Кіріспе

Буддизмдегі ұғым, шөлдеу, құштарлық, тілек, ашкөздік. Тана (пали; санскрит: тṛ́ṣṇā तृष्णा IPA: [tr̩ʂɳaː]) – буддизмдегі маңызды ұғым, ол "шөлдеу, құштарлық, тілек, ашкөздік" дегенді білдіреді, бұл физикалық немесе рухани болуы мүмкін. Әдетте құштарлық деп аударылады және үш түрге бөлінеді: кама тана (сезімдік ләззаттарға құштарлық), бхава тана (болуға құштарлық) және вибхава тана (болмауға құштарлық). Бұл сөз Ригведаның Самхита қабатында, б.з.д. II мыңжылдыққа жататын, мысалы, 1.7.11, 1.16.5, 3.9.3, 6.15.5, 7.3.4 және 10.91.7 әндерінде көп рет кездеседі.

Дүккамен байланысы

Төрт асыл шындықтың екіншісінде Будда таңһаны дуккхамен (бежайлық, "қарқынсыздық") бірге туындайтынын айтады. Walpola Rahula мәлімдейді, таңһа, яғни "жанқиярлық, тілек, ашкөздік, құштарлық" – азап пен қайта туудың көрінісі болып табылады. Дегенмен, Рахула былай қосады, ол дуккханың немесе самсараның бастапқы себебі де емес, жалғыз себебі де емес, себебі барлық нәрсенің пайда болуы салыстырмалы және басқа бір нәрсеге тәуелді. Дэвид Вебстердің сөзіне қарағанда, пали мәтіндері таңһаны толығымен жою қажеттігін қайта-қайта ұсынады, ал оның жойылмауы нирванаға жету үшін шарт. Таңһа тәуелді пайда болудың он екі буынының сегізінші буыны ретінде де белгіленеді. Он екі буын аясында, назар "келесі өмірді өндіретін кармалық қуатты күшейтетін" құштарлық түрлеріне аударылады.

Тана мен Чанда

Буддизм құмарлықтарды таṇhā немесе chanda деп жіктейді. Чанда сөзбе-сөз "импульс, қызығу, ерік, құштарлық" дегенді білдіреді. Бахм "чанда – қол жеткізілетін нәрсеге ғана құштарлық", ал таṇhā – "қол жеткізілетін нәрседен артық құштарлық" дейді. Дегенмен, Бахмнің сөзінше, ерте буддалық мәтіндерде "чанда" термині алаңдаушылықты да қамтиды және мағынасы тұрақсыз, онда "чанданың" бес түрі сипатталған: "іздеу, қол жеткізу, жинақтау, жұмсау және ләззат алу". Бұл ерте мәтіндерде "чанда" сөзінің мағынасы "таṇhā" сөзінің мағынасымен үйлеседі. Аджхан Сучитто сияқты кейбір авторлар шанданы жағымды және патологиялық емес деп түсіндіреді, оны теріс және патологиялық таṇhāдан ажыратады. Ал Рис Дэвидс пен Стед буддалық мәтіндерде шанданың жағымды да, жағымсыз да мағыналары бар екенін айтады; мысалы, пали мәтіндері шанданы "көңіл көтеру, денеге ләззат" деп сипаттайды, оны қайғы-қасіреттің себебі деп көрсетеді. Питер Харвидің пікірінше, шанда пайдалы да, зиянды да болуы мүмкін.