Кіріспе

Археологиялық тармақ

Орта ғасырдан кейінгі археология – Еуропада соңғы 500 жылдың материалдық мәдениетін зерттеуді сипаттау үшін қолданылатын термин. Бұл саланы Солтүстік Америкада пайда болған және еуропалық отаршылдыққа ұшыраған елдерде кең таралған тарихи археология деп те атайды. Ол өнеркәсіптік археологиямен және заманауи археологиямен тығыз байланысты. Көптеген ғалымдар орта ғасырдан кейінгі және заманауи археология арасындағы байланысты тапты, әсіресе археологтар өз зерттеулерін қалай түсінетіні және оларды қазіргі контексте қалай қолданатыны тұрғысынан. Орта ғасырдан кейінгі және заманауи археологияны зерттеу археологияның болашағына пайдалы, өйткені ғалымдар жақындағы кезеңдерді зерттеу нәтижелерін уақыт өте келе қолдана алады. Бастапқыда орта ғасырдан кейінгі археология зерттеулерін 18 ғасырдың ортасынан кейін жүргізбеген, бірақ саладағы кейінгі сын-тегеуріндер нәтижесінде бұл шектеу алынып тасталды. Еуропадағы осы кезеңдегі жетекші кәсіби қоғам – Орта ғасырдан кейінгі археология қоғамы, өз міндетін «орта ғасырдан кейінгі әлемнің археологиясы, қазіргі күнге дейін және одан әрі» деп көрсетеді. Орта ғасырдан кейінгі археология 20 ғасырдың екінші жартысында Германия, Франция, Жерорта теңізі және Скандинавия сияқты еуропалық мәдениеттерді зерттеу арқылы дамыды. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін болды, онда археология негізінен Еуропаның Венгрия, Чехословакия және Польша сияқты бай елдеріне бағытталған. Содан бері орта ғасырдан кейінгі археологияны зерттеу кеңейді, білім беруге қол жеткізудің және білім беру зерттеулерінің дамуымен қатар. Археологияның осы дамуы археологиялық зерттеулер саласын кеңейтті және археология саласындағы одан әрі зерттеулерге мүмкіндік берді. Ұлыбританияда орта ғасырдан кейінгі кезеңнің дәстүрлі басталу күні 1485 жыл – Босворт шайқасынан кейін Тюдорлар әулетінің таққа отыруы. Бірақ қазіргі таңда орта ғасырлық кезең Тюдор монархтарының билігіне дейін созылады және екі дәуірдің арасындағы шекара нақты емес. Археологиялық деректерді кезеңдерге бөлудің барлық әрекеттері сияқты, ауысуға нақты дата қоюға тырысу қазіргі және болашақ жаңа табалдырулармен күмәндануға ұшырайды. Еуропадағы орта ғасырдан кейінгі археология туралы білімді арттыруға деген қызығушылықпен қатар, әлемдік масштабта орта ғасырдан кейінгі археологияны зерттеуге де ұмтылыс бар. Археологтар мен тарихшылар орта ғасырдан кейінгі археологияны зерттеуді кеңейту арқылы орта ғасырлық кезеңнен кейінгі өмір салтын жақсырақ түсінуге көмектеседі деп үміттенеді. Орта ғасырдан кейінгі археология, археологиялық деректермен қатар, салыстырмалы түрде толық тарихи деректерге сүйенгендіктен, белгілі әлеуметтік және саяси өзгерістердің әсерін зерттеу үшін тиімді мүмкіндіктерге ие. Кезеңнің өте жақын болуы оны генеалогия және әлеуметтік тарихты зерттеушілер үшін де тартымды етеді. Орта ғасырдан кейінгі ескерткіштерге Суррейдегі Нонсуч сарайы, Лондондағы Роза театры және Чатэмдегі Амхерст бекінісі жатады.

Тарих

Ортағасырдан кейінгі археологияның пайда болуы алғаш рет 1970 жылдары Еуропада мойындалды. Бұрын осы археологиялық терминмен байланысты ешқандай нақты зерттеулер болған жоқ. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін археология Еуропа тарихын және артефакттарды зерттеу үшін жиі қолданылмаған. Ортағасырдан кейінгі археология терминінің пайда болуы Еуропаның толыққанды танылмаған бөліктерін ашуда және осы елдердің тарихын одан әрі кеңейтуде шешуші роль атқарды. Бұл, сондай-ақ, Еуропа туралы білімді кеңейтуге, туризм саласында мүмкіндіктерді арттыруға да септі болды. Қазіргі күні ортағасырдан кейінгі археологияны зерттеу жалғасуда. Археологтардың археологияның түрлі тәсілдеріне қатысуы және археологияны зерттеуге қол жеткізу жолдары кеңейіп келеді. Болашақта ортағасырдан кейінгі археологияны зерттеу – археологтардың түрлі археологиялық зерттеулермен байланыстырып, ашуға тырысатын үздіксіз процесс. Ортағасырдан кейінгі археологияны зерттеудің бастапқы кезеңдерінде пәннің анықтамасын беруде қиындықтар туындады, және ол кейбір еуропалық контексттерде оқшауланған терминге айналды. Бұл ортағасырдан кейінгі археологияны тарихтың әртүрлі кезеңдерін қамтитын жалпы термин ретінде қарастырумен байланысты. Дегенмен, ортағасырдан кейінгі археологияны зерттеудегі тақырыпты тану және осы археологияны жалпылама тұрғыда қалай көрсетуге болатынын сұрау маңызды. Тарихты зерттеу сияқты, ортағасырдан кейінгі археология да жазбаша дереккөздерді пайдаланудан үлкен пайда көреді. Сонымен қатар, ортағасырдан кейінгі археологияны зерттеу тек артефакттарды зерттеумен ғана шектелмейді. Археологтарға өмір салтын жақсырақ түсіну үшін діннің және басқа да факторлардың рөлін зерттеуге мүмкіндік береді. "Ортағасырдан кейінгі діннің археологиясы" атты кітап ортағасырдан кейінгі дінді түсінуге бағытталған, бұл жыныстың рөлі және басқа да мәдени ерекшеліктер сияқты ортағасырдан кейінгі өмірдің басқа да аспектілерін зерттеуге көмектеседі. Осы археологиялық зерттеулер туралы көптеген ғылыми мақалалар Ортағасырдан кейінгі археология қоғамының еңбегі болып табылады. Ортағасырдан кейінгі археологияның тағы бір ерекшелігі – археологиялық тәсілдерге жаңа көзқарасқа баса назар аудару. Бұл қазіргі археологиялық мәселелер төңірегіндегі талқылаулардың өткенге деген құрметті арттыруына және археологиялық зерттеулерге ықпал етуіне байланысты.

Ортағасырдан кейінгі археология қоғамы

Орта ғасырдан кейінгі археология қоғамы – орта ғасырдан кейінгі кезеңдегі тарихи археологияны зерттеудегі маңызды және үздіксіз жетекші қоғам. Бұл қоғам 1960 жылдары құрылған Post Medieval Ceramic Research Group-тан туындаған. Осы құрылыспен бірге олардың ықпалы біртіндеп артты, алайда бастапқыда ғылыми еңбектер мен мақалаларды басып шығаруға байланысты қаржылық қиындықтарға тап болды. 1970 жылдардағы инфляция ғылыми зерттеулерді өндіруге зор әсер етті. Орта ғасырдан кейінгі археология қоғамының реакциясы археологияны зерттеуге деген құлшынысын дамытуға бағытталған барлық археологиялық зерттеулерді қамтуға дайын екенін көрсетеді.

Қазіргі археологияға қосқан үлесі

Орта ғасырдан кейінгі археологияны зерттеуді жалғастыру арқылы көптеген ғалымдар, соның ішінде Орта ғасырдан кейінгі археология қоғамының мүшелері, орта ғасырдан кейінгі және заманауи археология арасындағы байланысты анықтады. Орта ғасырдан кейінгі археологияның дамуымен қатар, заманауи археологиямен байланыс пайда болды, себебі ол археологтарды өмірдің қазіргі жағдайларын зерттеуге ынталандырады. «Заманауи археология» термині, қандай кезеңді зерттейтінін нақты көрсете бермейді. Post Medieval Archaeology журналында айтылғандай, «заманауи» ұғымының маңызы жеткіліксіз, себебі археологияда осы терминнің түсіндірілуіне қатысты даулар бар. Осы мәселенің бастапқы зерттеулерінде ғалымдар мен археологтар археологиялық жұмыстарға қоғамдық зерттеулер мен әлеуметтік қолдауға сенеді. Заманауи археология, орта ғасырдан кейінгі археологиямен байланысты, өйткені ол археологияны зерттеудің болашағына негізделген. Археологтар жүргізген түрлі зерттеулердің нәтижесінде, олардың көптегені, соның ішінде Хилари Оранж, өзінің зерттеулеріне қатысты жасанды жарық туралы зерттеулер жүргізіп, орта ғасырдан кейінгі және заманауи археология әдістері арасындағы байланысты тапты. Нәтижесінде, археологияның екі саласы да болашақта қолдану үшін зерттеліп жатыр, бұл көптеген археологтарды және Орта ғасырдан кейінгі археология қоғамын қызықтырады. Сонымен қатар, орта ғасырдан кейінгі және заманауи археология арасындағы байланысты анықтауға болатын археологияның белгілі бір салалары бар. Олардың бірі – соғыс және қақтығыстарды зерттеу. Бұл зерттеулер археологияның екі саласын біріктіреді және ғалымдар мен археологтар жүргізген қосымша зерттеулерге мүмкіндік береді. Заманауи археология қалалық археологияны зерттеу арқылы маңызды, өйткені ол өткендегі өмір сүру жағдайларының материалдық ерекшеліктерін түсінуге көмектеседі. Сонымен қатар, орта ғасырдан кейінгі археологияны зерттеу орта ғасырдан кейінгі кезеңге тән артефакттарды табуға әкелді. Осы кезеңде христиандық жерлеулер маңызды артефакттар саналды, және олармен байланысты қиындықтар болғанымен, Германиядағы жерлеу орындарын зерттеуге жаңа мүмкіндіктер ашты.

Италия

Италияның ортағасырлықтан кейінгі археологиясы алғаш рет 1960 және 1970 жылдары археологиялық куәліктерді зерттеу мақсатымен зерттелді. Көп ұзамай, ортағасырлықтан кейінгі археологияны ғана емес, сонымен қатар Италияның қалалық аймақтарындағы ауылдық археологияны зерттеуге қызығушылық артты. Ортағасырлықтан кейінгі археология арқылы археологтар осы кезеңте жіктелетін көптеген артефакттарды тапты. Бұған қоса, ортағасырлықтан кейінгі археологиядағы экологиялық бағыт осы кезеңдегі жерді пайдалануды зерттеу әдістеріне әсер етті. Франциядағы ортағасырлықтан кейінгі археологияның қолданылуы колониализм негізінде кеңейтілуі мүмкін. Франция шегінен тысқары, мысалы, Канададағы Сент-Луи бекінісі мен шатолары сияқты француз археологиялық орындары бар, бұл археологтарға француз экспансиясын және «Жаңа Франция» деп аталатын аймақты зерттеуге мүмкіндік береді. Франциядағы ортағасырлықтан кейінгі археологияны зерттеу арқылы, Францияның Канададағы экспансиясы арқылы ол Канада археологиясымен байланыстырылуы мүмкін. Франция аумақты басып алғаннан кейін, Луисбург бекінісі және Канададағы басқа да қалалық иеліктер сияқты осы археологиялық орындарда көптеген археологиялық зерттеулер жүргізілді. Осы ақпарат ортағасырлықтан кейінгі археология туралы білімді кеңейтеді және оны негізінен Еуропаға шоғырланғаннан әлемдік масштабта кеңейте түседі.

Португалия

Португалияда ортағасырдан кейінгі археологияны зерттеу 1980 жылдары басталды, бірақ оны археологиялық зерттеудің академиялық саласы ретінде мойындауға біраз уақыт кетті. Португалияның ортағасырдан кейінгі археологиясы көбінесе 16-18 ғасырлар аралығындағы кезеңдерге назар аударады. Бұл археологиялық еңбектер ерекшеленеді, олардың көпшілігі Португалиядан тыс жерлерден әкелінген заттар болып көрінеді. Португалияның ортағасырдан кейінгі археологиясына үлкен әсер еткен фактор – португалдықтардың өз мәдениетіне және қалалық археологияға қызығушылығын арттырған Гвоздика революциясы болды. Осыдан кейін археологиялық зерттеулерді, сондай-ақ құрылыс жұмыстарын жүргізуге рұқсат беретін заңдар қабылданды. Нақты мерзімі белгісіз болғамен, осы импорт Англияға 13 ғасырда басталып, ортағасырдан кейінгі кезеңде кеңейген деп саналады.