Көпшілік билеуі: Саяси философиясы

Кіріспе

Саяси философия

Көпшілік – дінге, тілге, әлеуметтік топқа немесе халықтың басқа бір тобына негізделген болса да, қоғамда белгілі бір басымдыққа ие және қоғамды әсер ететін шешімдер қабылдауға құқылы саяси философия немесе идеология. Бұл дәстүрлі көзқарас күшейе түскен сынға ұшырады, ал либералды демократиялар азаматтардың негізгі құқықтарын қорғау үшін парламенттік көпшіліктің не істей алатынына шектеулер қоюда. Көпшілік билік сайлау жүйесімен шатастырылмайды, ол кандидаттарға тек көпшілік дауыс береді. Мұндай жүйелер кейде көпшілік жүйелер деп аталғанымен, жеңімпазды анықтау үшін көпшілікті емес, тек көпшілікті пайдаланады. Кейбір сайлау жүйелері, мысалы, бірден екінші кезеңге сайлау, көбінесе көпшілік болып табылады. Жеңімпаздар көбінесе саналатын дауыстардың көпшілігіне ие болғанда анықталады, бірақ әрқашан емес. Көпшілік орынды иеленетін кез келген топқа заң шығару билігін беретін парламент көпшілік парламенті деп аталуы мүмкін. Мұндай жағдай Ұлыбритания Парламенті мен Сауд Арабиясының Парламенті және көптеген басқа да билік орындарында орын алады. Демократиялық көпшілік саяси құрылымда көпшілік кез келген азшылықты болашақта демократиялық процеске қатысудан шеттетуге болмайды. Көпшілікке қарсылар оны кейде "охлократия" немесе "көпшіліктің тираниясы" деп атайды. Көпшілік билік көбінесе көпшілік шешімі деп аталады, бұл көпшілік тобының азшылық топқа билік етуіне қатысты болуы мүмкін, бірақ көпшілік шешімі деп аталатын шешім қабылдау процесімен байланысты емес. Көпшілік шешімі – көпшілік қауымның елді қалағандай басқаруға құқығы бар деген сенім. Алайда, көп жағдайда билікке ие болу құқығы бар деп есептелетін көпшілік, сайлаушылардың аз бөлігі ғана болып шығады, себебі азшылықтың немесе азшылықтардың белсенді түрде ықпалынан айырылуына байланысты. Көпшілік билігін жақтаушылар көпшілік шешім қабылдаудың өзі демократиялық екенін және көпшілік шешім қабылдауға кез келген шектеу демократиялық емес екенін айтады. Егер демократия конституциямен шектелген болса, оны қарапайым көпшілік шешімімен өзгерте алмайсыз, онда кешегі көпшілік бүгінгіден артық салмаққа ие болады. Егер оны аристократтар, судьялар, дін қызметкерлері, сарбаздар немесе философтар сияқты шағын топ шектелген болса, онда қоғам олигархияға айналады. Көпшілік жүйеде қабылданатын жалғыз шектеу – қазіргі көпшіліктің болашақта басқа көпшіліктің пайда болуына кедергі келтіруге құқығы жоқ. Мысалы, егер азшылық көпшілікті өз ұстанымын өзгертуге көндірсе, мұндай жағдай туындауы мүмкін. Әсіресе, көпшілік азшылықты демократиялық процеске қатысудан шеттетуге болмайды. Көпшілік билік өкілдердің шешім қабылдауына тыйым салмайды, егер бұл шешім көпшілік қағидасы арқылы қабылданатын болса, өйткені оны болашақта пайда болатын кез келген басқа көпшілік кез келген уақытта өзгерте алады. Көпшілік билігіне қатысты сын-пікірлердің бірі – дауыс беру ережесін өзгерту үшін көпшіліктің келісімін қажет етпейтін жүйелердің тұрақсыз болуы мүмкін. Көпшілік билігіне қатысты басқа да сын-пікірлер арасында көпшілік шешімдер көпшілік ережемен емес, көпшілікпен қабылданады, егер дауыс беру жүйесі кандидаттарды немесе опцияларды жасанды түрде екіге ғана шектемесе, мысалы, Контингенттік дауыс беру, екі кезеңді дауыс беру және бірден дауыс беру. Сонымен қатар, егер көпшілік билігі бақыланбаса, азшылық топтарының құқықтары қатерге ұшырауы мүмкін. Кейбір демократиялық елдер негізгі құқықтарға өзгерістер енгізу үшін көпшіліктің қолдауын талап ету арқылы бұл мәселені шешуге тырысты. Мысалы, АҚШ-та сөз бостандығы мен дін бостандығы құқықтары Конституцияға жазылған, яғни осы құқықтарды жою үшін Конгресс мүшелерінің қарапайым көпшілігі қажет. Басқа демократиялық елдер азшылықтардың құқықтарына қауіп төндіретін мәселелерді шешу үшін ұлттық заң шығарушы органдарында азшылықтардың саяси фракцияларына кем дегенде бірнеше орынды кепілдейтін пропорционалдық сайлау жүйесін қабылдады. Мысалы, Жаңа Зеландияда аралас мүшелік пропорционалды дауыс беру жүйесі қолданылады, ал Австралияда бір ауыстырылатын дауыс жүйесі қолданылады. Бұл әдістер азшылықтардың мүдделерін қорғауға қол жеткізген бе, әлде тым алысқа кетті ме, бұл әлі де талқылауда.

Majoritarianism is a political philosophy or ideology with an agenda asserting that a majority, whether based on a religion, language, social class, or other category of the population, is entitled to a certain degree of primacy in society, and has the right to make decisions that affect the society. This traditional view has come under growing criticism, and liberal democracies have increasingly included constraints on what the parliamentary majority can do, in order to protect citizens' fundamental rights. Majoritarianism should not be confused with electoral systems that give seats to candidates with only a plurality of votes. Although such systems are sometimes called majoritarian systems, they use plurality, not majority, to set winners. Some electoral systems, such as instant runoff voting, are most often majoritarianwinners are most often determined by having majority of the votes that are being countedbut not always. A parliament that gives lawmaking power to any group that holds a majority of seats may be called a majoritarian parliament. Such is the case in the Parliament of the United Kingdom and the Parliament of Saudi Arabia and many other chambers of power. Under a democratic majoritarian political structure, the majority would not exclude any minority from future participation in the democratic process. Majoritarianism is sometimes pejoratively referred to by its opponents as "ochlocracy" or "tyranny of the majority". Majoritarianism is often referred to as majority rule, which may refer to a majority class ruling over a minority class, while not referring to the decision process called majority rule. Majority rule is a belief that the majority community should be able to rule a country in whichever way it wants. However, due to active dis empowerment of the minority or minorities, in many cases what is claimed as the majority with the right to rule is only a minority of the voters. Advocates of majoritarianism argue that majority decision making is intrinsically democratic and that any restriction on majority decision making is intrinsically undemocratic. If democracy is restricted by a constitution that cannot be changed by a simple majority decision, then yesterday's majority is being given more weight than today's. If it is restricted by some small group, such as aristocrats, judges, priests, soldiers, or philosophers, then society becomes an oligarchy. The only restriction acceptable in a majoritarian system is that a current majority has no right to prevent a different majority emerging in the future; this could happen, for example, if a minority persuades enough of the majority to change its position. In particular, a majority cannot exclude a minority from future participation in the democratic process. Majoritarianism does not prohibit a decision being made by representatives as long as this decision is made via majority rule, as it can be altered at any time by any different majority emerging in the future. One critique of majoritarianism is that systems without supermajority requirements for changing the rules for voting can be shown to likely be unstable. Among other critiques of majoritarianism is that most decisions in fact take place not by majority rule, but by plurality, unless the voting system artificially restricts candidates or options to two only, such as is done under Contingent voting, two round voting and Instant runoff voting. Additionally, if majoritarianism is left unchecked, the rights of minority groups can be threatened. Some democracies have tried to resolve this by requiring supermajority support to enact changes to basic rights. For example, in the United States, the rights to freedom of speech and freedom of religion are written into the Constitution, meaning it would take more than a simple majority of the members of Congress to repeal the rights. Other democracies have sought to address threats to minority rights by adopting proportional voting systems that guarantee at least some seats in their national legislatures to minority political factions. Examples include New Zealand, where mixed member proportional voting is used, and Australia, where a single transferable vote system is used. Whether these methods have succeeded in protecting minority interests, or have gone too far, remains a matter for debate.

Түрлері

Көпшілік билік, үкімет түрі ретінде, бірнеше нысанға тарайды. Классикалық нысаны бір палаталы парламент және унитарлық мемлекетті қамтиды. Білікті көпшілік билік – бұл көбірек қосымша нысан, оның құрамында орталықсыздандыру мен федерализмнің түрлі деңгейлері бар. Интегративті көпшілік билік азшылық топтарын қорғау және орташа саяси партияларды дамыту үшін бірнеше институттарды біріктіреді.

Тарих және мұра

Жазбалардағы тарихта көпшілік биліктің кең ауқымды мысалдары өте сирек, ең танымалдары – афиналық демократияның көпшілік жүйесі және басқа да ежелгі грек қала-мемлекеттері. Дегенмен, кейбіреулер бұл грек қалаларының ешқайсысы шынайы көпшілік билігін жүзеге асырмады деп санайды, әсіресе олардың әйелдерді, жер иесі еместерді және құлдарды шешім қабылдау процесінен шеттетуіне байланысты. Көне заманның көптеген белгілі философтары мажоритаризмге қатаң қарсы болды, себебі білімсіз және хабарсыз «халықтың» еркіне негізделген шешімдер міндетті түрде дана немесе әділ бола бермейді. Платонның «Мемлекет» атты еңбегі қоғамдық модельді үш топтық құрылымға негізделген түрде сипаттайды. Анархист-антрополог Дэвид Грейбер демократиялық көпшілік үкіметінің тарихи жазбаларда соншалық аз кездесуіне себептерді түсіндіреді. «Біз көпшілік демократиясы екі фактордың қатар келуімен ғана пайда болатынын айтуымыз мүмкін: 1. адамдардың топтық шешімдер қабылдауда тең үлес қосуы керек деген сезім және 2. осы шешімдерді күштеңдіруге қабілетті мәжбүрлеу құралы». Грейбер бұл екі фактордың көбінесе қатар келмейтінін айтады: «Теңдік принциптерін ұстанатын қоғамдарда жүйелі мәжбүрлеуді қолдану әдетте дұрыс емес деп есептеледі. Ал мәжбүрлеу механизмі бар жерлерде, оны қолданушылар олардың халық қалауын іске асырып жатқанын ес білмейді». Мажоритаризм (теория ретінде), демократия сияқты, көбінесе үлкен немесе агрессивті азшылықтардың басқа кіші (немесе азаматтық тұрғыдан белсенді емес) азшылықтарды, тіпті кейде азаматтық тұрғыдан белсенді емес көпшілікті (Ричард Никсонның «Үнсіз көпшілік» туралы сілтемесін қараңыз, ол өзінің саясатын қолдайтынын мәлімдеді) саяси қысымға салу үшін сылтау ретінде қолданылған. Бұл бағыт ең көп кездесетін сала – дін: барлық Батыс елдерінде, мысалы, Рождество күні және кейбір елдерде христиан күнтізбесінің басқа да маңызды күндері заңмен бекітілген мерекелер ретінде танылған; сондай-ақ, белгілі бір діни ағым мемлекеттік дін ретінде белгіленіп, үкіметтен қаржылық қолдау ала алады (мысалы, Англиядағы Англикан шіркеуі және Скандинавия елдеріндегі лютеран шіркеуі). Көптеген елдерде бір немесе бірнеше ресми тіл бар, бірақ осы тілдерде сөйлейтін азшылық топтары көбінесе ескерілмейді. Көп жағдайда бұл шешімдер көпшілік референдум арқылы қабылданбайды, тіпті референдум өткізілген сирек жағдайларда да, жаңа көпшілікке кез келген уақытта пайда болып, оны жоюға рұқсат берілмейді.

There are relatively few instances of large scale majority rule in recorded history, most notably the majoritarian system of Athenian democracy and other ancient Greek city states. However, some argue that none of those Greek city states were truly majority rule, particularly due to their exclusion of women, non landowners, and slaves from decision making processes. Most of the famous ancient philosophers staunchly opposed majoritarianism, because decisions based on the will of the uneducated and uninformed 'masses' are not necessarily wise or just. Plato is a prime example with his Republic, which describes a societal model based on a tripartite class structure. Anarchist anthropologist David Graeber offers a reason as to why majority democratic government is so scarce in the historical record. "Majority democracy, we might say, can only emerge when two factors coincide: 1. a feeling that people should have equal say in making group decisions, and 2. a coercive apparatus capable of enforcing those decisions." Graeber argues that those two factors almost never meet: "Where egalitarian societies exist, it is also usually considered wrong to impose systematic coercion. Where a machinery of coercion did exist, it did not even occur to those wielding it that they were enforcing any sort of popular will." Majoritarianism (as a theory), similar to democracy, has often been used as a pretext by sizable or aggressive minorities to politically oppress other smaller (or civically inactive) minorities, or even sometimes a civically inactive majority (see Richard Nixon's reference to the "Silent Majority" that he asserted supported his policies). This agenda is most frequently encountered in the realm of religion: In essentially all Western nations, for instance, Christmas Day—and in some countries, other important dates in the Christian year as well—are recognized as legal holidays; plus a particular denomination may be designated as the state religion and receive financial backing from the government (examples include the Church of England in England and the Lutheran Church in the Scandinavian countries). Virtually all countries also have one or more official languages, often to the exclusion of some minority group or groups within that country who do not speak the language or languages so designated. In most cases, those decisions have not been made using a majoritarian referendum, and even in the rare case when a referendum has been used, a new majority is not allowed to emerge at any time and repeal it.

Реформа және қарсылық

Көпшіліктің тираниясы Америкада көпшілік пікір еркіндігіне күшті кедергілер қояды; осы кедергілер шегінде автор қалағанын жаза алады, бірақ егер одан тысқа шығарса, қиын жағдайға түседі. |Алексис де Токквиль| Америка демократиясы, I том, XV тарау (1835)
Соңғы кезде, әсіресе 1960 жылдардан бастап, көптеген елдерде либералды реформаторлар көпшілдік билігінің кейбір түрлеріне қарсы тұрды. 1963 жылғы «Абингтон мектеп округіне қарсы Шемп» ісінде АҚШ Жоғарғы Соты елдің мемлекеттік мектептеріндегі мектептегі дұғаның конституцияға қайшы екенін жариялады, содан бері көптеген жергілікті биліктер қоғамдық жердегі діни рәсімдерді шектеуге немесе тіпті тыйым салуға тырысты. Қоғамдағы азшылықтардың құқықтарын ескеруге бағытталған қозғалыс көбінесе плюрализм деп аталады. Бұл көпшілдік билігін жақтаушылардың наразылығын тудырды, олар көпмәдениеттілік саясатының нәтижесінде қоғамның бөлінуіне (балқандануына) алаңдайды; бұл алаңдаулар 1972 жылы Уилмот Робертсонның «Көпшіліктің мүліктен айырылуы» кітабында айтылды. Көпмәдениетшілдер өз кезегінде көпшілдік билігін жақтаушыларды расизм мен шетелге деген жеккөрушілікте айыптайды.