Кіріспе

Ресейдің өзгеше юморы орыс тілінің ерекшеліктерінен туындайды, сөздермен ойынға түсуге және күтпеген байланыстар жасауға мүмкіндік береді. Кез келген елдің юморы сияқты, оның да ауқымы кең: әдепсіз әзілдер мен сөзжұмбақтардан бастап саяси сатираға дейін.

17 ғасыр

Дмитрий Лихачевтың пікірінше, орыс әдебиетіндегі комедия дәстүрі 12-13 ғасырларда өмір сүрген Переяславль қаласында туған, қара жұрттан шыққан жазушы Даниил Заточниктың "Тұтқындалған Даниелдің дұғасы" шығармасына дейін жетеді. Дегенмен, комедия жеке жанр ретінде дамуы 17 ғасырдың басында, Ұлы қасірет заманына реакция ретінде болды. Анонимді түрде жарық көрген тәуелсіз туындылардың көптеген үлгілері кең танылды; зерттеушілер оларды "демократиялық сатира" деп сипаттайды. Сонымен қатар, "Көңілді және сәнді өмірдің хикаясы" сияқты әдеби жанрлардың тікелей пароди́ялары да болды.

18 ғасыр

Келесі ғасырда жоғарғы топқа жататын бірнеше көрнекті комедия жазушылары пайда болды. Ең белгілісі – Денис Фонвизин, ол 1769 және 1792 жылдар аралығында бірнеше комедиялық пьесалар жазды, олардың ең танымал туындысы – орта білімі жоқ дворян туралы "Малолетник" (1781). Ол провинциялық дворяндықты сатиралық тұрғыдан сынап көрсетті, көптеген атақты цитаталардың бастауы болды және көптеген жазушылардың келер ұрпақтарына шабыт сыйлады. Басқа есімдердің ішінде сатирикалық өлеңдер жазған Антиох Кантемир және драматург Александр Сумароков бар, оның пьесалары жекелеген жауларына қарсы сатирадан бастап, әдепті комедияларға дейін жетеді. Сондай-ақ, Ресей императрицасы Екатерина Ұлы да шамамен 20 комедиялық пьеса мен опера жазды, олардың ең танымалдары – "О, заман-ай!" (1772) және "Сибирь бақсысы" (1786). Александр Афанасьевтің 1859 жылғы монографиясы «1769–1774 жылдардағы орыс сатирикалық журналдары» осы кезеңді терең зерттеуге айналды және Николай Добролюбовтың «Екатерина дәуіріндегі орыс сатирасы» атты белгілі сын мақаласын жазуға түрткі болды. Ол 18 ғасыр сатирасының жеткілікті деңгейде өткір немесе ықпалды болмағанын, сондай-ақ қажетті әлеуметтік-саяси өзгерістерге алып келмегенін айтты.

Шалқы

Орыс юморының ең танымал түрі – әзіл-анекдоттар (анекдоты), яғни күлкілі соңы бар қысқа әңгімелер. Ресейлік әзіл мәдениетіне тән ерекшелік – жақсы таныс жағдайлар мен кейіпкерлерге негізделген әртүрлі тақырыптар. Көптеген сюжеттік өрнектер мен сөз ойындары арқасында күлкілі әсерге қол жеткізіледі.

Тосттар

Тост айту анекдоттар немесе ұзақ әңгімелер түрінде болуы мүмкін, көбінесе олар әзілді немесе парадоксалды аяқталады, содан кейін бастапқы оқиғаға сілтеме жасайтын тапқыр қортындымен «Міне, осы үшін ішеміз!» делінеді.

Шатушка

Ерекше бір юмор түрі – шастушкалар, көбінесе қара, сарказмға толы, қызықты немесе сатиралық мазмұндағы төрт тармақты ұйқас өлеңдерден құралған әндер.