Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыстың шайқасы

Хамель шайқасы – Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық танктердің қолдауымен Австралия армиясы мен АҚШ армиясының жаяу әскерінің Францияның солтүстігіндегі Ле-Хамель қаласы мен оның төңірегіндегі неміс бекіністеріне жасаған сәтті шабуылы. Шабуылды Австралия корпусының қолбасшысы генерал-лейтенант Джон Монаш жоспарлап, басқарды және ол 1918 жылдың 4 шілдесінде өтті. Бірлескен қару түрлерін қолдану сияқты көптеген тактикалар соғыстың басындағы жаппай шабуылдардан бастап әскери тактиканың қалыптасуын көрсетті. Одақтастардың барлық мақсаттары 93 минут ішінде орындалды, бұл Монаш есептеген шайқас уақытынан үш минутқа ғана артық болды. Жаңадан келген Американдық экспедициялық күштерге (AEF) жауынгерлік тәжірибе беру үшін, қатысқан бес Австралия жаяу әскер бригадасы АҚШ армиясының батальондарынан 10 ротамен толықтырылды. Дегенмен, осы АҚШ-тың алты жаяу әскер ротасы шайқасқа түспей тұрып, майданнан алынып қалды. Хамель шайқасы – Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде AEF құрамындағы бөлімдерге американдық емес офицерлердің операциялық басшылық жасаған алғашқы рет болды.

Әскери жағдай

1918 жылдың басында Ресейдің капитуляциясы нәтижесінде немістер өздерінің күштерінің басым бөлігін Батыс майданында шоғырландыра бастады. Төрт айдың ішінде 48 дивизияға дейін батысқа тасымалданды. Күштерін Сомма аңғарында шоғырландырып, 21 наурызда немістер британдықтардың оңтүстік қанатына қарсы ірі шабуыл – Көктемгі шабуылды – бастады. Одақтас әскерлерді Амиендегі теміржол торабына дейін қайтарып тартқаннан кейін, сәуір айының басында Виллер-Бретонне маңында неміс әскерлерінің ілгерілеуі тоқтатылды. Неміс шабуылының күші таусылғанда, маусым айында одақтастар өз шабуылдарына дайындала бастады, олар "бейбіт енулер" деп аталған бірнеше шағын шабуылдар жасады. Бұл тактиканы Морланкурдың бірінші, екінші және үшінші шайқастарында Морланкур маңында қолданғаннан кейін, британдық Төртінші армияның қолбасшысы генерал-лейтенант Генри Роулинсон келесі шабуыл Соммадағы Ле-Хамель ауылына жасалуы керек деп шешті. Жыл басында неміс әскерлерінің ілгерілеуі ауыл маңындағы майдан желісінде "дөңгелек" құрады, бұл одақтас әскерлерін тікелей отқа ұшыратып, немістерге одақтастардың тыл аймақтарын бақылауға мүмкіндік берді. Ауылды басып алу "агрессивті позицияны" нығайтуға және сектордағы жағдайды жеңілдетуге көмектесер еді. Шабуылды жоспарлауға Австралия корпусының қолбасшысы генерал-лейтенант Джон Монаш тағайындалды.

География

Сома өзенінің оңтүстігінде, Виллерс-Бретоннеудің солтүстік-шығысында, екі төбе арасындағы тіктеуде орналасқан Хамель одақтастар мен немістер үшін стратегиялық маңызға ие болды. Биік жатқан жер немістерге аймақты жақсы бақылауға мүмкіндік берді, олар оны Виллерс-Бретоннеге артиллериялық оқ жаудыру үшін пайдаланды, ал ауылды бақылауда ұстау оларға аймақтағы шабуылдарын жалғастыру үшін және алыс Амиен қаласына қауіп төндіру үшін қажетті болды. Одақтастардың шебі ауылдың батысындағы төбенің еңкейген беткейінде орналасқан еді, ал ауылды басып алу одақтастарға қорғаныс шебін нығайтуға мүмкіндік берер еді. Сондай-ақ, ауыл сол жылдың соңында жоспарланған Сома арқылы шығысқа қарайғы шабуылға кедергі келтірді, ал оны басып алу болашақ шабуылдық операцияларды жеңілдетуге себін тиестер еді.

Жоспарлау

Одақтастардың жеңісі Монаштың егжей-тегжейлі жоспарлауына және барлық әскерлерді өз мақсаттарымен таныстыруға тікелей байланысты болды. Бұл Австралия корпусы қолбасшысы ретінде оның алғашқы шайқасы еді. Одақтастар бірқатар жаңа тактикаларды пайдаланды, мысалы, медициналық жабдықтар мен мылтық оқ-дәрісін парашютпен түсіру, сондай-ақ танктер арқылы жабдықтау. Әскерлердің алға жылжуымен бірге танктер мен ұшақтар жылдам түрде жабдық жеткізіп берді. Танктердің тасымалдау мүмкіндігі 1200 сарбаздың осы жұмысты атқаруымен теңестірілді. Байланыс көбінесе кабель және телефон арқылы жүзеге асырылды, бірақ сигнал берудің жаңа әдістері де сыналып көрді, оның ішінде кейбір батальондардың штабтары шұғыл хабарларды артқа жіберу үшін ракеталарды қолданды, бірақ бұл көбінесе тиімсіз болды. Көгершіндерді, Лукас шамдарын пайдалану сияқты басқа тәсілдер тиімдірек болды, ал алғаш рет офицерлер басып алынған нысандардан хабарламалар жіберу үшін сымсыз байланыс құралдарын қолданды. Жаяу әскер, артиллерия және бронетехника арасында тығыз үйлесімділік болды, сонымен қатар Монаш пен Роулинсонға көрсетілгеннен кейін соңғы, өте маневрлі Mark V танктері пайдаланылды. Шабуылға британдық 5-ші танк бригадасының бес ротасы (60 жауынгерлік және төрт жабдықтау танктері) бөлінді. Австралиялықтар Виллерс-Бретоннеуде танктермен сәтті жұмыс істегенімен, 1917 жылғы сәуір және мамыр айларында Булькорт маңындағы жағымсыз тәжірибелерінен кейін технологияға деген көзқарасы күңкіреген. Сондықтан, Австралиялықтардың Булькорттағы проблемаларын болдырмау және үйлесімділікті қамтамасыз ету үшін, Австралиялық жаяу әскері мен танктер шайқасқа дейін бірге жаттықты және бірге тұрды. Танктердің бүйіріне батальондарға сәйкес келетін түрлі-түсті схемалар салынды, соның арқасында жаяу әскер қай танкты ілесіп жүру керектігін білді. Соғыс жоспарында артиллериялық оқшашу шабуылы көзделген, онда артиллериялық оқшашу алға жылжыған әскерлердің алдында баяу жылжуы керек еді. Бұл жаудың әрекетін басу арқылы әскерлерді қорғады, осылайша олардың алға жылжуын жеңілдетті. Шабуылға және қарсы батареяға 600-дан астам британдық және француздық зеңбіректер – 302 ауыр және 326 далалық зеңбірек – қолданылды, соның ішінде шабуылға дейінгі күндері жүйелі оқшашулар да жасалды. Монаш жаяу әскердің қорғанышсыз алға жылжу кезінде құрбандыққа шалынуына жол бермеуге қатаң талап етті, сондықтан олардың жақсы қорғалғанына көз жеткізді. Шабуылға дейін артиллерия екі апта бойы секторда "дайындау оқ атуларын" жүргізді, таң атпай тұрып әр күні газ және түтін снарядтарын бір уақытта атып, қатаң қауіпсіздік шаралары сақталды. Сонымен қатар, 46 ауыр пулемет аймақтық қолдау үшін орналастырылды, ал Льюис пулеметтерінің саны органикалық оттық қолдауды қамтамасыз ету үшін арттырылды.

Австралия корпусының басшылығы дағдарысы

Чарльз Бин, ресми австралиялық соғыс тарихшысы, Монаш армиядағы лауазымы жоғарылаған сайын тиімдірек болғанын атап өтті, себебі ол өз шеберлігін егжей-тегжейлі жоспарлау мен ұйымдастыруға, сондай-ақ технология және тактика саласындағы инновацияларға пайдалана алды. Бин Монаштың мансабының басында оны жоғары бағаламаған, ішінен шыққан пруссиялық еврей тегіне деген жалпы көзқарастың әсерінен және, ең бастысы, Монаш 1914-1918 жылдардағы соғыстағы Австралия туралы миф қалыптастыру процесіндегі Биннің австралиялық бейнесіне сай келмегендіктен. (Дегенмен, Бин де, Монаш та одақтастардың әскери доктриналарының шектен шығуы мен Батыс майданындағы адам өмірінің құрдымға кетуін көрген соң, командирдің міндеті – өзінің қарауындағы әскерлерді қорғау және сақтау екеніне келісті.) Бин күнделігінде Монаш туралы: «Біз Австралияны тек қана өздерін ілгерілете білу қабілетімен, яһудилерге тән табиғи және туа біткен қабілетімен танымал адамдармен көрсетуді қаламаймыз» деп жазды. Ол танымал журналист Кит Мердокпен бірігіп, Монашқа қарсы әрекет жасап, оны Австралия корпусының басшылығынан шеттетуге тырысты. Олар премьер-министр Билли Хьюзді корпустың жоғары шенді офицерлері Монашқа қарсы екеніне көндірді. Хьюз Хамель шайқасынан екі күн бұрын майданға келді, Монашты алмастыруға дайын болды. Бірақ ол ең алдымен жоғары офицерлермен кеңесіп, олардың қолбасшысын мақтап айтқанын естіді, сонымен қатар Монаш алдағы шайқасқа жасаған жоспарларымен таң қалдырды. Хьюз пікірін өзгертті және Монашқа қолдау көрсетті.

Шабуылдаушы күштер

Германияның Хамель маңындағы күшін шамамен 5600 (2790 – алдыңғы қатарда, 2860 – резервте) деп бағалап, Монаш шабуылдау күшінің басым бөлігін қамтамасыз ету үшін генерал-майор Эвен Синклер Маклаганның австралиялық 4-дивизиясын таңдады. 4-ші, 12-ші және 13-ші – үш сарқылып қалған бригададан тұратын ол, басқа дивизиялардан бөлінген екі бригадамен күшейтілді: 2-ші дивизиядан 6-шы және 3-ші дивизиядан 11-ші. 4-ші дивизияны тым көп сарқып алудан сақтау үшін Монаш екі күшейту бригадасымен бірге шабуылға 4-ші бригада ғана қатысатынын, ал 5-ші дивизияның 15-ші бригадасына Сома өзенінің солтүстігінде диверсиялық рөл тағайындалып, Виль-сюр-Анкреге қарсы "алдау" шабуылы жасады. «Біріктірілген қарулар» тәсілін қолдану мүмкіндігі ретінде қарастырылған бригадалық генерал Энтони Курейдждің британдық 5-ші танк бригадасы, жаңа Mark V танкісімен жабдықталды және шабуылды қолдау үшін үлкен мөлшерде ұшақтар мен артиллерия берілді. 1918 жылдың маусым айының соңында Роулинсон Монашқа американдықтардың австралиялықтармен бірге шабуылға қатысуы американдық әскерлерге тәжірибе береді және ауыр жарақаттар алған және жалдаудан тоқыраған австралиялық батальондарды әрқайсысына қосымша ротамен нығайтады деп ұсынды. 29 маусымда американдық 33-ші дивизияның қолбасшысы генерал-майор Джордж Белл 65-ші бригаданың 131-ші және 132-ші жаяу әскер полктерінен әрқайсысы 250 адамнан тұратын екі ротаны таңдады. Бірақ Монашқа 10 американдық рота жіберілетіні уәде етілген, ал 30 маусымда 131-ші жаяу әскер полкінің 1-ші және 2-ші батальондарының қалған роталары жіберілді. Әрбір американдық взвод австралиялық ротаға қосылды. 41-ші батальонның «А» ротасы жақында Виллер-Бретоннеуде газ шабуылынан жойылғандықтан, американдықтар батальонға «Х» ротасы ретінде қосылды. 60 адамдық американдық взводтарды 100 адамдық австралиялық роталармен біріктірудегі қиындық, әрбір американдық взводтың санын бестен бірге азайту және алынған 50 офицер мен сарбазды батальонды күшейту лагерлеріне қайтару арқылы шешілді. Бұл роталардың жіберілуі тарихта АҚШ әскерлерінің алғаш рет шетелдік қолбасшының басшылығымен соғысқа қатысқан уақыты болды. Австралия премьер-министрі Билли Хьюз 2 шілдеде, шабуыл басталуы жоспарланғаннан екі күн бұрын, әскерге сөз сөйледі. Келесі күні таңертең Франциядағы американдық экспедициялық күштердің қолбасшысы генерал Джон Першинг жоспар туралы біліп, алты американдық ротаның кері қайтарылуын бұйырды. 42-ші батальонға қосылған бірнеше американдықтар бұйрыққа бағынбаса да, көпшілігі, көңілі қалмаса да, артқа шегінді. Бұл батальондардың шабуылдық құрамын қайта құруға тура келді және одақтастар күшінің мөлшері едәуір азайды. Мысалы, 11-ші бригада енді 3000-ның орнына 2200 адаммен шабуылдады. Шабуылдан барлық американдық әскерлерді шығару туралы соңғы талап тағы айтылды, бірақ Монаш, АҚШ әскерлеріне «құрмет» көрсету үшін шабуыл күні ретінде 4 шілдені таңдағандықтан, Роулинсонға наразылық білдірді және Британдық экспедициялық күштердің қолбасшысы фельдмаршал Дуглас Хейгтің қолдауын алды. Барлығы, одақтастардың шабуылдау күші шамамен 7000 адамды құрады.

Қорғау күштері

Хамельдің айналасындағы неміс күштері генерал Георг фон дер Марвицтің екінші армиясынан екі дивизиядан – 13-ші дивизия мен 43-ші резервтік дивизиядан тұрды. 13-ші дивизия 13-ші, 15-ші және 55-ші жаяу әскер полктерінен, ал 43-ші резервтік дивизия үш резервтік жаяу әскер полктерінен: 201-ші, 202-ші және 203-ші полктерден құралды. 13-ші дивизия жақында ғана Хамельдің оңтүстігіне орналасты, бұрын бір ай демалыста болғаннан кейін, ал 43-ші резервтік дивизия екі апта бұрын Хамель мен солтүстігінде бекінді. Оның 202-ші жаяу әскер полкі Хамельді басып алды, ал 201-ші және 203-ші полктер солтүстікке қарай сызықты созып, оның оң жағында орналасты. 13-ші дивизияның секторында 55-ші жаяу әскер полкі Перра траншеясын және Вейр Вудтың бір бөлігін ұстады, 13-ші жаяу әскер полкі Вейр Вудтың қалған бөлігін және оның оңтүстігіндегі сызықтың бір бөлігін ұстады, ал 15-ші жаяу әскер полкі Рим жолының маңында, оңтүстікке қарай орналасты. Хамельдің өзінде 202-ші полк екі батальонды алға, біреуін тереңдікте орналастырды, ал оңтүстікке қарай 13-ші дивизияның қорғаныс схемасы әр полк аймағында бір батальонды алға, екіншісін қолдауға, үшіншісін резервке қойды.

Бастапқы бөгеу

3 шілде күні сағат 22:30-да британдық Mark V және Whippet танктері Фуайлой мен Хамелеттен майдан желісінен 0,8 км қашықтықтағы жиналу аймақтарына қарай жылжуды бастады. Жаяу әскердің бағыттаушылары алдын ала топтарды жіберген батальондарға дейін жолдарды белгіледі, олар өздерінің кедергілерін (сымдарын) кесіп өтуге дайындалған еді. Келесі күні таңғы сағат 03:02-де қолдау артиллериясы әдеттегідей, мазалау оқтарымен шабуылды бастады. Соңғы екі аптада газ шабуылын күтуге үйренген неміс қорғаушылары газ маскаларын киді, бұл "олардың қимылын, ахуалды бағалауын және байланыс құру мүмкіндігін шектеді". Артиллерияның шуына тығырылған 60 танк майдан желісіне соңғы 0,8 км-ді жүріп өтті, ал Ұлыбритания Корольдік әуе күштерінің 101 эскадрильясы Австралия майданының шығысына 350 дана 25 фунттық бомба тастап, қосымша жабу жасады. Эскадрильяның әрбір ұшқышы кештен таңға дейін кем дегенде үш рет мінез жасады. Артиллериялық батареялар, қарқынды шабуылдың басталу сызығына жеткенше, өрттің қашықтығын біртіндеп қысқартты. Содан кейін, сағат 03:10-да, артиллерия мен минометтер жасаған түтін қалқандарымен негізгі шабуыл басталды. Қарқынды шабуыл шабуылға түскен әскердің алдынан өтіп, одан әрі жалғасты. Жаяу әскер бүкіл майдан бойынша көтеріліп, қарқынды шабуылға ілесе бастады. 4-ші және 11-ші бригадалардың қосылған жерінде бірнеше оқтар жетпей қалды, нәтижесінде американдық взводтың бірі және 43-ші батальонның бір тобы дерлік құрылысқа ұшырады. Оңтүстікке қарай, 15-ші батальонның оннан астам сарбазы қаза тауып, 30-ы жараланды. Сағат 03:14-те қарқынды шабуыл алға жылжыды, ал жаяу әскер оны түтін мен шаң бұлтына ілесіп өтті – бұл жарылған снарядтардың әсерінен сазды топырақ қирап, шабуыл сызығын бақылауды қиындатып, жаяу әскердің алдындағы мақсаттарды жасырды. Тәжірибелі австралиялықтармен бірге жүруге құштар болған американдық әскерлер снарядтардың жарылысына шапты, соның салдарынан кем дегенде бір австралиялық, капрал Мик Роуч, американдық взводты дұрыс бағытқа бұрғанда қаза тапты. Шабуыл үш маңызды неміс бекінісіне – "Жұмырша траншеясына", Вейр және Хамель ормандарына, сондай-ақ Хамель ауылына қарсы басталды. Басқа да шайқастар шеткері аймақтарда болды, Рим жолынан оңтүстікке қарай және Сома өзенінен солтүстікке қарай, Ville sur Ancre аймағында әрекеттер жүргізілді.

Жемшөп қазығы

Аталатын Pear Trench, пішініне байланысты, шабуылдаушы күштердің жеңіп алуға тиіс көптеген неміс қорғаныстарының бірі болды. Хамельдің оңтүстік-батысында, "жұмсақ тілдің кері беткейінде" орналасқан Pear Trench, австралиялықтардың шабуылдаған майданының орталық бөлігін құрады. 4-ші бригаданың 15-ші батальоны, үш танктың қолдауымен, осы позицияға шабуыл жасауға тағайындалды. Бастапқыда нәрселер дұрыс болмады. 4-ші бригадаға бөлінген танктер қараңғыда жоғалып, уақытында келмеді; ал осы сектордағы артиллериялық дайындық жеткіліксіз болды, және бірнеше снарядтар 15-ші батальонның шабуылға жиналған кезде олардың арасына түсіп, жарақаттарға себеп болды және неміс қорғанысының бір бөлігін тиісті түрде жойылмаған күйде қалдырды, олардың машиналық мылтықтармен, ауыр Максим мылтықтарымен жаяу әскеріне шабуыл жасауына мүмкіндік берді. Pear Trench қарай атыс астында жылжуда, шабуылдаушы австралиялықтар жолдарының тікенді сыммен тосылғанын анықтады. Оның артиллериялық шабуылмен кесілуі тиіс еді, бірақ бұзылмаған күйде ол маңызды кедергі болып табылды. Оны кесіп өтуге немесе үстінен өтуге тырысқанда, неміс қорғаушылары оларға гранаталар лақтыра бастады. Танкілер әлі де арттан келіп жатқанда, 15-ші батальонның шабуылы уақытша тоқтатылды. Осы сәтте әр взводқа тіркелген екі австралиялық Льюис мылтығы іске қосылып, алға жылжыған жаяу әскерге оқ жаудырды. Льюис мылтығы – әдетте жатып атуға арналған, экипажмен басқарылатын қару, бірақ биік егістіктер оқшылардың нысананы көруін қиындатқандықтан, Льюис мылтығының оқшылары тұрып, белінен атып, неміс машиналық мылтықтарын басып тастады. Осының салдарынан олар көптеген жарақаттар алды, бірақ екі машиналық мылтыққа жету үшін жеткілікті уақыт ұзарды. Сол жақта тағы бір Максим ашылғанда, Льюис мылтығы экипажының "екінші" адамы Генри Далзиел, тек револьвермен қаруға шабуыл жасады, экипаждың екі мүшесін өлтіріп, тағы бір немісті тұтқынға алды. Кейін ол Виктория кресімен марапатталды. Осы уақытта Pear Trench айналасындағы шайқас жалғасты, өйткені қорғаушылар көптеген машиналық мылтық және минометтік шұңқырларында бекініп қалды. Окоп австралиялық жаяу әскері гранаталар мен машиналық мылтықтарға штыкпен жауап бергенде, ауыр және шатастыратын шайқастың ортасына айналды. Шабуылдың ағынында, немістердің кейбіреулері бағынуға тырысты, бірақ олар осыны жасағанда, басқалары оларды тұтқынға алуға тырысқан австралиялықтарға шабуыл жасады. Осыдан кейін ешқандай жарыс болған жоқ, және ақыр соңында австралиялықтар позицияны қанаттарынан қоршап алғандықтан, олар қалған қарсылық ошақтарын тазарта алды. Позицияны пайдаланып, австралиялықтар белгіленген тоқтау сызығына жетті және қолдау танктері келген кезде "демалысқа" тоқтады.

Вейр және Хамел Вудс

Хамель ауылының оңтүстігінде және Pear Trench-інің тұсында, Vaire және Hamel Woods ағаштардың тар жолағымен біріктірілген; Hamel Wood екеуінің ең солтүстігінде орналасқан және Vaire Wood өскен төбеге қарай көтерілетін төмендікте жатқан. Орманды аймақтың батысында, Хамельді Виллерс-Бретоннеумен байланыстыратын жолдың ар жағында немістер бүйрек пішіндес траншея салды, австралиялықтар оны «Бүйрек» немесе «Vaire траншеясы» деп атады. Австралиялық жаяу әскерінің шабуылға түсуіне бағытталған батыс жаққа қадағалап тұратын бұл позиция тікенді сыммен нығайтылып, бірнеше пулеметтік бекеттермен бекітілген. 16-шы батальон 4-ші траншеялық минометтік батареясының қолдауымен 4-ші бригаданың орталық бөлігінен шабуылға шықты, ал 15-ші батальон оның сол жағында, 14-ші батальон резервте болды. Орман шетінен және Бүйрек траншеясының солтүстік бөлігінен ауыр отқа түскен батальонның алдыңғы ротасы командирін және аға сержантын жоғалтып, шабуылын тоқтатты. Жау позициясын айналып өту үшін, капрал Томас Аксфордтың жеке күшімен жасаған әрекеті жағдайды түзетуге көмектесті. Жауға қарай жүгірген ол, бірнеше граната лақтырғаннан кейін, штыкпен шабуылдап позицияға енді, 10 қорғаушыны өлтіріп, алтысын тұтқынға алды. Кейіннен, Далзиел сияқты, ол да батырлығы үшін Виктория кресімен марапатталды. Траншеяға іргелес қазбаларда көптеген неміс әскерлері тұтқынға алынды. Британдық танктер қолдау үшін келгенде, 16-шы батальон траншея арқылы орманға өтті, ал 13-шы батальон орманнан тыс жерге қарай шабуылды жалғастырды. Күрделі маневрді аяқтаған бір рота бекініп, екі рота солтүстікке қарай жақтап, ал үшінші рота тікелей шабуыл жасап, бір қатарға тұрып шығысқа қарай төбеге қарай жылды.

Хамель ауылы

Хамель маңындағы маңызды нысандарды алу міндеті 11-бригаданың төрт батальонына және 11-топтағы миномет батареясына жүктелді. Бригаданың орталық бөлігінде орналасқан 43-ші батальонға ауылды басып алу міндеті тапсырылды, ал 42-ші және 44-ші батальонның жартысы Нотамель орманы маңында сол жақтан шабуылдайтын болды, ал 44-ші батальонның екінші жартысы оң жақтан қоршап тұратын еді. 41-ші батальон резервте қалды. Басты мақсат ретінде, шабуылға мұнда 27 танк қолдау көрсетті, бірақ Pear Trench-ті алуға көмектескендері есепке алынбады. Хамель, Pear Trench-тен солтүстік-шығысқа қарай, ойыс жерде орналасқан. Негізгі неміс күштері ауылдың батыс жағында және солтүстікке қарайғы ормандарда шоғырланған. Pear Trench секторындағыдай, Хамельге шабуылды қолдауға тағайындалған танктер жаяу әскердің атқарылу сызығына жеткенше келмеді, демек олар бронетехникасыз шабуылға түсуге мәжбүр болды. 43-ші батальон қорғанысқа тікелей шабуыл жасағанда, неміс қорғаушыларының бір бөлігі кері шегіне бастады. 43-ші батальонның тобы Нотамель орманының шеті арқылы ауылдағы неміс позицияларын айналып өткенде, Хамельде қаһарлы шайқас басталды, австралиялықтардың бір тобы, олармен бірге келген американдық взводпен бірге 15 немісті өлтіріп, тағы 40-ын тұтқынға алды. Сонымен қатар, 44-ші батальон оңтүстікке қарайғы қырқа бойындағы неміс окоптарына қарсы шабуыл жасады. Танкілер келгеннен кейін, олар окоптарды тазартып, көптеген тұтқындарды алды. Нотамель орманы маңындағы қарсылық бастапқыда күшті болды, себебі неміс позициялары өзара тоғысатын атыс алаңдарын қамтамасыз ету үшін тиімді орналастырылған. 43-ші батальонның ормандағы шетіндегі ротасы, танк олардың шабуыл бағытын кесіп тастағанға дейін, пулеметтен ұзақ уақыт тоқтатылды; солтүстіктегі 42-ші батальон қысқа уақытқа шатасып, содан кейін дәлдікпен орналастырылды, ал әуе күшінің, артиллерияның және бронетехниканың күші біріктірілгенде, ормандағы неміс қарсылығы жойылды. Хамель сәтті басып алынғаннан кейін және ауылдағы қарсылық тоқтағаннан кейін, қысқа үзіліс жарияланды. Осы уақыт ішінде шағын шайқастар жалғасты, өйткені Pear Trench-тің солтүстігіндегі неміс пулеметтік бекетін Льюис пулеметінің экипажы мен американдықтар таратып жіберді. Шабуылдың екінші кезеңі 10 минуттық үзілістен кейін қайта басталды, 43-ші батальонның сарбаздары ауылдан және жақын жердегі карьерден қалған неміс қорғаушыларын тазартуға кірісті. Британдық танктер ауылдың тар аумағында пулеметтен және жүзімшар оқтарды атып, зеңбіректерді қолданды. Күн шығып, қараңғылық сейілгенде, олар жағдайды өздеріне бағындырып, бұрын басып алынған аймақтардағы оқшауланған қарсылық ошақтарын жойды.

Оңтүстік флангі

Шабуылдаушы майданның оңтүстік жағы Рим жолы бойымен шығысқа қарай созылған. 4-ші бригаданың оң жағында орналасқан 6-шы бригаданың екі батальоны – 21-ші және 23-ші – тікелей қолдау үшін 6-шы траншеялық миномет батареясымен бірге осы аймақты қамтамасыз етуге бекітілген. Олар 7-ші бригададан бөлінген 25-ші батальонмен күшейтілді, оларға жақтарынан атыс қаупі бар сызықтың соңына шабуыл жасау міндеті жүктелді. Шабуыл басталғаннан кейін 21-ші батальон сол жақтан кірді және артиллериялық жабын мен танктердің қолдауымен салыстырмалы түрде жеңіл неміс қарсылығын жеңді. 23-ші батальон да "сәтті" ілгеріледі, бірақ оларға күштірек қарсылық көрсетілді. Дегенмен, 25-ші батальон ең қиын жағдайға тап болды. Австралиялық шептің оң жағында орналасқандықтан, 25-ші батальонға Австралияның ауыр траншеялық миномет батареясы қолдау көрсетті; алайда, неміс пулеметтері олардың қатарын кесіп өткен кезде 25-ші батальон ауыр шығынға ұшырады және екі толық взводты жоғалтты. Немістер қарсы шабуылға өткен кезде, шұғыл артиллериялық қолдау туралы сұрау дабыл шамы арқылы жіберілді, және ағынды тоқтату үшін тағы бір взвод жеткізілді. Ақырында 25-ші батальон Рим жолының солтүстігіндегі мақсатын қамтамасыз етті. Танктер немістердің қарсы шабуылдар жасау ниетін жойып, одақтас әскерлерінің шебінен асып өтіп, шабуылдың екінші кезеңінде неміс тылын мазалады, Accroche Wood-қа енді.

Виль-сюр-Анкредегі шынайы шабуыл

Неміс назарын Хамельден аулаққа жылжыту және солтүстік фланға қамқорлық беру мақсатында, Монаш бригадир-генерал Харольд Эллиоттың басқаруымен 15-бригадаға Сомма өзенінің солтүстігінде "алдау операциясын" жүргізуді және Хамельдің солтүстік-шығысындағы биік жерді басып алуды бұйырды. Бұл алдау операциясы – Хамельдегі шабуылдың ауқымын жасыру және немістердің ауылға қарсы шабуыл жасау немесе күшін нығайту әрекеттерін бұзуға бағытталған одақтастардың алдау жоспарының маңызды бөлігі болды. 15-бригада, құрамында 57-ші, 58-ші, 59-шы және 60-шы батальондар, сондай-ақ 15-ші траншеялық миномет батареясы қолдау көрсетті. 14-бригаданың бөлімдері де бұл күш-жігерге атсалысты. 4 шілде күні таңертең, 14-бригада секторындағы Сайли-Лорет маңында 55-ші батальонның көрсеткен әрекетімен алдау операциясы басталды. Австралиялықтар неміс автоматтарының атысын бір бағытқа шоғырландыру үшін манекендерді пайдаланды, ал 200 сарбаздық топ басқа жердегі неміс бекінісіне шабуыл жасады. Неміс артиллериясы қауіпке жауап берген кезде австралиялықтардың қаза табуы көбейе бастады. Екінші толқын одан әрі ілгерілеп, неміс алдыңғы шебін басып алды, содан кейін австралиялықтар аз ғана неміс әскерін тұтқынға алып, кері шегінді. 15-ші бригада секторында, неміс 52-ші және 232-ші резервтік жаяу әскер полктеріне қарсы, алдау операциясының негізгі бөлігі сағат 03:10-да, Хамельге жасалған шабуылмен бір уақытта басталды. Мақсаты – Виль-сюр-Анкре маңындағы неміс траншеясының бір бөлігін басып алып, ұстап тұру болды. 58-ші батальонның жеткіліксіз санды ротасы Анкре өзені бойындағы майданға шабуыл жасады, ал 59-шы батальонның екі ротасы жол бойында орналасқан неміс бекіністеріне шабуыл жасады. Шабуыл австралиялық 5-ші дивизияның және корпус артиллериясының, соның ішінде ауыр артиллерия мен екі қосымша траншеялық миномет батареясының қолдауымен басталды. Австралиялық шабуылдың орталық бөлігіндегі ілгерілеу сым торы мен қарсыластың тығыз автоматтарының атысынан тоқтатылды, бірақ флангалық шабуылдар жағдайды түзетті, содан кейін шайқас гранаталармен өзара әрекеттесуге ұласты. Сол жақта, тым кең майданға созылған шабуыл сәтсіз аяқталды, бірақ кіші офицерлер мен аға сержанттардың жеке күш-жігері сарбаздарды белсенділікке итерді, олар автоматтарының орналасқан жерлеріне шабуыл жасады, Анкредегі диірмен үйін басып алды, ол бекініске айналдырылған еді және жергілікті неміс қарсы шабуылдарына қарамастан оны ұстап тұрды. Сол жақтағы жағдай белгісіз болғандықтан, 57-ші батальонның бөлімдері алға жіберілді және Виль-сюр-Анкре маңындағы шеп қамтамасыз етілді. Осыдан кейін немістер Морланкур биіктіктеріндегі артиллериясымен бұл позицияны бомбалауды бастады. Кейін 54-ші резервтік дивизияның 247-ші резервтік жаяу әскер полкіне қарасты батальон қарсы шабуылға дайындала бастады, бірақ австралиялық және британдық артиллериясы оның әрекетін тоқтатты.

Германияның консолидациясы және қарсы шабуыл

Одақтастардың барлық мақсаттары 93 минутта орындалды, бұл Монаш есептеген 90 минуттық шайқастан 3 минут артық. Ауылды басып алғаннан кейін австралиялықтар мен американдықтар қираған қорғанысты қайта жарақтандыра бастады. Тазалау жұмыстары Вейр және Хамель ормандарында сағат 06:00-де, ал Хамельде 07:00-де аяқталды. Жабдықтау төрт танкпен жеткізілді және сағат 04:45-те Австралиялық Ұшу корпусының 3-эскадрильясы барлау ұшақтарымен жаңа майдан сызығын суретке түсіре бастады, карта жасау үшін. 06:00-де, 9-эскадрилья RAF, австралиялық капитан Лоуренс Уокетт басқарған команда әзірлеген парашютпен тастау әдісін қолдана отырып, жабдықтау ұшуларын бастады. 23, 41 және 209-эскадрильялардың әуе шабуылдары немістерге сызықтың артынан қысым көрсетуді жалғастырды, бірақ бұл 09:30-да тоқтатылды, өйткені немістер Хамельге 30 истребитель ұшағын жіберіп, аспан бақылауын таластырды. Австралиялықтар мен американдықтар басып алынған позицияны бекіту үшін жұмыс істеді. Танкілер 17:30-ға дейін қолдау көрсетіп, кейбіреулерін жараланғандармен бірге кері қайтты. Түн бойы неміс снайперлері одақтастардың қатарына оқ атып, одақтастар тағы да алға жылжи бастады, 5 шілде күні таңертең 700 тұтқынға түсті. Немістер күнінің қалған бөлігінде Хамель маңындағы австралиялық әскерлерді мазақтауын жалғастырды, қарсы шабуылға дайындалған кезде қысқаша әуе шабуылдарын жасады және артиллериялық оқ жаудырды. Сол күні сағат 22:00 шамасында немістер қарсы шабуыл жасады. Фосген және горчица газымен бомбалаудың кезінде, Stosstruppen және 43-ші резервтік дивизияның 201-ші жаяу әскер полкінің шамамен 200 адамнан тұратын жаяу әскер ротасы Le Hurleux маңындағы 44-ші батальон секторына, немістер «Wolfsberg» деп атаған төбеге, шайқасқа дейін бекініс орнатқан жерге еніп кірді. Немістер екі рота арасындағы қатарда жарық жасап, оншақты австралиялық санитарларды тұтқынға алды, бірақ британдық артиллерия олардың артынан оқ атуды бастағандықтан, күш-қуатты толықтыра алмады. 44-ші батальон жиналып, 43-ші батальонмен және оған қосылған американдықтармен нығайтылды. 6 шілде күні сағат 02:00-де екі батальон қарсы шабуыл жасады. Тәжірибелі неміс шабуылшылары бастапқыда жорықты тексерді, траншеялардағы кедергілердің артында шайқасты, бірақ олар ақырында флангадан шабуылға ұшырап, австралиялықтар гранаталар мен тоқмақтармен олардың позициясына шабуыл жасады. Бұл немістерді таң қалдырып, кері шегінуге мәжбүр етті, одақтастардың қатарын қалпына келтіріп, тұтқынға алынған санитарларды босатты.

Талдау

Шамасы аз болса да, Хамель шайқасы окоп соғысына зор әсер етті, себебі 1917 жылғы Камбре шайқасы сияқты, ол біріктірілген қару-жарақ тактикасын қолданып, бекініске кірген жауға шабуыл жасау тактикасын іс жүзінде көрсетті. Хамельде қолданылған әдістер Амиен шайқасында одан да ірі көлемде сәттілікке жетті және соғыстың аяғында одақтастардың жеңісіне үлкен үлес қосты. Бұл нәтижеге француз премьер-министрі Жорж Клемансо жоғары баға берді, ол кейін майданды аралап, қатысқан әскерлерге сөз сөйледі. Соғысты дивизия штабының бастығы ретінде аяқтаған, ал Екінші дүниежүзілік соғысты фельдмаршал дәрежесінде аяқтаған Бернард Монтгомери Монашты Батыс майданындағы Бірінші дүниежүзілік соғыстың ең үздік генералы деп атады. Бұл нәтиже немістер үшін маңызды соққы болғанымен, олардың Батыс майданындағы шабуылдық науқанына нүкте қойған жоқ. Екі аптадан кейін немістер Екінші Марна шайқасында француздарға қарсы күшті шабуыл жасады. Шабуылға австралиялықтармен бірге қатысқан төрт американдық рота шайқастан кейін шегініп, құнды тәжірибе жинап, өз полктеріне қайта оралды. Монаш Беллге жеке алғысын білдіріп, американдықтардың батылдығын жоғары бағалады, ал Першинг АҚШ әскерлерінің осындай жағдайда қайтадан қолданылмауы үшін нақты нұсқаулар берді. Олар содан кейін соғыстың соңына дейін болған шайқастарда маңызды рөл атқарды, АҚШ-тың қосымша күштері одақтастардың пайдасына адам күшінің тепе-теңдігін өзгертіп берді.

Шығындар

Достасқан елдердің жоғалғандары шамамен 1400 адам – қаза тапқан немесе жараланғандардан құралды. Басты шабуыл кезінде 1062 австралиялық (оның ішінде 800 адам қаза тапты) және 176 американдық (оның ішінде 13-тен 26 адамға дейін қаза тапты), ал Виль маңындағы шатыстыру шабуылы кезінде 15-ші бригададан 142 адам жоғалды. Шамамен 2000 неміс қаза тауып, 1600-ы тұтқынға алынды, сонымен қатар олардың көптеген жабдықтарын жоғалтты. Австралиялық жаяу әскерінің алаңдауларына қарамастан, үштен басқа барлық британдық танктер, кешіксе де, өз мақсаттарына жетті. Шабуыл кезінде одақтастардың кем дегенде бес танкысы зақымдалды, бірақ олар кейін жөнделді. Британдық танк экипаждарының арасында 13 адам қаза тауып немесе жараланды. Бірінші дүниежүзілік соғыс аясында одақтастардың жоғалғандары "жеңіл" деп есептелді, ал шабуыл австралиялықтар үшін "өте сәтті" деп танылды. Сәуір айында Гамельді басып алғанда немістерден тартып алынған британдық жабдықтардың көп бөлігі де қайта табылды.

Тану

Екі австралиялық, Томас Аксфорд және Генри Далзиел, шайқастағы ерлігі үшін Виктория кресімен марапатталды. Британдықтар сондай-ақ 14 американдықты марапаттады, оның ішінде төрт Ерекше қызмет медалі, төрт Әскери крест және алты Әскери медаль болды. 5 шілдеде неміс контршабуы кезінде неміс пулеметіне қарсы шабуыл жасаған сержант Томас А. Поуп DCM алғандардың бірі болды, оған медальді 1918 жылғы 12 тамызда Джордж V жеке табыс етті. Кейін ол АҚШ-тың Құрмет медалімен де марапатталды. Жозеф Б. Санборн 131-ші жаяу әскер полкінің 22 мүшесін батылдыққа көрсеткені үшін наградаға ұсынды. Поуп және тағы жеті американ сарбазы Хамель шайқасы кезіндегі іс-қимылдары үшін АҚШ армиясының Ерекше қызмет орденімен марапатталды.