Кіріспе
Тұрақты турбулентті емес ауа ағынымен жасалатын фонемалар. Фонетика мен фонологияда сонорант немесе резонанс – дауыстық жолдағы үздіксіз, турбулентті емес ауа ағынымен жасалатын сөйлеу дыбысы; бұл әлем тілдерінде ең көп кездесетін артикуляция түрлері. Дауыстылар – соноранттар, сондай-ақ жартылай дауыстылар, мұрындық дауыссыздар және , және сұйық дауыссыздар . Бұл дыбыстар жиынтығы кедергілі дауыссыздардан (жабық, аралас және үскір дауыссыздардан) өзгеше. Кейбір авторлар үшін осы кең мағынада тек "резонанс" термині қолданылады, ал "сонорант" сөзі тек мұрындық және сұйық дауыссыздарға ғана қатысты, яғни дауыстылар мен жартылай дауыстыларға (вокоидтарға) емес.
In phonetics and phonology, a sonorant or resonant is a speech sound that is produced with continuous, non turbulent airflow in the vocal tract; these are the manners of articulation that are most often voiced in the world's languages. Vowels are sonorants, as are semivowels like and , nasal consonants like and , and liquid consonants like and This set of sounds contrasts with the obstruents (stops, affricates and fricatives). For some authors, only the term resonant is used with this broader meaning, while sonorant is restricted to the consonantal subset—that is, nasals and liquids only, not vocoids (vowels and semivowels).
Түрлері
Обыраушы дыбыстардың көбінесе дауысы болмаса, сонорлар дерлік әрқашан дауысталады. Сонориттік иерархияда фрикативтерден жоғары тұрған барлық дыбыстар соноранттар болып табылады. Сондықтан, олар осы деңгейдегі сонориттілік айырмашылығын қолданатын тілдерде сөздің ядросын құрауы мүмкін; толық мәліметтер үшін «Сілбу» бөлімін қараңыз. Соноранттар, ауа ағынын тоқтататын немесе турбуленттілік тудыратын обструктивтерге қарама-қарсы келеді. Соңғы топқа фрикативтер және тоқтаулар жатады (мысалы, [p] және [t]). Ауыздың артқы бөлігінде немесе тамақта айтылатын дыбыстардың арасында, шамалас дыбыс пен дауысты фрикатив арасындағы айырмашылық соншалықты нашарлайды, ешбір тілде оларды ажырата алмайды. Осылайша, увулярлық, фарингеалдық және глотталдық фрикативтер ешқашан шамалас дыбыстармен қарама-қарсы келмейді.
Дауыссыз
Дауыссыз соноранттар сирек кездеседі; олар фонема ретінде әлемдегі тілдердің тек 5% -ында кездеседі. Олар өте тыныш және оларды тіпті өз тілінде сөйлейтін адамдар үшін де тану қиын. Дауыссыз сонорант пайда болған әрбір жағдайда қарама-қарсы дауыспен сонорант болады. Басқаша айтқанда, тілде , , сияқты фонема болған кезде, оған сәйкес келетін дауыс фонемасы да болады. Үнсіз соноранттар Тынық мұхит айналасында (Океанияда, Шығыс Азияда және Солтүстік және Оңтүстік Америкада) және белгілі бір тілдер отбасыларында (аустронезиялық, қытай тибет, на ден және эскимоалеут сияқты) жиі кездеседі. Үнсіз саңылаулары бар Еуропа тілдерінің бірі - уэльс тілі. Оның фонологиясында фонемиялық дауыссыз альвеолярлық трил, сонымен бірге үш дауыссыз мұрындық бар: велярлық, альвеолярлық және лабиалдық. Дауыссыз соноранттары бар басқа бір еуропалық тіл - исланд тілі, [l r n m ɲ̊ ŋ̊] - сәйкес дыбысты соноранттары [l r n m ɲ ŋ]. Дауыссыз және мүмкін ежелгі гректің әртүрлі диалекттерінде болған деп болжанады. Классикалық кезеңдегі аттик диалектісінде сөздердің басында және сөздердің ішінде екі еселенген кезде, әдеттегі аллофон ретінде е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е-е Сондықтан, көптеген ағылшын тіліндегі сөздердің басында rh және ортасында rrh бар: риторика, диарея.
Voiceless sonorants are most common around the Pacific Ocean (in Oceania, East Asia, and North and South America) and in certain language families (such as Austronesian, Sino Tibetan, Na Dene and Eskimo–Aleut). One European language with voiceless sonorants is Welsh. Its phonology contains a phonemic voiceless alveolar trill , along with three voiceless nasals: velar, alveolar and labial. Another European language with voiceless sonorants is Icelandic, with [l̥ r̥ n̥ m̥ ɲ̊ ŋ̊] for the corresponding voiced sonorants [l r n m ɲ ŋ]. Voiceless and possibly are hypothesized to have occurred in various dialects of Ancient Greek. The Attic dialect of the Classical period likely had as the regular allophone of at the beginning of words and possibly when it was doubled inside words. Hence, many English words from Ancient Greek roots have rh initially and rrh medially: rhetoric, diarrhea.
Мысалдар
Ағылшын тілінде мынадай сонорлық дауыссыз дыбыстар кездеседі: Ежелгі ирланд тілінде тіл білімінде тіркелген ең күрделі сонорлық жүйелердің бірі болған, оның ішінде 12 короналды сонорлар ғана бар еді. Короналды бүйірлік, мұрындық және ротиктік дыбыстар күшті-әлсіз және жұмсақ-қатаң айырмашылығын көрсеткен: сонымен қатар және , барлығы 16 сонорант фонеманы құрады.
Old Irish had one of the most complex sonorant systems recorded in linguistics, with 12 coronal sonorants alone. Coronal laterals, nasals, and rhotics had a fortis–lenis and a palatalization contrast: There were also and , making 16 sonorant phonemes in total.
Дыбыс өзгерістері
Дауыссыз соноранттардың дыбысталуына өтуге немесе күшейіп, қатаюға (фортиция) ұмтылысы зор, мысалы, тілдің ұшымен соққы беру арқылы фрикативтің (/f/ немесе /v/) пайда болуы мүмкін. Солтүстік Америка ағылшын тілінде үздіксіз, байланысты сөйлеуде /t/ және /d/ дауыссыз дыбыстары, соноранттардан (үнді дыбыстардан), оның ішінде дауыстылардан кейін, дауысты немесе буын түзейтін дыбыстан бұрын, әдетте тілдің ұшымен соққыға айналады.
In connected, continuous speech in North American English, and are usually flapped to following sonorants, including vowels, when followed by a vowel or syllabic .