Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыста Американың өндірушілері тарихтағы ең ірі әскери-өнеркәсіптік күш-жігерге қатысты. Ұшақ жасаушы компаниялар бір уақытта бірнеше ғана ұшақ шығарып, кейін құрастыру желілерінде мыңдаған ұшақ жасауға көшті. Ұшақ жасау өнеркәсібі бес жыл ішінде Америка өнеркәсіптерінің арасында 41-ші орыннан бірінші орынға көтерілді. 1939 жылы АҚШ әскері үшін жалпы ұшақ өндірісі 3000-нан аз болды. Соғыс аяқталғанға дейін Америка 300 мың ұшақ өндірді. Екінші дүниежүзілік соғыс сияқты өнеркәсіптік соғыс болған емес. Бұл соғыс мылтықтан гөрі машина жасау шеберханаларының арқасында жеңіліс тапты. 1939 жылдың қаңтар айында президент Франклин Д. Рузвельт Конгреске Армия Әуе корпусы үшін ұшақтар сатып алуға 300 миллион доллар жұмсауға рұқсат беруді сұрады. Сол кезде Корпустың барлығында шамамен 1700 ұшақ болды. Конгресс жауап беріп, 3251 ұшақ сатып алуға рұқсат берді. Американың ұшақ өнеркәсібіне соғыстың басында британдықтар мен француздардың өздерінің отандық өндірісін толықтыру үшін ұшақтарға деген сұранысы серпіліс берді. 1939 жылғы Бейтараптық заңы соғысушы мемлекеттерге АҚШ өндірушілерінен қару-жарақ алуға рұқсат берді, егер олар қолма-қол ақшамен төлесе және өз көліктерін пайдаланса – «ақша және тасымалдау» принципі. Британдықтардың сатып алу комиссиясы соғысқа дейін ұшақтарды сатып алуды ұйымдастыру үшін құрылған, ал британдықтар мен француздар тікелей өндірушілермен, қаржы резервтерінен төлей отырып келісім жасады. Франция Германияның басып алуынан кейін ұшақтарға жасалған көптеген тапсырыстар британдықтарға өтті. 1940 жылға қарай британдықтар 1,2 миллиард долларлық ұшаққа тапсырыс берді. Бұл Солтүстік Американың P-51 Mustang сияқты кейбір ұшақтардың еуропалық талаптарға сәйкес жобаланып, кейін АҚШ-та қабылдануына әкелді. Ұшақтарға деген қажеттілігінен туындаған жағдай, ағылшын-француз комиссиясы АҚШ армиясының келісімшарттарын жеңе алмаған өндірушілерден де жобалар тапсырыс берді, мысалы, Martin Model 167. Американың ұшақ өнеркәсібі соғыстың талаптарына бейімделе алды. 1939 жылы келісімшарттарда бір сменалық өндіріс көзделген, бірақ оқытылған жұмысшылардың саны артқан сайын, зауыттар алдымен екі, содан кейін үш сменалық кестеге көшті. Үкімет өндірістік қуаттылықты және біліктілікті дамытуға көмектесті, өндірушілерге «білім беру тапсырыстарын» орналастырып, жеке компаниялар пайдалануы үшін жаңа мемлекеттік зауыттар салды. Ұшақ компаниялары басқа өндірушілердің жобаларын өндірді; B-17 Flying Fortress ұшағы Boeing (жобалаушысы), Lockheed Vega және Douglas Aircraft компанияларында жасалды. Автомобиль өндіруші компаниялар ұшақ құрамдас бөліктерін және толық ұшақтарды өндіру жобаларына қосылды. Ford Willow Run өндіріс кешенін құрып, Consolidated B-24 Liberator ұшақтарын және басқа зауыттарда құрастырылатын бөлімдерді өндірді.

Талдау

Уильям С. Кнудсен, Рузвельт әкімшілігімен соғыс өндірісін ұйымдастыру үшін Өндіріс басқармасының төрағасы және Ұлттық қорғаныс кеңесші комиссиясының мүшесі етіп тағайындалған автомобиль өнеркәсібінің басшысы, "Біз жеңіске жеттік, себебі біз жауды ешқашан көрмеген және тіпті ойламаған өндіріс көшкінімен басып тастадық" деді.