Кіріспе
Қытай мен Үндістан арасындағы даулы шекара.
The Line of Actual Control (LAC), in the context of the Sino Indian border dispute, is a notional demarcation line
that separates Indian controlled territory from Chinese controlled territory. The concept was introduced by Chinese premier Zhou Enlai in a 1959 letter to Jawaharlal Nehru as the "line up to which each side exercises actual control", but rejected by Nehru as being incoherent. The LAC is different from the borders claimed by each country in the Sino Indian border dispute. The Indian claims include the entire Aksai Chin region and the Chinese claims include Zangnan (South Tibet)/Arunachal Pradesh. These claims are not included in the concept of "actual control". The LAC is generally divided into three sectors:
the western sector between Ladakh on the Indian side and the Tibet and Xinjiang autonomous regions on the Chinese side. This sector was the location of the 2020 China–India skirmishes. the middle sector between Uttarakhand and Himachal Pradesh on the Indian side and the Tibet autonomous region on the Chinese side. the eastern sector between Zangnan (South Tibet)/Arunachal Pradesh on the Indian side and the Tibet autonomous region on the Chinese side. This sector generally follows the McMahon Line. The term "line of actual control" originally referred only to the boundary in the western sector after the 1962 Sino Indian War, but during the 1990s came to refer to the entire de facto border.
Қытай-Үндістан шекарасы туралы дау аясындағы нақты бақылау сызығы (LAC) – Үндістан бақылауындағы аумақты Қытай бақылауындағы аумақтан бөлетін шартты шекара сызығы. Бұл тұжырымдаманы Қытай премьер-министрі Чжоу Энлай 1959 жылы Жавахарлал Неруге жолдаған хатында "әр тараптың нақты бақылауын жүзеге асыратын шекара" деп ұсынды, бірақ Неру оны ұйымсыз деп қабылдамады. LAC Қытай-Үндістан шекаралық дауында әр елдің талап еткен шекараларынан өзгеше. Үндістанның талаптарына Аксай Чин аймағының барлығы, ал Қытайдың талаптарына Заннан (Оңтүстік Тибет)/Аруначал-Прадеш кіреді. Бұл талаптар "нақты бақылау" ұғымына жатпайды. LAC әдетте үш секторға бөлінеді:
The Line of Actual Control (LAC), in the context of the Sino Indian border dispute, is a notional demarcation line
that separates Indian controlled territory from Chinese controlled territory. The concept was introduced by Chinese premier Zhou Enlai in a 1959 letter to Jawaharlal Nehru as the "line up to which each side exercises actual control", but rejected by Nehru as being incoherent. The LAC is different from the borders claimed by each country in the Sino Indian border dispute. The Indian claims include the entire Aksai Chin region and the Chinese claims include Zangnan (South Tibet)/Arunachal Pradesh. These claims are not included in the concept of "actual control". The LAC is generally divided into three sectors:
the western sector between Ladakh on the Indian side and the Tibet and Xinjiang autonomous regions on the Chinese side. This sector was the location of the 2020 China–India skirmishes. the middle sector between Uttarakhand and Himachal Pradesh on the Indian side and the Tibet autonomous region on the Chinese side. the eastern sector between Zangnan (South Tibet)/Arunachal Pradesh on the Indian side and the Tibet autonomous region on the Chinese side. This sector generally follows the McMahon Line. The term "line of actual control" originally referred only to the boundary in the western sector after the 1962 Sino Indian War, but during the 1990s came to refer to the entire de facto border.
– Үндістан тарапынан Ладак, ал Қытай тарапынан Тибет және Синьцзян автономиялық аймақтары арасындағы батыс сектор. Осы секторда 2020 жылғы Қытай-Үндістан қақтығысы болды.
– Үндістан тарапынан Уттаракханд және Химачал-Прадеш, ал Қытай тарапынан Тибет автономиялық аймағы арасындағы орталық сектор.
– Үндістан тарапынан Заннан (Оңтүстік Тибет)/Аруначал-Прадеш, ал Қытай тарапынан Тибет автономиялық аймағы арасындағы шығыс сектор. Бұл сектор көбінесе Мак-Махон сызығымен өтеді. "Нақты бақылау сызығы" термині бастапқыда 1962 жылғы Қытай-Үндістан соғысынан кейін тек батыс сектордағы шекараға қатысты, бірақ 1990 жылдары ол бүкіл де-факто шекараны білдіретін болды.
The Line of Actual Control (LAC), in the context of the Sino Indian border dispute, is a notional demarcation line
that separates Indian controlled territory from Chinese controlled territory. The concept was introduced by Chinese premier Zhou Enlai in a 1959 letter to Jawaharlal Nehru as the "line up to which each side exercises actual control", but rejected by Nehru as being incoherent. The LAC is different from the borders claimed by each country in the Sino Indian border dispute. The Indian claims include the entire Aksai Chin region and the Chinese claims include Zangnan (South Tibet)/Arunachal Pradesh. These claims are not included in the concept of "actual control". The LAC is generally divided into three sectors:
the western sector between Ladakh on the Indian side and the Tibet and Xinjiang autonomous regions on the Chinese side. This sector was the location of the 2020 China–India skirmishes. the middle sector between Uttarakhand and Himachal Pradesh on the Indian side and the Tibet autonomous region on the Chinese side. the eastern sector between Zangnan (South Tibet)/Arunachal Pradesh on the Indian side and the Tibet autonomous region on the Chinese side. This sector generally follows the McMahon Line. The term "line of actual control" originally referred only to the boundary in the western sector after the 1962 Sino Indian War, but during the 1990s came to refer to the entire de facto border.
Шолу
"Нақты бақылау сызығы" термині 1959 жылы Үндістан премьер-министрі Джавахарлал Неруге жолданған хатында Қытай премьер-министрі Чжоу Энлай қолданған. Бұл шекара 1962 жылғы Қытай-Үндістан соғысынан кейін Үндістан мен Қытай арасындағы ресми емес атысты тоқтату сызығы ретінде ғана сақталды. 1993 жылы Үндістан мен Қытай екіжақты келісім арқылы "Нақты бақылау сызығын" құрметтеуге келісті, бірақ сызықты белгілемеді. 1959 жылдың 7 қарашасындағы хатында Чжоу Неруге екі тараптың қарулы күштері шығыстағы Мак-Махон сызығынан 20 шақырымға шегіну керектігін және "батыста әр тараптың нақты бақылауындағы сызыққа дейін" ұсынды. Неру бұл ұсынысты қабылдамады, себебі екі үкімет арасында иелік құқығы туралы толық келіспеушілік болды: "Статус-квоны сақтау туралы келісім мәнін жойды, өйткені статус-кво фактілерінің өзі даулы". Чжоу жауап ретінде "Нақты бақылау сызығы" 1959 жылдың 7 қарашасындағы Қытай мен Үндістан арасындағы нақты бақылау сызығы екенін айтты. Нақтырақ айтқанда, шығыс секторында ол Мак-Махон сызығымен, ал батыс және орталық секторында Қытай үнемі көрсетіп келген дәстүрлі әдет-ғұрыптық сызықпен сәйкес келеді. "Нақты бақылау сызығы" термині 1993 және 1996 жылдары жасалған Қытай-Үндістан келісімдерінде заңдық күш алды. 1996 жылғы келісімде "Ешбір тараптың әрекеті Нақты бақылау сызығын басып өтпеуі тиіс" делінген. Алайда, 1993 жылғы Үндістан мен Қытай шекара аймақтарындағы Нақты бақылау сызығы бойындағы бейбітшілік пен тыныштықты сақтау туралы келісімнің 6-тармағында "Екі тарап осы келісімде Нақты бақылау сызығына сілтеме жасау шекаралық мәселедегі олардың ұстанымдарына зиян келтірмейтініне келіседі" деп көрсетілген. Үндістан үкіметі қытай әскерлері жыл сайын жүздеген рет аймаққа заңсыз кіріп отыратынын, оның ішінде әуеден байқаулар мен шабуылдар жасалатынын мәлімдейді. 2013 жылы Даулат-Бег-Олдыдан 30 шақырым оңтүстік-шығысқа қарай Үндістан мен Қытай әскерлері арасында үш апталық қақтығыс болды (2013 жылғы Даулат-Бег-Олды оқиғасы). Бұл мәселе шешіліп, екі тараптың әскерлері кері шегінді. Үндістан қытай тарапының қауіпті деп санайтын Чумар маңындағы әскери құрылымдарды жоюға келісті, бұл құрылымдар оңтүстікке қарай 250 шақырымнан астам жерде орналасқан. 2013 жылдың қазан айында Үндістан мен Қытай шекараны қорғау жөніндегі ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды, осы келісім Нақты бақылау сызығы бойындағы патруілдеу қақтығысқа ұласпауына кепілдік беруді мақсат етеді.
blockquote|It is obvious that there is complete disagreement between the two Governments even about the facts of possession. An agreement about the observance of the status quo would, therefore, be meaningless as the facts concerning the status quo are themselves disputed. Zhou responded that the LAC was "basically still the line of actual control as existed between the Chinese and Indian sides on 7 November 1959. To put it concretely, in the eastern sector it coincides in the main with the so called McMahon Line, and in the western and middle sectors it coincides in the main with the traditional customary line which has consistently been pointed out by China." The term "LAC" gained legal recognition in Sino Indian agreements signed in 1993 and 1996. The 1996 agreement states, "No activities of either side shall overstep the line of actual control." However, clause number 6 of the 1993 Agreement on the Maintenance of Peace and Tranquility along the Line of Actual Control in the India China Border Areas mentions, "The two sides agree that references to the line of actual control in this Agreement do not prejudice their respective positions on the boundary question". The Indian government claims that Chinese troops continue to illegally enter the area hundreds of times every year, including aerial sightings and intrusions. In 2013, there was a three week standoff (2013 Daulat Beg Oldi incident) between Indian and Chinese troops 30 km southeast of Daulat Beg Oldi. It was resolved and both Chinese and Indian troops withdrew in exchange for an Indian agreement to destroy some military structures over 250 km to the south near Chumar that the Chinese perceived as threatening. In October 2013, India and China signed a border defence cooperation agreement to ensure that patrolling along the LAC does not escalate into armed conflict.
1962 жылғы 8 қыркүйекке дейінгі күштерді бөліп тұратын сызық
1962 жылғы соғыс аяқталғаннан кейін Үндістан қытай тарапының 1962 жылдың 8 қыркүйегіндегі позицияларына (Карта 2-дегі көк сызық) қайтаруын талап етті. 1976 жылы елшілік қарым-қатынастарды жаңару, 1988 жылы Үндістан Премьер-министрінің Қытайға сапары, 1992 жылы Қытай Премьер-министрінің Үндістанға сапары және одан кейін 1992 жылы Үндістан Президентінің Қытайға сапары 1993 жылғы келісімге дейін жүрді. 1993 жылғы келісімге дейін 1984 жылы сауда келісіміне қол қойылды, одан кейін 1988 жылы мәдени ынтымақтастық туралы келісім жасалды. 7 қыркүйекте қол қойылған 1993 жылғы келісім – Қытай мен Үндістан арасындағы «нақты бақылау сызығы» деген тіркесті қамтитын алғашқы екіжақты келісім болды. Келісімде әскер күшінің деңгейі, консультациялардың болашаққа бағытталған жолы және бірлескен жұмыс тобының рөлі қарастырылды. Келісімде екі ел арасындағы шекара мәселесін шешудің «соңғы шешімі» әлі күшінде екені нақты айтылды. Сондай-ақ, «екі тарап осы келісімде нақты бақылау сызығына сілтеме жасаудың шекара мәселесіндегі олардың ұстанымдарын әлсіздетпейтініне келісті».
КӨК-ті нақтылау
1996 жылғы шекаралық келісімнің 10-бабында екі тарап та шекараның жалғасу сызығын (LAC) нақтылауға көмектесу үшін карта алмасуға келісті. Орталық/орталық секторларға қатысты алғашқы терең талқылаулар 2001 жылы ғана өтті. Сиккимнің карталары алмастырылды, нәтижесінде "Шекаралық сауданы кеңейту туралы меморандум" жасалды. Бірақ, карта алмасу процесі 2002-2003 жылдары басқа секторлар көтерілген кезде тоқтап қалды. Шившанкар Менон карта алмасу процесін LAC-ті нақтылаудың бастапқы нүктесі ретінде қарастырудың кемшілігі екі тарапқа да шекараның қайда орналасқандығы туралы талаптарын жоғарылатуға ынталандырғанын жазды. 2020 жылдың 30 шілдесінде Үндістандағы Қытай елшісі Сун Вэйдун Қытайдың енді LAC-ті нақтылауға мүдделі еместігін, себебі бұл жаңа дауларды тудыруы мүмкін екенін мәлімдеді. Үндістанда да Қытай Үндістанға қарсы пайдалану мүмкіндігі болғанша шекаралық дауды жалғастыра береді деген пікірлер айтылуда. Дегенмен, LAC-ті нақтылау екі елге де пайдалы болар деген дауыс та бар.
Көркем шығармаларда
Шын мәнінде бақылау сызығы – Нил Стивенсонның «Терминация шогы» романындағы оқиға орындарының бірі. Онда Үндістан мен Қытайдан келген ерікті жауынгерлер шайқастар арқылы сызықты жылжытуға тырысады, ал бұл шайқастар әлеуметтік желілерде көрсетіледі.