Кіріспе
Сербиялық саясаткер, Югославия Олимпиадалық спортшысы Велимир "Велья" Илич (туған күні 28 мамыр, 1951 жыл) – серб саясаткері, «Жаңа Сербия» партиясының негізін қалаушы және президенті. 2004 жылдан 2008 жылға дейін Капиталдық инвестициялар министрі, 2012 жылдан 2014 жылға дейін Құрылыс және қала құрылысы министрі, ал 2014 жылдан 2016 жылға дейін Төтенше жағдайларға жауапты министр болып қызмет етті.
the Yugoslav Olympic athlete
Velimir "Velja" Ilić (, ; born 28 May 1951) is a Serbian politician and founder and president of the New Serbia party. He served as the Minister of Capital Investments from 2004 to 2008, Ministry of Construction and Urbanism from 2012 to 2014, and Minister without portfolio in charge of Emergency Situations from 2014 to 2016.
Алғашқы жылдар және білім
Белград университетінің Технологиялық факультетін (құрылыс материалдары кафедрасы) бітіргеннен кейін, ол әртүрлі құрылыс фирмаларында жұмыс істеді, ал 1986 жылы жеке кәсіпкер атанды. 2005 жылы Крагуевац университетінде магистр дәрежесін алды. Оның біліктілігін оның өзінің «Жаңа Сербия» партиясының лауазымды тұлғаларынан құралған академиялық бақылау кеңесі берді. Оның дәрежесін берген ғалымдар бұл жағдайда олардың студентінің басшылығымен партиялық лауазымда емес, ғалым ретінде ғана әрекет еткендерін мәлімдеді.
Саяси мансап
Вельяның алғашқы саяси қадамдары 1990 жылы Сербияны жаңарту қозғалысы (СПО) қатарында басталды. Ол Чачак қаласындағы күшті жергілікті ұйымды құру арқылы партиялық сатыда жылдам өрледі. Оның адамгершілігі мен әсерлі бейнесі оны жергілікті саяси аренада тез көзге түсірді.
Чачак қаласының әкімі 1996-2004
Илич 1996 жылы Сербия Социалистік партиясының (СПС) кандидатын жеңгеннен кейін Чачак қаласының әкімі болып сайланды. Ұзақ өтпей, 1997 жылы Zajedno коалициясының тарауынан кейін, ол СПО-дан шығып, партияның жергілікті бөлімшесінің төрағасы болды және өзінің «Жаңа Сербия» партиясын құрды. Оның әкімдік ету кезеңінде Чачак, әртүрлі оппозициялық партиялар қалалық билікті ұстаған басқа қалалар сияқты, Милошевичке қарсы күрес үшін шағын беделге айналды. Илич қаланы табысты басқарды, заңды инвесторларды тартты және жергілікті экономиканы дамытты. Ол Слободан Милошевич пен оның режимін ашық сынады, сондықтан 1999 жылдың көктемінде НАТО әуе шабуылы кезінде режимнің НАТО бомбаларының қалқанымен саяси қарсыластарын жою әдетіне жиі жүгінуінен қорқып, жасырынуға мәжбүр болды. 2000 жылы Иличтің «Жаңа Сербия» партиясы 17 басқа партиямен бірге Сербия демократиялық оппозициясының (DOS) коалициясына қосылды. Илич Слободан Милошевичті құлатуда маңызды рөл атқарды, өйткені ол 2000 жылдың 5 қазанында таңертең Чачактан шығып, Белградқа жеткен автомобильдер, автобустар мен жүк көліктерінен құралған ұзын кортежді ұйымдастырып, басқарды. Бұл кортеж жол бойындағы көптеген полиция бекеттері мен тексеру пункттерінен (көбінесе күшпен) өтіп өтті. Илич және оның жақтастары Федералдық жиналыс ғимаратының алдына орналасып, ондаған мың адам жиналған көпшілікке сөз сөйледі және Парламентке шабуылға бастады. Сәтті төңкерілістен кейінгі алғашқы күндер мен айларда Иличке кең мақтаулар мен үлкен танымалдық келді. Сондықтан көптеген адамдар, соның ішінде Иличтің өзі, DOS мүшелері арасындағы билікті бөлісу кезінде оның үлесіне шамалы нәрсе тигеніне таңқалды және көңілі қалды. Қарсылық көрсетіп, DOS құрамындағы «Жаңа Сербия» және Иличтен әлдеқайда беймәлім кіші партиялардың басшылары, мысалы, Владан Батич, Душан Михайлович, Горан Свиланович, Небойша Чович, Расим Ляжич, Жарко Корач, Драган Веселинов, Йозеф Каса, Миле Исаков және т.б. жоғары лауазымдарға тағайындалды. Ал Илич Сербия мен Черногория Федерациясының Парламентіне депутат болып сайланды және Чачак қаласының әкімі қызметін атқаруын жалғастырды. Осылайша, ол биліктегі коалицияның маңызды мүшесі ретінде бастағанмен, Иличтің рөлі алдағы жылдары тиімсіздікке ұшырады. Ол Зоран Джиндичпен Сербия президенті лауазымына DOS кандидаттығына түсетіні туралы уағдаласқан, бірақ бұл жоспар іске аспады. Жоғары мемлекеттік лауазымда болмағандықтан, Илич ұлттық деңгейде танымал болған жоқ және ол көбінесе журналистермен пікір келіспеушіліктерінен басқа, бұқаралық ақпарат құралдарында сирек көрінді.
2004-2008 жылдардағы капитал инвестициялары министрі
2003 жылдың соңында Сербия парламенті жаңа сайлауға дайындықпен таратылғаннан кейін, ол ескі досы Вук Драшковичке (сол кезде саяси беделге ие емес) жүгінді және олардың партиялары сайлау алды коалициясын құрды. Көптің күтпегеніне, олар 22 парламенттік мандатты жеңіп алып, Сербияның Демократиялық партиясы (ДСС) және G17 Plus партиясымен бірге азшылық үкіметін құрды. Драшкович Сербия-Черногорияның сыртқы істер министрі болды, ал Илич Сербияның капиталға инвестициялау министрі лауазымын иеленді. 2007 жылғы сайлаудан кейін Капиталға инвестициялау министрлігі үш министрлікке бөлінді. Илич жаңадан құрылған Инфрақұрылым министрлігінің министрі болды. 2008 жылғы президенттік сайлауда Иличті «Жаңа Сербия» партиясы Сербияның Демократиялық партиясы, Біріккен Сербия және Санджак тізімі қолдауымен ұсынды. Ол 7,43% дауыспен үшінші орынды иеленді.
Дау
Саяси мансабының барысында Илич ерекше көзге түсетін бейне сақтап келді, оның ішінде Чачак қаласының мэрі болған кезінде жиі тіл тигізушіліктері мен ашу-ызасы жиі орын алды. 2001 жылдың 28 наурызында Чaчак радиосы Ozon-да болған оқиғаға қатысы бар екендігі туралы репортердің сұрағына жауап бергенде, белгісіз шабуылшылар тобы станцияның терезелерін қиратқан болатын. Илич қатысы бар екенін жоққа шығарып, былай деді: "Біз ұсақ-түйек ұрлықпен айналыспаймыз. Біз бір нәрсені қиратсақ, онда шөп қайтадан өспейді". 2001 жылдың 6 тамызында Чачак қаласында өткен баспасөз конференциясында Илич Večernje novosti тілшісі Милена Марковичті "жасөспірім Белградтың есірткіге тәуелдісі" деп атады, ал Novosti бас редакторы Манойло Вукотичті "серб журналистикасына ұят, оның қызметінің бағасы – 100 неміс маркасы және бір бөтелке сыра" деп сипаттады. 2002 жылдың 11 қазанында Naslovna strana TV Čačak бағдарламасының бір бөлігі ретінде журналист Елена Катаничтің жақында қаза тапқан қылмыскер Средое Шлюкичтің Иличтің Жаңа Сербия партиясының мүшесі болғанын мәлімдеген хабары жарияланды. Илич бірден тікелей эфирде хабарласып, журналист пен редакторды қорлай бастады. Келесі күні ол жеке күзетшілерімен бірге телеарна кеңсесіне басып кірді және журналистер Елена Катанич пен Весна Радовичке тағы да айқайлады. Үш күннен кейін ол баспасөз конференциясында бұл хабар сайлау алдындағы үнсіздік режимін бұзғанын айтты (Войслав Коштуница мен Миролюб Лабустың арасындағы президент сайлауының екінші айналымы 13 қазанда өтті), тіпті бұл хабарда кандидаттардың есімдері аталмаған болса да. Сондай-ақ, Илич әдеттегідей "TV Čačak" қызметкерлерінің барлығы есірткіге тәуелді және емделуге жүгінуі керек" деген пікірін білдірді. 2003 жылдың маусым айында Нови-Садтың "Аполо" телеарнасының журналисі Владимир Ешичтің Иличтің ағасы Страхиньяның ұйымдасқан қылмыспен байланысы және Чачак қаласындағы темекі фабрикасын салу туралы сұрағына ашуланған Илич орнынан тұрып, Ешичтің қолындағы ашық папканы тепті, оны гомосексуал деп атады және студиядан шығып кетті. 2004 жылдың наурыз айында Сербияның капиталдық инвестициялар министрі болып тағайындалғаннан кейін Илич өзінің бейнесін жақсартуға тырысты, бірақ ол өкілдік еткен үкімет үшін көптеген имиджтік мәселелерді тудыра берді. Бірде ол "(қаржы министрі) Младжан Динкичтің саусақтарын кесіп тастаймын" деп қорқытқан. Динкичтің партиясы G17 Plus егер Илич кешірім сұрамаса, биліктегі коалициядан шығумен қорқытты. 2005 жылдың тамызында оған қойылған сұраққа қанағаттанбаған капиталдық инвестициялар министрі Илич B92 журналисіне тіл тигізіп, оны "ақыл-есі дұрыс емес" деп атады және оны және оның редакторын өлтірумен қорқытты. Бұл оқиғаға байланысты бұқаралық ақпарат құралдары мен қоғамдық пікір наразылық білдірді. Илич бұқаралық ақпарат құралдарының жала жабу науқанының құрбаны болғанын айтып, пікір білдіруден немесе кешірім сұраудан бас тартты. Сол күні үкімет өкініш білдіретін мәлімдеме жасады, оны басқа министр оқыды, бірақ Илич мырзаға ешқандай жаза қолданылмады. 2007 жылдың 6 қыркүйегінде телесұхбатта Илич Воеводина облыстық мәжілісінің төрағасы Боян Кострешты "секта мүшесі, есірткіге тәуелді және сепаратист" деп атады. 2008 жылдың ақпан айында Косовоның тәуелсіздігін жариялауына жауап ретінде Илич Сербияның Либералды-демократиялық партиясының (ЛДП) басшысы Чедомир Йовановичке (сербиялық провинцияның тәуелсіздігін ашық қолдаған аздаған серб саясаткерлерінің бірі) тікелей емес қауіп төндіріп, "мартқа дейін тірі қалса, бақытты болады, бірақ бұл оңай болмайды" деді. 2009 жылы Илич Ненад Чанакты есірткі қолданды деп айыптады. Ненад Чанак кейіннен есірткіге қарсы тест тапсырды, нәтижесі теріс болды, содан кейін ол Иличке жамандау үшін сотқа шағымдануды шешті. 2009 жылдың ақпан айында Илич жек көрушілік сөздер айтты деген айып тағылды, бұл Иличтің әрекетін тергеуді бастауға себеп болды. Парламентте сөйлеген сөзінде Илич мұсылман саясаткері Расим Ляжичтің мемлекеттік мерекеге шақыру қағаздарын жіберуінің орындылығына күмән келтірді. Кейіннен Илич өзін дұрыс түсінбегенін және президент емес, министрдің осындай маңызды шараға шақыру қағаздарын таратуы орынды ма деп сұрағанын айтты. Сол күні Иличке де инсульт оқиғасы болды.
Жеке өмір
Иличтің үш әйелден бес баласы бар. Бірінші әйелінен оның бір қызы бар. Любинкамен екінші некесінен тағы екі баласы бар. Қазір Илич Горицаға үйленген, олардан да екі баласы бар – қызы Наталия және ұлы Йован.