Кіріспе
Өсімдіктер туысы (Marah) – гүлді өсімдіктер тұқымдасына (Cucurbitaceae) жататын, Солтүстік Американың батысында өсетін өсімдіктер. Бұл туыс (Келлогг өте ащылығымен сипаттаған) Мараның атымен аталып, ол жердегі ащы су атынан қойылған деседі. Батыс-орталық Аризонадағы Marah gilensis (Gila manroot) және аралдық популяциялардағы (M. macrocarpus var. major) оқшауланған ареалдарын қоспағанда, барлық адам тамыры (manroot) түрлері Оңтүстік Канададан Солтүстік Мексикаға дейін қамтитын, біртіндеп жапсарлас ареалдарда таралған. Marah oreganus (жағажай адам тамыры) Айдахо штатының ішкі аймағына дейін жетсе де, M. gilensis-тен басқа барлық адам тамыры түрлері Тынық мұхитының жағалауынан 300 км-ге дейінгі аймақтармен шектеледі.
another North American species also known as wild cucumber
Marah (the manroots, wild cucumbers, or cucumber gourds) are flowering plants in the gourd family (Cucurbitaceae), native to western North America. The genus (which Kellogg noted was characterized by extreme bitterness) was named for Marah in , which was said to be named for the bitter water there. Except for the isolated range of Marah gilensis (Gila manroot) in west central Arizona and island populations (M. macrocarpus var. major), all manroot species inhabit overlapping ranges distributed from Southern Canada to Northern Mexico. Although Marah oreganus (coastal manroot) extends inland into Idaho, all other manroot species except M. gilensis are confined to areas within 300 km of the Pacific Ocean coast.
Сипаттама
Бұл өсімдіктер көп жылдық, үлкен түйнекті тамырдан өседі. Көбісінің сабақтары жуан, дөңгелек немесе түкті, бұралып өсетін қармаулары бар, олардың көмегімен басқа өсімдіктерге өрмелеуге болады; сондай-ақ, тегіс жерде жылдам өсе алады. Жапырақтары көбінесе көп бөлікті, кейбір түрлерінде 7-ге дейін жапырақшадан тұрады. Жемістері көзге бірден түсіп, оңай танылады. Олар ірі, шар, сопақ немесе цилиндр пішіндес болады. Диаметрі кем дегенде, бірақ ұзындығы одан да көп болуы мүмкін, ал көптеген түрлерінде ұзын тікендермен қапталған. Жапырақ пен жемістің пішіні жеке өсімдіктер арасында кең ауқымда өзгереді, тіпті бір өсімдікте де жапырақтардың пішіні әртүрлі болуы мүмкін. "Адам түбірі" және "жердегі қарт кісі" деген антропоморфтық атаулар, жерден қазылып алынған түйнектің ісінген бөліктері мен қол сияқты созылмаларынан шыққан. Ескі өсімдіктерде түйнек бірнеше метрге дейін ұзарады және салмағы асып кетеді.
Адамдар қолданатын
Мара органусты Американың түпкі тұрғындары дәрілік мақсатта қолданады. Чинук тайпасы қабақтан емдік жағаш жасайды. Скваксин тайпасы ауырған қолдарын емдеу үшін сабақты суға батырып, уқалайды. Чехалис тайпасы тамырын күйдіріп, ұнтағын аю майымен араластырып, скрофулезді жараларға жағады. Жағалау Салиш тайпасы жұқпалы ауруларды, бүйрек ауруларын және скрофулезді жараларды емдеу үшін қайнатпа дайындайды. Кептірілген тікенді жемісті суға салып қойса, тікендерін оңай алуға болады, әйтпесе алу қиын. Қатты жеміс суға сіңгенде жұмсарады, ал тікендері алынған соң, жемістен өте тиімді люфа жасауға болады. Дереккөздің сенімділігі төмен: 2011 жылдың қарашасы. M. fabaceus және M. macrocarpus түбірлерінде сапониндер бар, олар табиғи сабын қызметін атқара алады. Кумейяай тайпасы балықты ұстау үшін M. fabaceus түбірлерін усатып, суға тастайды. Түбірлерде мегаррин деген, глюкозид тәрізді сапонин бар. Сапониндер судың беттік кернеуін төмендетіп, көпіршіктердің пайда болуына жағдай жасайды. Бұл зат балықтың қан айналымына, су мен жануардың қызыл қан тамырлары арасындағы бір қабатты эпителий арқылы өтеді. Ауруға шалдыққан балықтар су бетіне шығады. Көптеген дәрілік өсімдіктер сияқты, кем дегенде кейбір мара түрлері ішкен кезде уытты болады және олардан уланып өлгендер туралы хабарлар бар. Мара фабацеус тұқымдарының есірткілік әсері бар екені хабарланған.