатындағы Люк әуе базасында F-4 Phantom II ұшағын жаңартудан кейін, Ли 2,5 жыл Окинавадағы Кадена әуе базасында, Жапонияда, 25-ші тактикалық истребитель эскадрильясында F-4 ұшақтарын ұшты. 1979 жылы осы міндеттен кейін ол Массачусетс технология институтында механикалық инженерия бойынша магистр дәрежесін алды, онда графит/эпоксидті күрделі материалдар саласын зерттеді. 1980 жылы MIT-ті бітіргеннен кейін ол Массачусетс штатындағы Ханском әуе күштері базасындағы Әуедегі ескерту және басқару жүйесі (AWACS) бағдарламалық кеңсесіне операциялық қолдау менеджері болып тағайындалды. Оның міндеттеріне AWACS ұшақтарының міндеттерді орындауға дайындығына әсер ететін механикалық және материалдық ақауларды жою кірді. 1982 жылы ол қайтадан ұшуға кірісіп, F-16 ұшағына көтеріліп, 388-ші тактикалық истребитель қанатының операция жөніндегі командирінің орынбасары және Юта штатындағы Хилл әуе күштері базасындағы 4-ші тактикалық истребитель эскадрильясының ұшу командирі қызметін атқарды, содан кейін астронавтқа үміткер ретінде таңдалды.
Lee was born August 14, 1952, in Viroqua, Wisconsin, and graduated from Viroqua High School in 1970. Lee is an Eagle Scout. He later attended the United States Air Force Academy, where he received a Bachelor of Science degree in civil engineering in 1974. Following pilot training at Laughlin Air Force Base, Texas, and F 4 Phantom II upgrade at Luke Air Force Base, Arizona, Lee spent 2 1/2 years at Kadena Air Base in Okinawa, Japan, flying F 4's in the 25th Tactical Fighter Squadron. In 1979, after this assignment, he studied for a Master of Science degree in mechanical engineering at the Massachusetts Institute of Technology, where he specialized in graphite/epoxy advanced composite materials. After graduation from MIT in 1980, he was assigned to Hanscom Air Force Base, Massachusetts, in the Airborne Warning and Control System (AWACS) Program Office, as the operational support manager. His responsibilities included resolving mechanical and material deficiencies which affected the mission readiness of the AWACS aircraft. In 1982 he returned to flying, upgrading in the F 16 and serving as executive officer for the 388th Tactical Fighter Wing Deputy Commander for Operations, and as flight commander in the 4th Tactical Fighter Squadron at Hill Air Force Base, Utah, until his selection as an astronaut candidate.
Ғарышкер мансабы
Ли 1984 жылғы мамыр айында NASA-ның астронавт кандидаты болып таңдалды. 1985 жылғы маусым айында ол бір жылдық оқу және бағалау бағдарламасын аяқтады, осымен болашақ ғарыш шаттлы ұшуларының экипаждарында миссия маманы ретінде тағайындалуға лайық болды. Астронавт кеңсесіндегі оның техникалық міндеттеріне сыртқы кеңістікте жұмыс істеу (EVA), инерциялық жоғарғы сатысы, Spacelab және Ғарыш станциясы жүйелері кірді. Ли Миссияны басқару орталығында ғарыш кемесімен байланысшы, Кеннеди ғарыш орталығында бас астронавтты қолдаушы, астронавттардың қоғамдық шараларға қатысуын ұйымдастырушы, Астронавт кеңсесінің миссияны дамыту бөлімінің басшысы, EVA робототехникасы бөлімінің басшысы және EVA бөлімінің басшысы болып та қызмет етті. Ол сонымен қатар Астронавт кеңсесінде Ғарыш станциясын құрастыру мәселелерімен де айналысты. Барлығы төрт ғарыш сапары барысында Ли 13 миллион мильден астам қашықтықты жүріп өтті, әлемді 517 рет айналып, орбитада 33 күн өткізді. Лидің алғашқы шаттл миссиясы 1989 жылғы 4-8 мамыр аралығында өткен STS-30 миссиясының маманы ретінде болды. Бұл миссияға Венераны зерттеуге арналған «Магеллан» зондының ұшырылуы және өмір ғылымдары мен кристалдарға қатысты эксперименттер кірді. Екінші ұшуында, 1992 жылғы 12-20 қыркүйек аралығында өткен STS-47 миссиясында Ли жүк командашысы болды және жүктің жоспарлау, интеграциялау және орбитадағы үйлестіруіне жауапты болды. АҚШ пен Жапония арасындағы ортақ миссияға 44 жапондық және американдық биология және материалдарды өңдеу эксперименттері кірді, ал шаттл Spacelab J-ны алып жүрді. Ли STS-47 миссиясымен ерекше көзге түсті: сол кездегі әйелі Ян Дэвис ұшуға қатысқан миссия маманы болды, осылайша Ли мен Дэвис бір уақытта ғарышқа ұшқан алғашқы некеде тұрған жұбайлар атанды. Ли мен Дэвис ұшуға дайындық кезінде танысып, құпия түрде үйленді. Олар NASA-ға ұшу алдында ғана некелерін хабарлады, сол кезде ауыстырушы табуға мүмкіндік болмады. NASA кейіннен ережелерді өзгертіп, некеде тұрған астронавттардың бірге ұшуына тыйым салды. Ли үшінші ұшуында, 1994 жылғы 9-20 қыркүйек аралығында өткен STS-64 миссиясында миссия маманы болды. Осы ұшу барысында ол 6 сағат 51 минуттық EVA-ға қатысып, өзін-өзі құтқаруға арналған реактивті қапты сынады, 10 жылдан бері алғаш рет кеңістікте тізгінсіз серуендеді және күн туралы ғылымға арналған спутникті орналастырып, қайта алып келді. Лидің соңғы ұшуы 1997 жылғы 11-21 ақпан аралығында өткен STS-82 миссиясы болды. Бұл «Хаббл» ғарыш телескопын күзеудің екінші миссиясы болды және Ли қайтадан жүк командашысы болды. Ол екі жаңа спектрометр мен сегіз алмастырылатын құралды орнатқан екі ғарыш серуенінің біріне қатысты, сондай-ақ негізгі деректерді өңдеу, электроника және ғылыми құралдардың телеметриялық жиынтығын қамтитын үш бөлімшедегі оқшаулау жапсырмаларын ауыстырды. Лидің жұмысы үш ғарыш серуенінен тұрып, барлығы 19 сағат 10 минуттық EVA құрады. Лидің 2000 жылы Халықаралық ғарыш станциясына тағы бір миссияға қатысуы жоспарланған еді, бірақ оны «жария етілмеген себептермен» Роберт Кербим ауыстырды. Ол 2001 жылы NASA-дан зейнеткерлікке шықты.
Lee was selected as an astronaut candidate by NASA in May 1984. In June 1985, he completed a one year training and evaluation program, qualifying him for assignment as a mission specialist on future Space Shuttle flight crews. His technical responsibilities within the Astronaut Office included extravehicular activity (EVA), the Inertial Upper Stage, Spacelab, and Space Station systems. Lee also served as a spacecraft communicator in the Mission Control Center, as Lead Astronaut Support Person at the Kennedy Space Center, Chief of Astronaut Appearances, Chief of the Astronaut Office Mission Development Branch, Chief of the EVA Robotics Branch, and Chief of the EVA Branch. He also worked Space Station assembly issues for the Astronaut Office. In total, during his four space flights, Lee traveled over 13 million miles going around the world 517 times and spending 33 days in orbit. Lee's first shuttle mission was as a mission specialist on STS 30 (May 4–8, 1989). This mission involved the launch of the Magellan probe, a Venus exploration spacecraft and experiments involving life sciences and crystals. In his second flight, mission STS 47, running from September 12–20, 1992, Lee was payload commander with overall crew responsibility for the planning, integration, and on orbit coordination of payload/Space Shuttle activities. This cooperative mission between the United States and Japan included 44 Japanese and U. S. life science and materials processing experiments and the shuttle carried Spacelab J. Lee also initiated a unique distinction with STS 47: his wife at that time, Jan Davis, was a mission specialist on the flight, making Lee and Davis the first married couple to be in space at the same time. Lee and Davis had met during training for the flight and had married in secret. They disclosed their marriage to NASA shortly before the flight, when it was too late to train a substitute. NASA has since changed the rules and will not allow married astronauts on the same flight. Lee was a mission specialist on his third flight, mission STS 64, running from September 9–20, 1994. During this flight, he logged 6 hours and 51 minutes of EVA to test a self rescue jetpack, undertook the first untethered spacewalk in 10 years and deployed and retrieved a solar science satellite. Lee's final flight was STS 82, running from February 11–21, 1997. This was the second Hubble Space Telescope maintenance mission and Lee again served as payload commander. He was a member of one of two spacewalk teams who installed two new spectrometers and eight replacement instruments, as well as replacing insulation patches over three compartments containing key data processing, electronics and scientific instrument telemetry packages. Lee's contribution amounted to three spacewalks totaling 19 hours and 10 minutes of EVA. Lee was scheduled to fly another mission to the International Space Station in 2000, but was replaced by Robert Curbeam for "undisclosed reasons" He retired from NASA in 2001.
Жеке өмір
Ли 1991 жылғы қаңтарда әріптес ғарышкер Ян Дэвисқа үйленді. Олар ғарышқа бірге ұшқан жалғыз отбасылық жұп. 1999 жылы олар ажырасып кетті. Кейін ол бұрынғы Паула Мари Саймонға үйленді. Олардың үш ұлы бар. 2006 жылдың басында Лидің отбасы оның анасы асырап алуға берілгеннен кейін 77 жыл өткен соң, туған әжесімен қайта табысты.
Lee married fellow astronaut Jan Davis in January 1991. They are the only married couple to fly together in space. They divorced in 1999. He subsequently married former Paula Marie Simon. They have three boys. In early 2006 Lee's family reunited with his birth grandmother, 77 years after his mother had been placed for adoption.
Медальдар мен марапаттар
Лиге бірқатар медальдар мен марапаттар берілді, оның ішінде Ерекше ұшқыштық айбаты, Қорғаныс жоғары қызмет медалі, Ардагерлік легион, Қорғаныс лайықты қызмет медалі және Әуе күштері лайықты қызмет медалі. Ол сондай-ақ екі Әуе күштері мақтау медалін, төрт NASA ғарыш ұшу медалін, NASA ерекше қызмет медалін, NASA үздік басшылық медалін, NASA мемлекеттік қызмет тобының жетістік сыйлығын және екі NASA ерекше қызмет медалін алды.
Lee has been awarded a number of medals and honors including the Distinguished Flying Cross, the Defense Superior Service Medal, the Legion of Merit, the Defense Meritorious Service Medal, and the Air Force Meritorious Service Medal. He has also received two Air Force Commendation Medals, four NASA Space Flight Medals, the NASA Distinguished Service Medal, the NASA Outstanding Leadership Medal, the NASA Public Service Group Achievement Award, and two NASA Exceptional Service Medals.