Әлеуметтік қозғалыстар: мақсаттары мен дамуы

Кіріспе

Әлеуметтік қозғалыс – белгілі бір мақсаттарға жету үшін көптеген адамдардың еркін ұйымдастырылған күш-жігері.

Әлеуметтік қозғалыс – әдетте әлеуметтік немесе саяси мақсатқа жету үшін, көптеген адамдардың еркін ұйымдастырылған күш-жігері. Ол әлеуметтік өзгерістерді іске асыруға, оларға қарсы тұруға немесе жоюға бағытталуы мүмкін. Бұл – топтық әрекеттің бір түрі, оған жеке адамдар, ұйымдар немесе олардың екеуі де қатысуы мүмкін. Әлеуметтік қозғалыстар «құғынға ұшыраған халықтарға тиімді қарсылық көрсетуге және күшті, жеңілдік алатын элиталарға қарсы тұруға мүмкіндік беретін ұйымдық құрылымдар мен стратегиялар» ретінде сипатталады. Олар елдер ішіндегі төменгі деңгейден басталатын әлеуметтік өзгерістердің бір жолы. Саяси ғылым мен әлеуметтануда әлеуметтік қозғалыстарға қатысты түрлі теориялар мен эмпирикалық зерттеулер жасалған. Мысалы, саясаттану саласындағы зерттеулер халықтық қозғалыстар мен жаңа саяси партиялардың құрылуы арасындағы байланысты көрсетеді, сондай-ақ әлеуметтік қозғалыстардың күн тәртібін белгілеудегі және саясатқа ықпал етудегі рөлін талқылайды. Әлеуметтанушылар әлеуметтік қозғалыстардың ауқымы, өзгерістердің сипаты, жұмыс әдістері, географиялық кеңістігі және уақыт шеңбері сияқты түрлі аспектілерін қарастырады. Кейбір ғалымдар қазіргі батыс әлеуметтік қозғалыстары білім берудің (әдебиеттің кең таралуының) және 19 ғасырдың индустриялық дамуы мен қалалануына байланысты еңбек күшінің ұялдылығының артуының нәтижесінде пайда болғанын айтады. Кейде сөз бостандығы, білім беру және қазіргі батыс мәдениетінде кең таралған салыстырмалы экономикалық тәуелсіздік қазіргі заманғы әртүрлі әлеуметтік қозғалыстардың бесiнше көрiнбеген саны мен ауқымына жауапты деп есептеледі. Соңғы жүз жылдағы көптеген әлеуметтік қозғалыстар, мысалы, Кениядағы Мау Мау қозғалысы сияқты, батыс колониализміне қарсы күреске тұрды. Әлеуметтік қозғалыстар демократиялық саяси жүйелермен тығыз байланысты және олармен бірге дамиды. Кейде әлеуметтік қозғалыстар елдерді демократияландыруға қатысады, бірақ көбінесе демократия орнағаннан кейін өркендейді. Соңғы 200 жылда олар наразылықтың жалпыға ортақ және жаһандық көрінісінің маңызды бөлігіне айналды. Қазіргі заманғы қозғалыстар технология мен интернетті бүкіл әлемде адамдарды жұмылдыру үшін пайдаланады. Коммуникация тенденцияларына бейімделу – табысты қозғалыстардың ортақ ерекшелігі. Мысалы, АҚШ және Канада азаматтық қатысу мен ұжымдық әрекеттерді жеңілдету үшін әлеуметтік желілерді пайдаланады.

A social movement is a loosely organized effort by a large group of people to achieve a particular goal, typically a social or political one. This may be to carry out a social change, or to resist or undo one. It is a type of group action and may involve individuals, organizations, or both. Social movements have been described as "organizational structures and strategies that may empower oppressed populations to mount effective challenges and resist the more powerful and advantaged elites". They represent a method of social change from the bottom within nations. Political science and sociology have developed a variety of theories and empirical research on social movements. For example, some research in political science highlights the relation between popular movements and the formation of new political parties as well as discussing the function of social movements in relation to agenda setting and influence on politics. Sociologists distinguish between several types of social movement examining things such as scope, type of change, method of work, range, and time frame. Some scholars have argued that modern Western social movements became possible through education (the wider dissemination of literature) and increased mobility of labor due to the industrialization and urbanization of 19th century societies. It is sometimes argued that the freedom of expression, education and relative economic independence prevalent in the modern Western culture are responsible for the unprecedented number and scope of various contemporary social movements. Many of the social movements of the last hundred years grew up, like the Mau Mau in Kenya, to oppose Western colonialism. Social movements have been and continue to be closely connected with democratic political systems. Occasionally, social movements have been involved in democratizing nations, but more often they have flourished after democratization. Over the past 200 years, they have become part of a popular and global expression of dissent. Modern movements often use technology and the internet to mobilize people globally. Adapting to communication trends is a common theme among successful movements. and Canada use social media to facilitate civic engagement and collective action.

Басталуы

Әлеуметтік қозғалыстардың ерте дамуы XVIII ғасырдың ортасында Англиядағы кең экономикалық және саяси өзгерістермен байланысты болды, соның ішінде саяси өкілдік, нарықтық капиталдану және пролетариатизация. "The North Briton" газетінің редакторы ретінде Уилкс лорд Бьюттің жаңа әкімшілігіне және жеті жылдық соғыс соңында 1763 жылғы Париж шартында жаңа үкімет қабылдаған бейбітшілік шарттарына қатысты күшті шабуылдар жасады. Қылмыстық жала жабумен айыпталған Уилкс жалпы ордер шығарылғаннан кейін тұтқындалды, бұл әрекетті Уилкс заңсыз деп айыптады – Лорд бас судья ақырында Уилкс пайдасына шешім шығарды. Осының нәтижесінде Уилкс орта таптар арасында халық егемендігі үшін өсіп келе жатқан қозғалыстың көшбасшысына айналды – адамдар көшеде "Уилкс және бостандық" деп ұрандады. Әрі қарай жала жабу және әдепсіздік айыптарына байланысты туған қуғын-сүргіннен кейін, Уилкс өзінің көптеген қолдаушылары орналасқан Миддлсекстегі Парламент орындығына үміткер болды. Уилкс 1768 жылдың 10 мамырында Корольдік түрмеге қамауға алынғанда, "Еркіндік болмаса, патша да болмас" ұранымен үлкен демонстрациялар өтті. Парламентке қатысу құқығынан айырылған Уилкс 1769 жылы Лондонның альдерманы болды, ал "Құқықтар туралы билльді қолдаушылар қоғамы" деп аталатын белсенді топ оның саясатын белсенді түрде насихаттады. Бұл – тұрақты әлеуметтік қозғалыстың алғашқы мысалы: ол қоғамдық жиналыстарды, демонстрацияларды, беспрецеденттік көлемде памфлеттер таратуды және жаппай петициялық науқанды қамтыды. Дегенмен, қозғалыс ашық бүлікке бармауға тырысты; ол қолданыстағы құқықтық прецеденттерге сүйене отырып, басқарудағы кемшіліктерді түзетуге ұмтылды және консенсусқа және конституциялық келісімге жету үшін парламенттік емес агитацияның бір түрі ретінде қарастырылды. Бұл әлеуметтік қозғалыстың Лондон көшелеріндегі күші мен ықпалы билікті қозғалыстың талаптарына келісуге мәжбүр етті. Уилкс Парламентке қайтарылды, жалпы ордерлер конституциялық емес деп жарияланды және баспасөз бостандығы Парламенттік пікірталастарды қамтуға дейін кеңейтілді. 1778 жылғы Папистер туралы заң Англиядағы римдік католиктерге қатысты көптеген жазалар мен шектеулерді жойғандықтан, оған қарсы үлкен қарсылық қозғалысы туды және ол 1779 жылы Протестанттар қауымдастығының президенті болған Лорд Джордж Гордонның айналасында бірікті. Қауымдастыққа Роуланд Хилл, Эразм Миддлтон және Джон Риппон сияқты кальвинистердің жетекші діни қайраткерлері қолдау көрсетті. Гордон шешен насихатшы болды және ол халықты папизмнен және абсолюттік монархиялық билікке оралудан қорқытты. Жағдай тез нашарлап, 1780 жылы Протестанттар қауымдастығының отырысынан кейін оның мүшелері Актіні жоюды талап ететін петицияны табыстау үшін Төменгі палатаға шеру тартты, бірақ үкімет одан бас тартты. Көп ұзамай Лондонның барлық жерінде үлкен тәртіпсіздіктер басталды, елшіліктер мен католиктерге тиесілі бизнеске ашулы халық шабуыл жасады. 18 ғасырдың соңында пайда болған басқа да саяси қозғалыстарға британдық құлдыққа қарсы қозғалыс (1791 жылғы қант бойкоты мен 1806 жылғы екінші үлкен петициялық науқан арасында біріккен) және француз және американдық төңкерістерді қоршаған оқиғалар жатты. Юджин Блэктің (1963) пікірінше, "қауымдастық саяси жағынан тиімді қоғамның кеңеюіне мүмкіндік берді. Қазіргі заманғы парламенттік емес саяси ұйым – XVIII ғасырдың соңында пайда болған өнім [және] реформа дәуірінің тарихын оларсыз жазу мүмкін емес".

The early growth of social movements was connected to broad economic and political changes in England in the mid 18th century, including political representation, market capitalization, and proletarianization. As editor of the paper The North Briton, Wilkes vigorously attacked the new administration of Lord Bute and the peace terms that the new government accepted at the 1763 Treaty of Paris at the end of the Seven Years' War. Charged with seditious libel, Wilkes was arrested after the issue of a general warrant, a move that Wilkes denounced as unlawful – the Lord Chief Justice eventually ruled in Wilkes favour. As a result of this, Wilkes became a figurehead to the growing movement for popular sovereignty among the middle classes – people began chanting "Wilkes and Liberty" in the streets. After a later period of exile brought about by further charges of libel and obscenity, Wilkes stood for the Parliamentary seat at Middlesex, where most of his support was located. When Wilkes was imprisoned in the King's Bench Prison on 10 May 1768, a mass movement of support emerged, with large demonstrations in the streets under the slogan "No liberty, no King." Stripped of the right to sit in Parliament, Wilkes became an Alderman of London in 1769, and an activist group called the Society for the Supporters of the Bill of Rights began aggressively promoting his policies. This was the first ever sustained social movement: it involved public meetings, demonstrations, the distribution of pamphlets on an unprecedented scale and the mass petition march. However, the movement was careful not to cross the line into open rebellion; it tried to rectify the faults in governance through appeals to existing legal precedents and was conceived of as an extra Parliamentary form of agitation to arrive at a consensual and constitutional arrangement. The force and influence of this social movement on the streets of London compelled the authorities to concede to the movement's demands. Wilkes was returned to Parliament, general warrants were declared unconstitutional, and press freedom was extended to the coverage of Parliamentary debates. A much larger movement of anti Catholic protest was triggered by the Papists Act 1778, which eliminated a number of the penalties and disabilities endured by Roman Catholics in England, and formed around Lord George Gordon, who became the President of the Protestant Association in 1779. The Association had the support of leading Calvinist religious figures, including Rowland Hill, Erasmus Middleton, and John Rippon. Gordon was an articulate propagandist and he inflamed the mob with fears of Papism and a return to absolute monarchical rule. The situation deteriorated rapidly, and in 1780, after a meeting of the Protestant Association, its members subsequently marched on the House of Commons to deliver a petition demanding the repeal of the Act, which the government refused to do. Soon, large riots broke out across London and embassies and Catholic owned businesses were attacked by angry mobs. Other political movements that emerged in the late 18th century included the British abolitionist movement against slavery (becoming one between the sugar boycott of 1791 and the second great petition drive of 1806), and possibly the upheaval surrounding the French and American Revolutions. In the opinion of Eugene Black (1963), " association made possible the extension of the politically effective public. Modern extra parliamentary political organization is a product of the late eighteenth century [and] the history of the age of reform cannot be written without it.

Өсу және таралу

1815 жылдан бастап Ұлыбритания Наполеон соғыстарындағы жеңістен кейін әлеуметтік қозғалыстар мен арнайы мүдделер қауымдастықтарының кеңінен қолданылуымен сипатталатын әлеуметтік дүрбелең кезеңіне енді. Чартизм – әлемдегі жұмысшы табының өсіп келе жатқан алғашқы жаппай қозғалысы. Ол 1838 және 1848 жылдар аралығында 1838 жылғы Халық хартиясын манифест ретінде пайдаланып, саяси реформалар үшін күресті. Хартияда жалпыға бірдей сайлау құқығы және, басқалармен қатар, құпия дауыс беруді енгізу талап етілді. "Әлеуметтік қозғалыстар" терминін 1848 жылы неміс социологы Лоренц фон Штайн өзінің "Үшінші француз революциясынан бергі социалистік және коммунистік қозғалыстар" атты еңбегінде енгізді. Ол осы кітабы арқылы "әлеуметтік қозғалыс" терминін ғылыми айналымға енгізіп, әлеуметтік құқықтарды – яғни әлеуметтік тұрмысты жақсартуға бағытталған құқықтар үшін күресіп жатқан саяси қозғалыстарды сипаттады. 19 ғасырдың соңындағы еңбек және социалистік қозғалыстар коммунистік және социал-демократиялық партиялар мен ұйымдардың құрылуына негіз болған, прототиптік әлеуметтік қозғалыстар саналады. Бұл тенденциялар кедей елдерде де реформаларға ұмтылыс күшейгенде байқалды, мысалы, Ресейде 1905 және 1917 жылғы революциялар патшалық режимнің Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяғына қарай құлауына әкеп соқты. 1945 жылы Ұлыбритания Екінші дүниежүзілік соғыста жеңіске жеткеннен кейін радикалды реформалар мен өзгерістер кезеңіне кірді. Соғыстан кейінгі кезеңде феминизм, гомосексуалдар құқығын қорғау, бейбітшілік, азаматтық құқықтар, ядролық қаруға қарсы және экологиялық қозғалыстар пайда болды, олар көбінесе "жаңа әлеуметтік қозғалыстар" деп аталды. Олардың нәтижесінде, басқалармен қатар, "жасыл" партиялар мен ұйымдар құрылды, олар "жаңа сол" идеологиясының ықпалында болды. Кейбір зерттеушілер 1990 жылдардың соңында жаһандануға қарсы жаңа әлеуметтік қозғалыстың пайда болғанын байқады. Әлеуметтік қозғалыстарды зерттейтін ғалымдардың кейбіреулері жаһанданудың қарқынымен қатар, жаңа типтегі әлеуметтік қозғалыстардың пайда болу мүмкіндігі жоқ емес деп санайды. Олар "әлемдік азаматтар қозғалысы" деп аталатын құбылысты сипаттау үшін бұрынғы ұлттық қозғалыстармен салыстыру жасайды.

From 1815, Britain after victory in the Napoleonic Wars entered a period of social upheaval characterised by the growing maturity of the use of social movements and special interest associations. Chartism was the first mass movement of the growing working class in the world. It campaigned for political reform between 1838 and 1848 with the People's Charter of 1838 as its manifesto – this called for universal suffrage and the implementation of the secret ballot, amongst other things. The term "social movements" was introduced in 1848 by the German Sociologist Lorenz von Stein in his book Socialist and Communist Movements since the Third French Revolution (1848) in which he introduced the term "social movement" into scholarly discussions – actually depicting in this way political movements fighting for the social rights understood as welfare rights. The labor movement and socialist movement of the late 19th century are seen as the prototypical social movements, leading to the formation of communist and social democratic parties and organisations. These tendencies were seen in poorer countries as pressure for reform continued, for example in Russia with the Russian Revolution of 1905 and of 1917, resulting in the collapse of the Czarist regime around the end of the First World War. In 1945, Britain after victory in the Second World War entered a period of radical reform and change. In the post war period, feminism, gay rights movement, peace movement, civil rights movement, anti nuclear movement and environmental movement emerged, often dubbed the new social movements They led, among other things, to the formation of green parties and organisations influenced by the new left. Some find in the end of the 1990s the emergence of a new global social movement, the anti globalization movement. Some social movement scholars posit that with the rapid pace of globalization, the potential for the emergence of new type of social movement is latent—they make the analogy to national movements of the past to describe what has been termed a global citizens movement.

Негізгі процестер

Әлеуметтік қозғалыстар тарихында бірнеше маңызды процестер жатыр. Қалалану ірі елді мекендердің пайда болуына әкелді, онда ортақ мақсаттары бар адамдар бір-бірін тауып, жиналып, ұйымдаса алды. Бұл көптеген адамдар арасындағы әлеуметтік өзара әрекеттесуді жеңілдетті, және осы қалалық аймақтарда алғашқы әлеуметтік қозғалыстар пайда болды. Сол сияқты, бір аймақта көптеген жұмысшыларды шоғырландырған индустрияландыру процесі, сол кездегі әлеуметтік қозғалыстардың көпшілігі жұмысшы табына маңызды экономикалық жағдай сияқты мәселелерді көтергенін түсіндіреді. Көптеген басқа әлеуметтік қозғалыстар университеттерде құрылды, онда жаппай білім беру процесі көптеген адамдарды біріктірді. Коммуникация технологияларының дамуы әлеуметтік қозғалыстарды құру және олардың қызметін жеңілдетті – 18 ғасырдағы кофеханаларда тараған жарнамалық парақтардан бастап газеттер мен интернетке дейін, барлық құралдар әлеуметтік қозғалыстардың өсуіне ықпал етті. Соңында, демократияның таралуы және сөз бостандығы сияқты саяси құқықтар әлеуметтік қозғалыстардың құрылуын және жұмыс істеуін оңайлатты.

Жаппай жұмылдыру

Жаңадан пайда болған әлеуметтік қозғалыстар көбінесе жеткілікті адамдарды жұмылдыра алмайтындықтан мақсаттарына жете алмайды. "Революцияға арналған жоспар" кітабының авторы және "ОТПОР!" ұйымының өкілі Срджа Попович, қозғалыстар адамдарға шын мәнінде маңызды мәселелерді шешкенде ғана табысқа жететінін айтады. "Адамдарды олар бұрыннан қызығатын нәрседен артық нәрсеге қызықтыруға тырысудың қажеті жоқ, мұндай әрекет сөзсіз сәтсіздікке ұшырайды." Активтер көбінесе адамдарды өздерінің мәселелерін шешуге көндіру қатесін жасайды. Көлемді өзгерістерге бағытталған жұмылдыру стратегиясы көбінесе көптеген адамдарды алаңдататын шағын мәселемен басталады. Попович сондай-ақ, әлеуметтік қозғалыстың өсу мүмкіндігі, егер ол жай ғана сөздерге және плакаттармен жүріп-тұруға сүйенсе, өте төмен екенін айтады. Ол адамдардың қосылғысы келетін қозғалыстар құруды ұсынады. "ОТПОР!" қозғалысы сәтті болды, себебі ол қызықты, күлкілі болды және диктатор Слободан Милошевичтің әжуасын шығарудың жаңа тәсілдерін ойлап тапты. Ол фатализм мен бейтараптықты оңай, тіпті тартымды болу арқылы революционер болуға айналдырып, өзін танымал ұрандар, рок-музыка және көше театры арқылы таңбалады. Тина Розенберг "Клубқа қосылыңыз, әріптес қысымы әлемді қалай өзгерте алады" еңбегінде, қозғалыстардың басқаларды өздеріне қосылуға шақыратын ынталы адамдардың ядросы болғанда қалай өсетінін көрсетеді.

Динамикасы

Әлеуметтік қозғалыстардың өмірлік циклі болады: олар құрылады, өседі, сәттілікке немесе сәтсіздікке жетеді, соңында тарап, өмірлік қызметін тоқтатады. Олар әлеуметтік қозғалыстарға ыңғайлы уақыт пен орында қалыптасады, сондықтан 19 ғасырда жеке құқықтар, сөз бостандығы және азаматтық мойынсұнбау сияқты идеялардың кең таралуымен олардың байланысы айқын. Әлеуметтік қозғалыстар либералды және авторитарлық қоғамдарда, бірақ әртүрлі формада болады. Бұл жаңа қозғалыстарды кейбір қауымдастықтарды қысымға алған әлеуметтік әдет-ғұрыптарды, этиканы және құндылықтарды өзгерту ниеті тудырады. Әлеуметтік қозғалыстың пайда болуы үшін әлеуметтанушы Нил Смельсер атаған бастамалық оқиға қажет: белгілі бір қоғамдағы оқиғалардың тізбекті реакциясын бастайтын жекелеген оқиға. Бұл оқиғаның түбі бір қауымның ортақ наразылығынан туындауы керек. Осылайша, пайда болу – әлеуметтік қозғалыстың алғашқы қадамы. Бұл наразылық ортақ тәжірибе мен қанау сезімін бөлісетін қарапайым адамдарды байланыстыратын тізбек ретінде әрекет етеді. "Бұл кезеңде әлеуметтік қозғалыстар әлі дамымаған және ұйымдастырылмаған болады. Оның орнына, бұл кезеңді кең таралған қанағатсыздық деп қарастыруға болады (Macionis, 2001; Hopper, 1950)." Пайда болу – қоғамның жағдайына қарсы ұйымдасқан қарсылыққа дейінгі кезең. Джонатан Кристиансеннің әлеуметтік қозғалыстың төрт кезеңі туралы эссесі әр кезеңнің бүкіл қозғалысқа қалай әсер ететінін тарихи әлеуметтану тұрғысынан зерттейді. Азаматтық құқықтар қозғалысының алғашқы кезеңдері – қозғалысты келесі кезеңдерге итеру үшін қолданылған наразылықты ашық көрсетудің мысалы. "1954 жылы Билiм беру жөніндегі Жоғарғы сот шешiмiнен (мемлекеттiк мектептердегi бөлiнiстiкке тыйым салғаннан кейiн) және Монтгомериде (Алабама штаты) Роза Паркстың қалалық автобустардағы бөлiнiстiк заңдарына бағынбағандықтан тұтқындалғаннан кейiн ғана Американың Азаматтық құқықтар қозғалысы келесі кезеңге – бірігуге өттi." Автобустың ақтарға арналған бөлімінде отырған қара әйел Роза Паркстың әсері (бірақ ол жалғыз немесе спонтанды түрде әрекет етпеді – көбінесе белсенді көшбасшылар қозғалысты оятуға арналған шаралардың негізін қалайды). Бұл бірігуге алып келеді, өйткені енді ортақ мәселе және қанаудың көзі анықталды, бұл ұйымдар құруға және қоғамдық назар аударуға мүмкіндік береді. Шығыс Еуропадағы коммунистік режимдерді құлатқан поляк "Солидарность" қозғалысы кәсіподақ белсендісі Анна Валентинович жұмыстан шығарылғаннан кейін пайда болды. Оңтүстік Африкадағы "Abahlali baseMjondolo" шатырлы үйлер қозғалысы тұрғын үйге уәде етілген кішкентай жер учаскесін бір құрылысшыға сатқаннан кейін жол блокадасынан өркендеді. Мұндай оқиға "вулкандық модель" деп те сипатталады – әлеуметтік қозғалыс көбінесе көптеген адамдар белгілі бір әлеуметтік өзгеріске бірдей құндылықтар мен ниеттерді бөлісетін басқа адамдар бар екенін түсінгеннен кейін құрылады. Үшінші кезең – бюрократиялық жүйелеу – қозғалыстар жүйелі модельге негізделіп ұйымдастырылуы керек. Құрылымды ұйымдастыру және жүйелеу формалды болуы керек, адамдар нақты рөлдер мен жауапкершіліктерді алуы керек. "Осы кезеңде олардың саяси күші бұрынғы кезеңдерге қарағанда жоғары, өйткені олар саяси элитаға жиірек қол жеткізе алады." Студенттік қозғалыстың студенттері өз ұйымдарын құруды ұсынды. Бұл SNCC, студенттік зорлық-зомбылықсыз үйлестіру комитеті (1960 жылдар) ретінде танылды. Студенттер бұрыннан бар SCLC ұйымымен күш біріктіре алатын еді, бірақ бұл бюрократиялық шешім болмас еді, өйткені олар ескі идеологияларға бағынуы мүмкін еді. Әлеуметтік өзгерістер үшін бұрынғы билікке қарсы келетін жаңа және прогрессивті идеялар маңызды. Әлеуметтік қозғалыстың құлдырауы міндетті түрде сәтсіздікке ұшырағанын білдірмейді. Қозғалыс құлдырау алдында бірнеше жолмен жүруі мүмкін. Қозғалыстың табысты болуы қоғам мен/немесе үкімет ішінде тұрақты өзгерістерге әкеліп, наразылық білдіру қажеттілігін жоғалтуға әкелуі мүмкін. Сәтсіздік көбінесе ортақ мақсатты ұстап тұруға және мақсатқа жетуге ұмтылмаушылықтың салдарынан туындайды. "Ұйымдастырушылық немесе стратегиялық сәтсіздіктерге байланысты әлеуметтік қозғалыстардың сәтсіздігі көптеген ұйымдарда жиі кездеседі." Мұндай жол ұйымның біртіндеп тарауына және қозғалыстың кезеңдерінен шығуына әкеледі. Кооптация – адамдар немесе топтар біріктірілгенде және әлеуметтік қозғалыстың бастапқы мақсаттары мен құндылықтарынан алшақтағанда болады. Тағы бір мысал – репрессия, онда қозғалыс сыртқы күштер, әдетте үкімет арқылы қоғамдық платформадан біртіндеп жойылды. Құлдырауға соқтыратын соңғы жол – жалпыға қабылданғандық, бұл көбінесе жалпы сәттілік ретінде қарастырылады. Бұл қозғалыстың мақсаттары қоғамның күнделікті өмірінің бір бөлігіне айналғанда, оны "әлеуметтік норма" деп санау. Мысалы, аборт әлі де үкімет деңгейінде қызу талқыланып жатқан мәселе, бірақ ол қоғамдық өмірге қалыпты нәрсе ретінде қабылданды. Қозғалыстар тарап, белсенді болмай қалған жағдайда да, олардың әлеуметтік салаға тигізетін әсері өзгеріс жасауға және ұйымдасуға мүмкіндік бар екенін жаңа буынға сезіндіреді.

Social movements have a life cycle: they are created, they grow, they achieve successes or failures and eventually, they dissolve and cease to exist. They are more likely to evolve in the time and place which is friendly to the social movements: hence their evident symbiosis with the 19th century proliferation of ideas like individual rights, freedom of speech and civil disobedience. Social movements occur in liberal and authoritarian societies but in different forms. These new movements are activated by a wish for change in social customs, ethics and values which oppress certain communities. The birth of a social movement needs what sociologist Neil Smelser calls an initiating event: a particular, individual event that will begin a chain reaction of events in the given society leading to the creation of a social movement. The root of this event must be the result of some common discontent among a community. Hence, making emergence the first step to a social movement. This discontent will act as the chain that links common people together, as they share the same experiences and feelings of oppression. "Within this stage, social movements are very preliminary and there is little to no organization. Instead this stage can be thought of as widespread discontent (Macionis, 2001; Hopper, 1950)." Emergence is prior to any sort of organized resistance to the condition of society. Jonathan Christiansen's essay on the four stages of social movement dissects further into the historical sociology of how each stage affects the whole movement. The Civil Rights Movement's early stages are an example of the public display of protest that is utilized to push a movement into the next stages. "It was not until after the Brown v. the Board of Education Supreme court decision (1954), which outlawed segregation in Public schools, and following the arrest of Rosa Parks in Montgomery, Alabama for refusing to comply with segregation laws on city buses by giving up her bus seat to a white man, that the American Civil Rights Movement would proceed to the next stage – coalescence." The impact of a black woman, Rosa Parks, riding in the whites only section of the bus (although she was not acting alone or spontaneously—typically activist leaders lay the groundwork behind the scenes of interventions designed to spark a movement). This leads into coalesce because now the common dilemma and source of oppression is being pinned down, allowing for organizations and appearance to the public eye to be established. The Polish Solidarity movement, which eventually toppled the communist regimes of Eastern Europe, developed after trade union activist Anna Walentynowicz was fired from work. The South African shack dwellers' movement Abahlali baseMjondolo grew out of a road blockade in response to the sudden selling off of a small piece of land promised for housing to a developer. Such an event is also described as a volcanic model – a social movement is often created after a large number of people realize that there are others sharing the same value and desire for a particular social change. This third stage, bureaucratization, is when movements must become more organized, centered around a more systematic model. The set up and system for going about the construct must be more formal, with people taking on specific roles and responsibilities. "In this phase their political power is greater than in the previous stages in that they may have more regular access to political elites." had proposed to the students of the student movement to start their own organization. This becomes known as the SNCC, the student nonviolent coordinating committee (1960s). The students could have joined forces with the SCLC, an already existing organization, but that would have been a poor bureaucratizing decision, as they would succumb to old ideologies. New and progressive ideas that challenge prior authority are crucial to social change. The declining of a social movement does not necessarily mean failure. There are multiple routes in which a movement may take before proceeding into decline. Success of a movement would result in permanent changes within the society and/or government that would result in a loss of need for protest. Failure is often the result of the incapability to keep a common focus, and work towards the goal in mind. "Failure of social movements due to organizational or strategic failings is common for many organizations". Such a route would result in the gradual breaking up of an organization, and out of the stages of movement. Co optation results when people or groups are integrated and shift away from the social movement's initial concerns and values. Repression is another example, when the movement is slowly wiped away from the public platform through means of an outside force, usually being the government. The last route into declining is going mainstream, which is generally perceived as an overall success. This is when goals of the movement are taken into society as a part of daily life, making it a 'social norm.' For example, birth control is still a greatly debated topic on a government level, but it has been accepted into social life as a common thing that exists. It is important to recognize that though movements may disintegrate and cease to be active, the impact that they have in the social realm is success in its own way. It sparks the notion in new generations that the possibility to organize and make change is there.

Депревация теориясы

Депривация теориясы әлеуметтік қозғалыстардың негізінде белгілі бір игіліктерден немесе ресурстардан айырылған адамдар тұратынын айтады. Осы көзқарас бойынша, қандай да бір игілік, қызмет немесе жайлылықтан мұқтаж болған адамдар өз жағдайларын жақсарту (немесе қорғау) үшін әлеуметтік қозғалыс ұйымдастыруға бейім. Бұл теорияда екі маңызды проблема бар. Біріншіден, көптеген адамдар әлдебір деңгейде кемшілік сезінеді, сондықтан теория әлеуметтік қозғалыстар құратын топтардың, басқа да мұқтаж адамдардың арасында неге пайда болатынын түсіндіруде қиындық тудырады. Екіншіден, бұл теорияның негізі айналмалы – көбінесе депривацияның жалғыз дәлелі әлеуметтік қозғалыс болып табылады. Егер депривация себеп деп айтылса, бірақ оның жалғыз дәлелі қозғалыс болса, онда дәлелдеу айналмалы болып саналады.

Бұқаралық қоғам теориясы

Бұқаралық қоғам теориясы әлеуметтік қозғалыстардың үлкен қоғамдардағы, өзін маңызды емес немесе әлеуметтен оқшауланған сезінетін адамдардан құралатынын айтады. Осы теория бойынша, әлеуметтік қозғалыстар мүшелеріне қозғалыстың құрамында болмаған жағдайда сезіне алмайтын күш беру және жатақтық сезімін ұсынады. Бұл теорияға қолдау көрсету өте аз. Ахо (1990) Айдахо штатындағы христиан патриотизмін зерттегенде, осы қозғалыстың мүшелері басқалардан көбірек әлеуметтен оқшауланған екенін анықтамады. Керісінше, қозғалысқа қосылудың басты шарты – қозғалыс мүшесі болған дос немесе танысының болуы еді.

Ресурстарды жұмылдыру теориясы

Ресурстарды жұмылдыру теориясы әлеуметтік қозғалыстың дамуы мен табысында ресурстардың маңыздылығын баса көрсетеді. Мұндағы ресурстар білім, ақша, бұқаралық ақпарат құралдары, еңбек, ынтымақтастық, заңдылық, билік элитасының ішкі және сыртқы қолдауы деп түсініледі. Теория бойынша, әлеуметтік қозғалыстар наразылық білдірген адамдар іс-қимылға түсуге жеткілікті ресурстарды жұмылдыра алғанда дамиды. Ресурстарға назар аудару, кейбір наразы/мұқтаж адамдардың ұйымдаса білуіне, ал басқаларының ұйымдаса алмауына себептерді түсіндіреді. Бұрынғы ұжымдық мінез-құлық тұжырымдамаларынан өзгеше, бұл тұжырымдама жаппай наразылықты тудырудағы ерекше деңгейдегі кемшілік, наразылық немесе әлеуметтік шиеленістің рөлін атап көрсеткен. Ресурстарды жұмылдыру тұжырымдамасы "қозғалыс тиімді ұйымдастырылса және белгілі бір элиталық топтың күші мен ресурстарын пайдаланса, кез келген қоғамда қозғалысқа қолдау көрсету үшін жеткілікті наразылық болады" деген пікірде. Ресурстардың түрі қозғалыстың қызметін анықтайды (мысалы, телеарнаға қол жеткізу телеарнаны кеңінен пайдалануға әкеледі). Қозғалыстар олардың жұмылдыруға бағытталған күш-жігеріне әсер ететін мүмкіндік құрылымдарында дамиды, ал әрбір қозғалыстың мүмкіндік құрылымдарына жауабы оның ұйымдасқандығы мен ресурстарындағы мүмкіндіктерге байланысты.

Бұл теорияны сын тұратындар ресурстарға, әсіресе қаржылық ресурстарға тым көп мән берілгенін айтады. Кейбір қозғалыстар қаржылық қаражат түспесе де тиімді болып табылады және уақыт пен еңбек үшін қозғалыс мүшелеріне көбірек тәуелді (мысалы, АҚШ-тағы азаматтық құқық қозғалысы).

Әлеуметтік желілер

Он жылдан астам уақыттан бері әлеуметтік қозғалыстар тобы ұйымдық мақсаттарға жету үшін интернетті пайдаланып келеді. Интернет әлеуметтік қозғалыстарға қатысты коммуникацияның жылдамдығын, таралуын және тиімділігін арттырады, сондай-ақ жұмылдыру шараларын күшейтеді деп саналады. Осының нәтижесінде интернет әлеуметтік қозғалыстарға жалпы алғанда оң әсер етеді деген пікір қалыптасқан. Buettner & Buettner жүргізген жүйелі әдебиет шолуы әлеуметтік қозғалыстардың кең спектрінде Twitter-дің атқаратын рөлін талдады (2007 WikiLeaks, 2009 Молдова, 2009 Австрия студенттік наразылығы, 2009 Израиль Газа, 2009 Иран жасыл революциясы, 2009 Торонто G20, 2010 Венесуэла, 2010 Германия Stuttgart21, 2011 Египет, 2011 Англия, 2011 АҚШ Occupy қозғалысы, 2011 Испания Indignados, 2011 Грекия Aganaktismenoi қозғалысы, 2011 Италия, 2011 Висконсин еңбекшілер наразылығы, 2012 Израиль Хамас, 2013 Бразилия Vinegar, 2013 Түркия). Мысалы, Coffee Party алғаш рет Facebook әлеуметтік желісінде пайда болды. Партия осы сайт және Flickr сияқты файл алмасу сайттары арқылы жаңа мүшелерді қабылдауды және қолдауды жинауды жалғастырды. 2009-2010 жылдардағы Иран сайлауына қатысты наразылықтар әлеуметтік желілердің көптеген адамдарды жылдам және оңай жұмылдыруға қабілетті екенін көрсетті. Ирандықтар Twitter және Facebook сияқты сайттарды пайдалану арқылы Махмуд Ахмадинежадтың сайлануына қарсы ұйымдасып, өз пікірлерін білдіре алды. Бұл өз кезегінде үкімет тарапынан интернет пен әлеуметтік желілерге кең ауқымды цензура енгізуге әкеп соқты. Әлеуметтік қозғалыстарды зерттеу әлеуметтануда салыстырмалы түрде жаңа бағыт. Дәстүрлі көзқарас бойынша, қозғалыстар хаостық және ұйымсыз деп есептелген, ал белсенділік әлеуметтік тәртіпке қауіп деп қарастырылған. 1960-1970 жылдардағы белсенділік осы мәселеге қатысты әлемдік пікірді жаңартты. Әлеуметтік қозғалыстардың құрамындағы ұйымдық және құрылымдық күштерді түсіну үшін жаңа модельдер енгізілді.