Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз балауыз мұражайының негізін қалаушы (1761–1850)
French wax museum founder (1761–1850)
Анна Мария "Мари" Тюссо (maʁi tyso; тумасы Грошольц; 1 желтоқсан 1761 – 16 сәуір 1850), көбінесе Мадам Тюссо деп танылатын, балауыз мүсіндерімен және Лондон қаласында құрған Мадам Тюссо атымен белгілі балауыз мұражайымен әйгітەلген француз суретшісі.
Anna Maria "Marie" Tussaud (maʁi tyso; née Grosholtz; 1 December 1761 – 16 April 1850), commonly known as Madame Tussaud, was a French artist known for her wax sculptures and Madame Tussauds, the wax museum she founded in London.
Өмірбаян
Мари Тюссо 1761 жылдың 1 желтоқсанында Францияның Страсбург қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Жозеф Грохольц Мари туылғаннан екі ай бұрын Жеті жылдық соғыста қаза тапты. Ол алты жасында анасы Анн Мари Вальдер оны Швейцарияның Берн қаласына алып барды. Онда отбасы жергілікті дәрігер Филипп Куртиусқа (1741–1794) үй иесі болып қоныстанды, ал Анна Мари оның үй шаруасын жүргізді. Мари оны «ағасы» деп атайтын Куртиус балауыз мүсіндеуде шебер еді. Бастапқыда ол бұл қабілетін анатомияны бейнелеу үшін пайдаланды, бірақ кейін портреттер жасау үшін қолданды. 1765 жылы ол Парижге көшіп, «Cabinet de Portraits En Cire» (Балауыз портреттері фирмасы) ашты.
Marie Tussaud was born on 1 December 1761 in Strasbourg, France. Her father, Joseph Grosholtz, was killed in the Seven Years' War just two months before Marie was born. When she was six years old, her mother, Anne Marie Walder, took her to Bern, Switzerland. There the family moved into the home of local doctor Philippe Curtius (1741–1794), for whom Anne Marie acted as housekeeper. Curtius, whom Marie would call her uncle, was skilled in wax modeling. He initially used this talent to illustrate anatomy, but he later used it for portraits. He moved to Paris in 1765 to establish a Cabinet de Portraits En Cire (Wax portraiture firm).
Ерте мансап
Куртиус Тюссоға балауыздан модель жасау өнерін үйретті. Ол бұл техникадағы қабілетін көрсетіп, суретші ретінде оның жұмысына кірісті. 1777 жылы ол өзінің алғашқы балауыздан жасалған мүсінін – Вольтерді жасады. 1780 жылдан 1789 жылғы революцияға дейін Тюссо философ Жан Жак Руссо, Бенджамин Франклин және Вольтер сияқты танымал тұлғалардың көптеген әйгілі портреттерін жасады. Осы кезеңдегі естеліктерінде ол Людовик XVI-ның қарындасы Элизабетке арнаулы балауыз бұйымдар жасауды үйреткенін айтады. Ол мемуарларында ханшайым мен оның інісі және сарайдың басқа мүшелері арасындағы жеке сөйлесулерге куә болғанын мойындады. Сондай-ақ, король отбасы оның жұмысына осыншалықты риза болғандықтан, оны тоғыз жыл Версальде тұруға шақырғанын да мәлімдеді, бірақ оның айтқандарын растайтын заманауи деректер жоқ.
Curtius taught Tussaud the art of wax modelling. She showed talent for the technique and began working for him as an artist. In 1777, she created her first wax figure, that of Voltaire. From 1780 until the Revolution in 1789, Tussaud created many of her most famous portraits of celebrities such as those of philosopher Jean Jacques Rousseau, Benjamin Franklin and Voltaire. During this period her memoirs claim she became employed to teach votive making to Élisabeth, the sister of Louis XVI. In her memoirs, she admitted to be privy to private conversations between the princess and her brother and members of his court. She also claimed that members of the royal family were so pleased with her work that she was invited to live at Versailles for nine years, although no contemporary evidence exists to confirm her accounts.
Француз төңкерісі
1789 жылғы 12 шілдеде Бастилияға шабуылға дейін екі күн бұрын Куртиус жасаған Жак Некер мен Орлеан герцогінің балауыз бас-кейпі наразылық шеруінде көрсетілді. Наполеон соғыстарының нәтижесінде Тюссо Францияға орала алмады, сондықтан ол өзінің жинағымен Британ аралдары бойынша саяхаттады. 1822 жылы ол ұлы Франсуамен қайта қосылды, ол отбасылық кәсіпке қосылды. Оның күйеуі Францияда қалды және олар ешқашан қайта көрмеді. 1835 жылы 33 жылдық саяхаттан кейін ол Бейкер-стриттегі "Бейкер-стрит базарының" жоғарғы қабатында тұрақты көрмесін ашты. 1838 жылы ол өзінің естеліктерін жазды. 1842 жылы ол өзінің портретін жасады, ол қазір оның мұражайының кіреберісінде қойылған. Тюссоның өзі жасаған мүсіндердің кейбіреуі әлі де сақталған. Ол 1850 жылғы 16 сәуірде Лондонда 88 жасында ұйықтаған күйі қайтыс болды. Лондонның Кадоган көшесіндегі Сент-Мария католик шіркеуінің басты бөлігінің оң жағында Мадам Мари Тюссоға арналған ескерткіш тақта орналасқан.
On 12 July 1789, wax heads of Jacques Necker and the duc d'Orléans made by Curtius were carried in a protest march two days before the attack on the Bastille. As a result of the Napoleonic Wars, Tussaud was unable to return to France so she travelled with her collection throughout the British Isles. In 1822, she reunited with her son François, who joined her in the family business. Her husband remained in France and the two never saw each other again. In 1835, after 33 years touring Britain, she established her first permanent exhibition in Baker Street, on the upper floor of the "Baker Street Bazaar". In 1838, she wrote her memoirs. In 1842, she made a self portrait which is now on display at the entrance of her museum. Some of the sculptures done by Tussaud herself still exist. She died in her sleep in London on 16 April 1850 at the age of 88. There is a memorial tablet to Madame Marie Tussaud on the right side of the nave of St. Mary's Roman Catholic Church, Cadogan Street, London.
Мұра
Мари Тюссо зейнетке шыққаннан кейін оның ұлы Франсуа (немесе Франсис) көрменің бас суретшісі болды. Оның орнын ұлы Жозеф, ал оның орнын ұлы Джон Теодор Тюссо басқарды. Мадам Тюссоның балауыз музейі қазір Лондондағы маңызды туристік орындардың біріне айналды және Амстердам, Стамбул, Пекин, Бангкок, Берлин, Блэкпул, Сидней, Гонконг, Ухань, Лас-Вегас, Сан-Франциско, Чунцин, Шанхай, Нью-Йорк, Орландо, Нэшвилл, Голливуд, Сингапур, Токио, Будапешт, Вена, Нью-Дели және Дубайдағы филиалдарымен кеңейді. 2019 жылы ең жаңа музей Прагада ашылды. Қазіргі иесі – Merlin Entertainments, ол Blackstone Group компаниясына тиесілі. Мари Тюссо француз революциясы кезінде өтетін Assassin's Creed Unity видео ойынында екінші дәрежелі кейіпкер және тапсырма беруші ретінде бейнеленген. Ол Сюзанна Вейннің "Өлілердің беттері" кітабындағы басты кейіпкерлердің бірі. Эдвард Кэридің 2018 жылғы "Little" романы оның өмірі мен еңбектерінің көркемдік бейнесі болып табылады.
Upon Marie Tussaud's retirement, her son François (or Francis) became chief artist for the Exhibition. He was succeeded by his son Joseph, who was succeeded by his son John Theodore Tussaud. Madame Tussaud's wax museum has now grown to become one of the major tourist attractions in London and has expanded with branches in Amsterdam, Istanbul, Beijing, Bangkok, Berlin, Blackpool, Sydney, Hong Kong, Wuhan, Las Vegas, San Francisco, Chongqing, Shanghai, New York City, Orlando, Nashville, Hollywood, Singapore, Tokyo, Budapest, Vienna, New Delhi and Dubai. As of 2019, the newest museum is in Prague. The current owner is Merlin Entertainments, a company owned by Blackstone Group. Marie Tussaud was featured as a minor character and quest giver in the video game Assassin's Creed Unity, which takes place during the French Revolution. She is one of the main characters in the book Faces of the Dead by Suzanne Weyn. Edward Carey's 2018 novel Little is a novelization of her work and life.