Кіріспе

Қытай бас киімдері

Футу (; сондай-ақ путу деп те айтылады және жазылады), сондай-ақ фу және тужин деп аталады, ежелгі Қытайдағы мың жылдан астам тарихы бар қытай бас киімдерінің ең маңызды түрлерінің бірі болды. Футу алғаш рет император Удың тұсында Солтүстік Чжоу әулетінде пайда болды, онда ол кең тарады. Футу бастапқыда басқа оралып тағылатын түрбан сияқты бас киім болды, оның екі ұшы қарама-қарсы бағытта созылып, әшекейлік рөл атқарды. Суйден Мин әулеттеріне дейін футу дамыды және фудзинь (бас киім) негізінде өркендеді. Сун және Мин әулеттерінде мемлекеттік қызметкерлер киген футудың пішіні, соңғысы ушамао (烏紗帽) деп аталды, Тан әулетінің футуына негізделген. Ол Жосон дәуірінің соңына дейін мемлекеттік қызметкерлер кие берді. Цзинзи (ішкі қабат) бар футу сонымен қатар Орталық Азиядағы Соғдия аймақтарына енгізіліп, Шыңжаң аймағы арқылы Батыс аймақтарына тарады.

Терминология

Футу (немесе путу) термині «басқашақ» немесе «бас киім» дегенді білдіреді. Джинзи – футу ішінде қолданылатын астар; ол 614 жылы қолданыла бастады және оның мақсаты футуды сыртқы түрінен тура және әдемірек ету болды. «Қытай киімдері мен бас киімдері Солтүстік Ци дәуірінен басталады, бұл көшпенділер киіміне ұқсас» делінеді. Яценконың пікірінше, футу – қытай еркектер киімінің бір бөлігі болған. Ежелгі мәтіндерге сәйкес, император У футуды генералдары мен сарбаздарының шаштарын шайқаста қорғау үшін жасаған. Футу – бұл мұсылдан жасалған матадан дұрыс өлшемде кесіп, матаның әр бұрышына төрт ұзын және кең лента тігіп жасалған бас киім. Ленталар байланғаннан кейін төмен қарай ілініп тұратын еді. Ушамао ерте Тан дәуірінде қолданылған футуға ұқсас, бірақ Сун дәуірінің шеберлік әдістерін қолданып, лакталған мұсыл және ағаш немесе металл қаңқалармен пішінделген. Аяқтардың пішіні дәуірге қарай өзгереді, кейбіреулері бұрынғы дәуірлердегі қисық жапырақтарға немесе Мин дәуіріндегі тік қанаттарға ұқсас. Мин дәуірі тік аяқты футуді қолдану дәстүрін сақтады; алайда, Мин дәуірінде киген футудың пішіні Сун дәуірінде киген футудан өзгеше болды: аяқтар уақыт өте қысқарып, кейбіреулері қырық сантиметрден де аз болды. Мин Шиде айтылғандай, қырық сантиметрлік тік аяқты, боялған зығыр футуны әскери және азаматтық лауазымды адамдар ресми іс-шараларда киген. Мин дәуірінің тік аяқты футуының аяқтары толығымен түзу емес, жоғары қарай иілген ұшы бар еді.

Мин дәуіріндегі футу түрлері

| Футуның түрлері | Сипаттамасы | Суреттері |
|---|---|---|
| Жанчи Футу/путу (展翅頭), сондай-ақ, Ушамао деп те аталады | Мин дәуірінің лауазымды адамдарының бас киімі. Қара түсті бас киім, екі жағында жұқа, сопақ тақталардан жасалған қанат тәрізді қосымшалар бар. | |
| Мин әулетінің жинақталған жарғыларына (大明會典) сәйкес, егер қарапайым азаматтар тойларға немесе ақсүйек отбасыларға/лауазымды адамдарға қатысты шараларға қатыспаса, бұл бас киімді киюге рұқсат етілмейді. Қазіргі Қытайда ушамао лауазымды адамдар мен мемлекеттік қызметтердің метафорасы ретінде жиі қолданылады. Жанчи Футу соңғы елдерде де қабылданды. | |
| Жанцзяо Путуо | Сун дәуіріндегі жанцзяо путуоға негізделген; Мин дәуірінде Миннің азаматтық қызметкерлері сот отырыстарында Мин билеушілеріне ескертпелерді немесе зейнеткерлік туралы хабарламаларды ұсынғанда киген. | |
| Ишан гуан | Лакталған жібектен жасалған және ағаштан жасалған негізде құрылған футу. Бас киімнің артқы жағында екі симметриялық дөңгелек пішінге келген биік жалғау бар; бас киімнің төменгі арқасына бекітілген және жоғары қарай созылған екі лента бар. Бұл гуанның бір түрі. | |