Нацистік Германияның шейіті Хорст Вессель

Кіріспе

Неміс нацистік шейіті (1907–1930)

Хорст Людвиг Георг Эрих Вессель (9 қазан 1907 – 23 ақпан 1930) – нацистік партияның жарымәскери қанаты Штурмбаттальюнның (SA) мүшесі, 1930 жылы Германия Коммунистік партиясының (KPD) екі мүшесі оны өлтіргеннен кейін нацистік Германияда насихаттау символына айналды. Оның өлімінен кейін Иосиф Геббельс оны нацистік партияның шейіті етті. Вессель бастапқыда бірнеше жастар ұйымдары мен оңшыл экстремистік жарымәскери топтарға қосылды, бірақ кейіннен олардан шығып, нацистік партияның қоңыр жейделі, көшедегі төбелесші штурмовиктерінің SA-сына қосылды. Ол бірнеше SA отряды мен аудандарына басшылық етті. 1930 жылдың 14 қаңтарында оны екі коммунист басына атты. Альбрехт "Али" Хёлер тұтқындалып, оның өлтірілуіне айыпталды. Ол бастапқыда алты жылға сотталды, бірақ нацистер билікке келгеннен кейін SA оны түрмеден күштеп алып шығып, өлтірді. Вессельдің қосылуына Берлинде үлкен назар аударылды, оған нацистік элитаның көптеген өкілдері қатысты. Оның өлімінен кейін ол нацистік Германияда насихаттау символына айналды. Ол өзі жазған әннің мәтініне арналған шеру "Хорст Вессель әні" ("Хорст Вессель әні") деп аталып, нацистік партияның ресми әнұраны болды. 1933 жылы Адольф Гитлер билікке келгеннен кейін, ән Германияның мемлекеттік әнұранына айналды, сонымен қатар бұрынғы "Deutschlandlied" әнінің бірінші шумағы, "Deutschland über alles" деп те белгілі болды.

Ерте өмір

Хорст Людвиг Георг Эрих Вессел 1907 жылғы 9 қазанда Вестфалияның Билефельд қаласында дүниеге келді. Ол Вильгельм Людвиг Георг Весселдің (1879 жылғы 15 шілдеде туған) ұлы, Билефельдте, кейін Мюльхайм-ан-дер-Рухрда, содан соң Берлиндегі Николай шіркеуінде қызмет еткен лютерандық пастор. Весселдің анасы Берта Луиза Маргарет Вессел (қыз есімі Рихтер) де лютерандық пасторлар отбасынан шыққан. Весселдің ата-анасы 1906 жылғы 1 мамырда үйленді. Ол қарындасы Ингеборг Паула Маргарет (1909 жылғы 19 мамырда туған) және ағасы Вернер Георг Эрих Людвиг (1910 жылғы 22 тамызда туған)мен бірге өсті. Мюльхаймнан Берлинге көшкен кезде отбасы Юденштрасседе тұрды. Вессель Берлинде төрт түрлі орта мектепке қатысты: алдымен 1914 жылдан 1922 жылға дейін Кёльнише гимназиясында, содан кейін қысқа уақыт бойы де және Евангелише гимназия цум Грауэн Клостер ("Протестант сұр монастырь гимназиясы"). Оқуының соңғы екі жылында ол Генрих Шлиман гимназиясына (Берлин) түсті, онда ол Абитур емтиханын тапсырды, кейіннен оның құрметіне аталды. 1926 жылғы 19 сәуірде Вессель Фридрих Вильгельм университетінің құқық факультетіне оқуға түсті. Әкесінің саясатының ықпалымен Вессел отбасы монархистік Германия Ұлттық Халық Партиясын (ДНВП) жақтап, 15 жасында Вессел ДНВП жастар ұйымы "Бисмаркюгенд" ("Бисмарк жастары") құрамына қосылды, бірақ 1925 жылы одан шығып кетті. Ол кезде ДНВП ең беделді оңшыл партия болды. Вессель көп ұзамай төмен деңгейдегі барларды аралап, жатақханаларда жүрді, сондай-ақ өзінің жастар ұйымын – "Кнапсшафтты" құрды, оның мақсаты – "балаларымызды нағыз неміс еркектері етіп тәрбиелеу" болды. Ол сонымен қатар 1923 жылдың соңында Герман Эрхардт құрған жарымәскери "Викинг Лигасына" ("Viking Liga") қосылды, оның мақсаты – "мүшелерінің рухани білімі арқылы Германияның ұлттық және этникалық негізде қайта жаңғыруын іске асыру" еді. Весселдің өзі Викинг Лигасының "жоғары мақсаты" – "ұлттық диктатура құру" екенін айтқан. Ол тез арада жергілікті көшбасшы болып, әлеуметтік-демократиялық партия (СДП) және коммунистік партия (КПД) сияқты қарсыластар тобының жас мүшелерімен көшедегі шайқастарға қатысты. Кейіннен Вессель "Олимпия – Германияның дене шынықтыру қауымдастығы" сияқты, таратылған Рейнхард полкінің жалғасы болған, беделді жарымәскери ұйымға қосылды. 1929 жылғы 22 желтоқсанда Весселдің інісі Вернер және Штурмбаттальгеннің және нацистік партияның тағы үш мүшесі шаңғы тебу кезінде суықтан мұзды қырауда қаза болды.

Horst Ludwig Georg Erich Wessel was born on 9 October 1907 in Bielefeld, Westphalia, the son of Wilhelm Ludwig Georg Wessel (born 15 July 1879), a Lutheran minister in Bielefeld, and later in Mülheim an der Ruhr, then at the Nikolai Church, one of Berlin's oldest churches. Wessel's mother, Bertha Luise Margarete Wessel (née Richter), also came from a family of Lutheran pastors. Wessel's parents were married on 1 May 1906. He grew up alongside his sister Ingeborg Paula Margarethe (born 19 May 1909) and his brother Werner Georg Erich Ludwig (born 22 August 1910). When they moved from Mülheim to Berlin, the family lived in the Jüdenstraße. Wessel attended four different secondary schools in Berlin: firstly the Köllnische Gymnasium from 1914 to 1922, then briefly the de and the Evangelisches Gymnasium zum Grauen Kloster ("Protestant Grey Cloister Gymnasium"). For his final two years of schooling, he attended the Heinrich Schliemann Gymnasium (Berlin), where he passed his Abitur examination and which would later be renamed in his memory. On 19 April 1926, Wessel enrolled in Friedrich Wilhelm University to study law. The Wessel family, influenced by the politics of the father, avidly supported the monarchist German National People's Party (DNVP), and when he was 15, Wessel joined the DNVP's youth group Bismarckjugend ("Bismarck Youth"), from which he resigned in 1925. At the time, the DNVP was the most influential right wing party. Wessel soon began to frequent low life bars and hang out in flophouses, and also founded his own youth group, the Knappschaft, the purpose of which was to "raise our boys to be real German men". He also joined the Wiking Liga ("Viking League"), a paramilitary group founded by Hermann Ehrhardt – the stated goal of which was to effect "the revival of Germany on a national and ethnic basis through the spiritual education of its members" – near the end of 1923. Wessel himself described the Viking League as having "the ultimate aim" of the "establishment of a national dictatorship". He soon became a local leader, engaging in street battles with youth members of their adversarial groups, such as the Social Democratic Party (SPD) and the Communist Party (KPD). Later, Wessel joined groups with a more sinister reputation, including the "Olympia German Association for Physical Training", a powerful paramilitary group which was the successor of the disbanded Reinhard Regiment. On 22 December 1929, Wessel's brother Werner and three other members of the Sturmabteilung and Nazi Party froze to death on a skiing trip.

Іс-шаралар

1927 жылдың тамызында Вессель елу SA мүшесінен тұратын топпен Нюрнбергте өткен нацистік партия митингісіне қатысты, оны "Тулар, құлшыныс, Гитлер, Нюрнбергтің бәрі қоңыр армия лагері. Маған үлкен әсер етті" деп сипаттады. Вессель Берлиндегі басқа нацистермен бірге, Гёббельс басқарған 400 адамнан тұратын топта болды. Сол кезде Берлинде SA-ға тыйым салынған еді. Олар қайтып келгенде тұтқындалды. Вессель жақын арада Гёббельске әсер етті. 1928 жылдың қаңтар айында, Берлин қалалық билігі саяси көшедегі зорлық-зомбылықты тоқтату мақсатымен SA-ны тыйым салған кезде, Вессель Венаға Ұлттық-социалистік жастар ұйымын, сондай-ақ нацистік партияның ұйымдастыру және тактикалық әдістерін зерттеу үшін жіберілді. 1928 жылдың шілдесінде ол жергілікті жастарды жұмысқа алу үшін Берлинге оралды және қаладағы НСДАП-ты Германия Коммунистік партиясы (КПД) қолданатын ұяшық құрылымына қайта ұйымдастыруға көмектесті. Ол мүшелеріне партияда жұмыс істеуге тыйым салатын SA ережелеріне қарамастан, мұны істеді. 1929 жылы Вессель SA-ның Александрплац шабуыл бөлімінің көшелік ұяшығының басшысы болды. Мамыр айында ол Фридрихсхайн ауданындағы SA басшысы болып тағайындалды, SA 5-ші штурм тобы, штурмфюрер шенімен. 1929 жылдың қазан айында Вессель университетті тастап, нацистік қозғалысқа толық уақытын арнады. Сол жылы Вессель "Die Fahne hoch!" ("Туды көтеріңдер!") әнінің сөзін жазды, кейін "Хорст Вессель әні" деп аталды. Вессель SA үшін коммунистік жарымәскери "Қызыл майдан жауынгерлері лигасы" сияқты әндер жазды – тіпті "Die Fahne hoch!" әнінің музыкасы коммунистік ән жинағынан алынған – оларды өзінің әскерлеріне шабуыл жасауға және олардың рухын көтеруге үлкен ынталандырды. Вессельді Гёббельс пен Берлиндегі нацистік басшылық тиімді көше спикері ретінде мойындады; мысалы, 1929 жылдың алғашқы 11 айында ол 56 NSDAP іс-шарасында сөйледі. Фридрихсхайндегі Вессельдің 5-ші штурм тобы "құқықбұзушы, қатыгез топ" ретінде танымал болды. Оның бірі коммунистерге (КПД) қарсы күресу жолын былай сипаттады: Хорст Адольф Гитлердің принципін қабылдады: террорды тек контртеррормен жоюға болады. [Берлиннің] шығыс бөлігінде Хорст Вессель қоңыр толқынның үнемі құйылатын және аймақты сантиметрмен сантиметрге басып алатын жолын ашты. 1929-1930 жылдары Берлинде нацистік партияның және басқа да оңшыл топтардың көшедегі күресшілері мен коммунистік партияның және солшыл топтардың арасындағы үздіксіз зорлық-зомбылық Пруссия полициясының бақылауынан шығып кеткен жартылай азаматтық соғысқа айналды. Бұл физикалық зорлық-зомбылықты Гитлер "Қызыл Берлинде" нацистік қатысуды қайта ұйымдастырудың қиын міндетін берген Гёббельс қолдады – бұл қала коммунистер мен социалистерге жақын болды және Мюнхендегі нацистік партия штаб-пәтерінің қатаң бақылауында болды және Страссер ағайындар басқаратын партияның солтүстік бөлімшесінің бақылауында болмады. Гёббельстің зорлық-зомбылыққа бейімділігі Вессельге ұнады, ол оны Бисмарк жастар ұйымы мен Викинг лигасының мүшесі ретіндегі ресми ұстанымнан артық көрді. Вессель екі күнделік жазды, оның бірі оның саяси өміріне арналған. Оның екеуінде де ол көшедегі қақтығыстарға өзінің қатысқанын сипаттамайды: ол "біз" – яғни SA – және "мен" емес деп жазады. Вессельдің денсаулығы нашар болды: ол мектеп оқушысы кезінде атқа міну кезінде бірнеше рет қолын сындырып, деформацияға ұшыратқан және дене шынықтырудан мәңгілік босату алған. Дегенмен, ол бокспен айналысып, Викинг лигасының мүшесі кезінде жекпе-жек өнерін үйренді және бір күнделігінде джу-джитсуды меңгергендігімен мақтанды, бұл негізінен қорғаныс өнері, ол өзінің физикалық күшінің жетіспеуін өтеуге қажет болуы мүмкін. Дегенмен, оның физикалық шектеулері оның идеологиясы талап еткендей, көшедегі төбелесқақтықтарға толыққанды қатысуына кедергі келтірмек, сондықтан ол өзінің физикалық кемшілігін өтеу үшін риторикасын күшейткен болуы мүмкін. Вессель коммунистер арасында танымал болды, өйткені Гёббельстің бұйрығымен ол коммунистердің қылмыстық әлемінің тұлғаларымен араласатын өте кедей Берлин ауданы Фишеркизге бірнеше SA шабуылдарын басқарды. Осы агитациялардың бірнешеуі ұсақ қақтығыстарға айналды, бірақ біреуі жергілікті Коммунистік партияның (КПД) штаб-пәтері ретінде пайдаланылған тавернаның сыртында болды. Осы төбелес кезінде бес коммунист жараланды, олардың төртеуі ауыр жарақат алды. Коммунистік газет полицияны нацистерді қашып кетуге жіберіп, жарақат алған коммунистерді тұтқындады деп айыптады, ал нацистік газет Вессель сөз сөйлеуге тырысқанда көлеңкелі тұлғалар пайда болып төбелес бастады деп мәлімдеді. Вессельді КПД өлімге қадағалап, оның суреті мен мекенжайы көшедегі плакаттарда жарияланды. КПД мен "Қызыл майдан жауынгерлері лигасының" ұраны "Фашистерді кездесетін жерде жою" болды.

In August 1927, Wessel traveled in a group of fifty SA men to the Nazi Party rally in Nuremberg, which he described as "Flags, enthusiasm, Hitler, all of Nuremberg a brown army camp. It made an enormous impression." Wessel was with other Berlin based Nazis making up a group of 400, led by Goebbels. At that time the SA was banned in Berlin. When they returned, they were arrested. Wessel soon impressed Goebbels; and in January 1928, a period in which the Berlin city authorities had banned the SA in an effort to curb political street violence, Wessel was sent to Vienna to study the National Socialist Youth Group, as well as the organizational and tactical methods of the Nazi Party there. He returned to Berlin in July 1928 to recruit local youths, and was involved in helping to implement a reorganization of the NSDAP in the city into a cell structure similar to that used by the German Communist Party (KPD). Wessel did this despite SA rules forbidding its members from working for the Party. In 1929, Wessel became the Street Cell Leader of the Alexanderplatz Storm Section of the SA. In May, he was appointed district leader of the SA for Friedrichshain where he lived, SA Sturm 5. with the rank of Sturmführer. In October 1929, Wessel dropped out of university to devote himself full time to the Nazi movement. In that same year, Wessel wrote the lyrics to "Die Fahne hoch!" ("Raise the Flag! "), which would later be known as the "Horst Wessel Song". Wessel wrote songs for the SA in conscious imitation of the Communist paramilitary, the Red Front Fighters' League – in fact, the music to Die Fahne hoch!" was taken from a Communist song book – to provoke them into attacking his troops, and to keep up the spirits of his men. Wessel was recognized by Goebbels and the Berlin Nazi hierarchy as an effective street speaker; in the first 11 months of 1929, for instance, he spoke at 56 separate NSDAP events. Wessel's Friedrichshain Sturm 5 unit had a reputation as being "a band of thugs, a brutal squad". One of his men described the way they fought against the Communists (KPD):

Horst made Adolf Hitler's principle his own: terror can be destroyed only by counterterror The places where the KPD met were often visited by a mere handful of loyal supporters, and our standpoint was made unequivocally clear to the landlord and all who were present. In the East End [of Berlin] Horst Wessel opened up a route through which a brown storm tide poured in unceasingly and conquered the area inch by inch. By the period 1929–30, the continual violence in Berlin between the street fighters of the Nazi Party and other extreme right wing groups, and those of the Communist Party and other parties on the left, had become a virtual civil war the Prussian police were powerless to control. This physical violence was encouraged by Goebbels, the Nazi Gauleiter of Berlin, to whom Hitler had given the difficult task of establishing a reorganized Nazi presence in "Red Berlin" – a city sympathetic to the Communists and the Socialists – one that was under the firm control of the Nazi Party headquarters in Munich and which was not controlled by the northern branch of the party under the Strasser brothers with their socialist leanings. Goebbels' violent approach was appreciated by Wessel, who preferred it to the official restraint he experienced as a member of the Bismarck Youth and the Viking League. Wessel kept two journals, one specifically about his political life. In neither does he describe his physical participation in these street skirmishes: he refers to "we" – i. e. the SA – and not to "I". Wessel had a weak constitution: he had broken one arm several times while horseback riding as a schoolboy which deformed it, and had been given a permanent exemption from physical education. Nonetheless, he boxed and practiced martial arts while in the Viking League, and boasted in one journal of having mastered ju jitsu, a primarily defensive art he may have needed to compensate for his lack of physical power. Still, the limitations of his physicality would have prevented him from taking as full a role in the street brawls as his ideology called for, and he may therefore have ratcheted up his rhetoric in an attempt to compensate for his physical disability. Wessel became well known among the Communists when – on orders from Goebbels – he led a number of SA incursions into the Fischerkiez, an extremely poor Berlin district where Communists mingled with underworld figures. Several of these agitations were only minor altercations, but one took place outside the tavern which the local Communist Party (KPD) used as its headquarters. As a result of that melée, five Communists were injured, four of them seriously. The Communist newspaper accused the police of letting the Nazis get away but arresting the injured Communists, while the Nazi newspaper claimed that Wessel had been trying to give a speech when shadowy figures emerged and started the fight. Wessel was marked for death by the KPD, with his face and address featured on street posters. The slogan of the KPD and the Red Front Fighters' League became "Strike the fascists wherever you find them".

Ерна Яничке

1929 жылдың қыркүйегінде Вессель Александерплацтан алыс емес жердегі мейрамханада 23 жасар бұрынғы проституткамен танысты. Кейбір дереккөздерде Вессель Яничкеге клиент табу арқылы ақша тапқан делінеді. 1 қарашада ол 62-ші Гроссе Франкфуртер көшесіндегі (қазіргі Карл Маркс аллеясы) үйдің үшінші қабатындағы бөлмесіне көшіп келді, ол бөлмені 29 жастағы Элизабет Салмнан жалға алған еді. Бірнеше айдан кейін Салм мен Вессель арасында жалдағы ақша төлемеу туралы дау туды, онда Салм Вессель өзіне қорқыту жасағанын мәлімдеді. Пәтер иесі, егер ол жерде жұмыс істейтін проститутка деп есептелетін Яничке тұрса, жалға алған, бірақ иесі емес пәтерге қатысты заңдық құқықтарынан айырылып қалуы мүмкін деп қорқыныш білдірді. (Ол бұрын Берлиннен көшіп шыққанда заңдық талаптарын жоғалту қаупіне тап болған, содан кейін Берлинде тұру заңмен міндетті екенін білгендіктен қайта оралуға мәжбүр болды.) Ол Яничкеден кетіп қалуын өтінді, бірақ ол бас тартты, сондықтан 1930 жылдың 14 қаңтарында кешке Салм қайтыс болған күйеуінің коммунист достарынан көмек сұрады. Алғашқыда коммунистер Салмға көмектесуге құлшынбады, себебі ол күйеуіне Қызыл фронт жауынгерлері лигасының мүшелеріне арналған стандартты жерлеу рәсіміне рұқсат берудің орнына шіркеуде жерлеу рәсімін өткізген. Дегенмен, олар Хорст Вессельдің дауға қатысқанын білгенде, оны ұрып-соғып, Салмның пәтерінен күшпен шығарып жіберуге келісті. Олар күш керек екенін түсінген соң, жақын маңдағы мейрамханаға қарулы, жалған куәлік беруге бейім және ұсақ-көлгі қылмыскер Альбрехт "Али" Хёлерге хабар жіберді. Хёлер, жақында түрмеден босап шыққан, көптеген татуировкасы бар ағаш шебершісі, коммунист және Қызыл фронт жауынгерлері лигасының мүшесі болды.

Өлім

1930 жылғы 14 қаңтарда сағат 22:00 шамасында Хёлер мен КПД-ның тағы бір мүшесі Эрвин Рюкерт Вессель мен Яничке тұратын бөлменің есігін қақты, ал кемінде он адамнан тұратын топ көшеде күтіп тұрды. Басқа SA штурм тобының басшысын күтіп отырған Вессел есікті ашқанда, оған дереу жақыннан оқ атылды. Кейіннен Вессел қаруын алып, өзін қорғауға тырысқаны айтылғанмен, куәгерлер мұны жоққа шығарды, оған қарсы әрекет етуге мүмкіндік берілмегенін мәлімдеді. Шабуылдаушылар бөлмені тінтіп, гардеробтан пистолет пен резеңке таяқ алып, көшедегі топқа қашып кетті. Содан кейін бүкіл топ әдеттегі түнгі іс-әрекеттеріне қайта оралды. Вессель ауыр жарақатпен ауруханада жатқанда да, Геббельс шабуыл жасағандарды «ең төмен коммунистік жаратылыстар» деп мәлімдеді. Вессель медициналық көмек алып, жағдайы біршама жақсарды, бірақ 23 ақпанда ауруханада қан улануынан қайтыс болды. Оның өлімінен кейін ұлттық социалистер мен коммунистер оқиғаны әртүрлі баяндады. Полиция басты инспекторы Тейхман басшылығымен бірнеше сот Вессельдің өліміне саяси және жеке себептер себеп болғанын анықтады. 1930 жылғы 17 қаңтарда полиция Яничке атыс жасаған деп көрсеткен Хёлерді басты күдікті деп жариялады. Содан кейін, нацистік емес және коммунистік емес газеттер Яничке Хёлерді бұрыннан танығанын, себебі Вессель оны бұрынғы клиенттері арасындағы коммунистерді тыңдау үшін пайдаланғанын хабарлады. Коммунистер, өз кезегінде, Хёлер Яничкеге күйеу болған, бірақ Вессель оны тартып алған, және осы себептен оқ аталғанын мәлімдеді. Яничке бұл айыптамаларды жоққа шығарып, ол ешқашан Вессельдің тыңшысы болмағанын және Хёлерді тек «көшедегі танысы» ретінде білгенін айтты. Полиция мен сот оған сенді, және Хёлер тез ұсталды. Соттан кейін ол атуға байланысты алты жылға сотталды; жазаның жеңілдігі соттың жағдайды жеңілдететін факторлар деп тануының нәтижесі болды. Жекелеген қылмысқа қатысқан жеті адам да кінәлі деп танылып, түрмеге жіберілді.

At around 10 p. m. on 14 January 1930, Höhler and Erwin Rückert, another member of the KPD, knocked at the door of the room where Wessel and Jänicke lived, while the remainder of the gang of at least a dozen men waited on the street outside. When Wessel, who was expecting a visit from the leader of another SA Sturm group, opened the door, he was almost immediately shot at point blank range. Although it was later claimed that Wessel had attempted to draw a gun and so had been shot in self defense, this was denied by eyewitnesses, who said that he had been given no time to react. The attackers searched the room, removed a pistol from the wardrobe and a rubber truncheon, and fled the scene, returning to the rest of the men in the street. The entire group then returned to their usual nighttime activities. Even as Wessel was lying seriously wounded in hospital, Goebbels was already releasing reports asserting that those who had carried out the attack were "degenerate communist subhumans". Wessel received medical attention and recovered somewhat, but eventually died in hospital on 23 February from blood poisoning contracted in hospital. Following his death, the National Socialists and the Communists offered different accounts of the events. The police, led by Chief Inspector Teichmann, and several courts determined that both political and private reasons had led to Wessel's assassination. By 17 January 1930, the police had announced that Höhler, whom Jänicke had identified as the gunman, was their prime suspect. It was then reported by a non Nazi and non Communist newspaper that Jänicke had known Höhler prior to the murder because Wessel had used her to spy on those of her former clients who were Communists. The Communists, in turn, claimed that Höhler had been Jänicke's pimp until Wessel stole her from him, and that this was the motive behind the shooting. Jänicke denied these stories, saying that she had never been a spy for Wessel, and that she knew Höhler only as an "acquaintance from the streets". The police and courts believed her, and Höhler was quickly arrested. After a trial, he was sentenced to six years' imprisonment for the shooting; the light sentence was the result of the court's finding of extenuating circumstances. Seven accomplices were also found guilty and sentenced to jail.

Өлім жазалары

Үш жыл өткен соң, 1933 жылы нацистер ұлттық билікке келгеннен кейін, Хёлер жалған сылтаумен түрмеден шығарылып, сол кездегі Гестапо басшысы Рудольф Дильс және SA мүшелері тарапынан заңсыз түрде атқыланды. 1935 жылдың 10 сәуірінде, Весселдің қанына қонғаннан бес жыл өткен соң және SA-ның Хёлерді өлтіргеніне екі жыл өткен соң, Весселді өлтіруге қатысы бар деп айыпталған екі адам сотталып, Берлиннің Плоцензее түрмесінде бас кесілді: еврей суретшісі Салли Эпштейн және шаштараз Ханс Зиглер. Екеуі де 1933 жылдың тамызында тұтқындалып, 1934 жылдың мамырында үшінші айыпталушы, тігінші Питер Столлмен бірге сотқа тартылды. 2009 жылы Берлин прокуратурасы олардың үшеуіне қатысты сот шешімдерін жойды.

Жерлеу рәсімі

Геббельс нацистік идеал үшін шейіт болатын адамды іздестіріп жүрді. Оның алғашқы талпынысы – Фрайкорп мүшесі және саботаж жасаушы Альберт Лео Шлагетер болды. Ол сол кездегі Рейн облысында пойызды жарға қастандық жасауға тырысқанда ұсталды. Германияның репарация төлемдері кестесін орындамауына жауап ретінде француз әскерлері аймақты басып алған болатын. Шлагетер француздықтар тарапынан өлім жазасына кесілді, ал оның қабірі кейіннен нацистердің қасиетті орнына айналды. Сонымен қатар, Пир-холл төңкерісі кезінде қаза тапқан 16 нацист болды, олардың құрметіне жыл сайын төңкеріс күні мемлекеттік салтанаттар өткізілді. Мюнхенде оларға ескерткіш орнатылды. Партия кейіннен «Қозғалыста қаза болған мүшелер» тізімін жасағанда, тізімнің басында тұрған тағы екі партия мүшесін шейіт етуге Геббельс ешқандай күш жұмсаған жоқ. Геббельс Весселдің атылуын үгіт-насихат үшін пайдалы мүмкіндік деп көрді. Ол өзінің «Дер Ангриф» газетінде Весселді ашық христиандық рухта мақтады: «Христиандық социалист! Ісімен: «Маған келіңдер, сендерді құтқарамын!» деп шақыратын адам. Онда құдайлық күш бар, оны осы күйіне келтіріп, басқаша емес, осылай әрекет етуге мәжбүрлейді. Бір адам үлгі көрсетіп, өзін құрбандыққа шалуға тиіс! Жарайды, мен дайынмын!» Геббельс Весселдің жерлеуін формадағы SA жасақтарының шеруімен және сөздермен толы жаппай демонстрацияға айналдыруды жоспарлады, бірақ тіпті Весселдің әпкесі президент Пол фон Гинденбургтен рұқсат сұрағаннан кейін де қажетті полиция рұқсатын ала алмады. 1930 жылдың 1 наурызында Вессел Берлинде жерленді. Нацистердің мәлімдемесіне қарамастан, Геббельс 30 000 адам жерлеу процессиясын бақылағанын айтты. Жерлеу рәсімі фильмге түсіріліп, нацистік партияның маңызды үгіт-насихат шарасына айналды. Геббельс өзінің үгіт-насихат машинасы арқылы Весселді нацистік қозғалыстың жетекші шейітінің мәртебесіне көтерді. Геббельстің ең тиімді үгіт-насихат сөздерінің көп бөлігі қабірлердің жанында айтылды, бірақ Вессел көптеген есінде қалмаған штурм әскерлерінің арасында ерекше назарға ие болды. «Völkischer Beobachter» («Халық бақылаушысы») газетінің редакциондық мақаласында Альфред Розенберг Весселдің өлмегенін, бірақ олармен бірге күрескен жауынгерлік топқа қосылғанын жазды. Кейін нацистер қақтығыста қаза тапқан адамның «Хорст Весселдің жауынгерлік тобына» қосылғаны немесе «Хорст Весселдің туына шақырылғаны» туралы айтты. Пруссия полициясы жерлеу процессиясындағы қоғамдық жиналыстар мен свастикаларды көрсетуді, бірнеше нацистік партия көліктерін қоспағанда, тыйым салды. Весселдің табыты Берлиннің орталық бөлігінің үлкен бөлігінен бірнеше сағатқа созылған шерумен өтті. Бюловплац алаңына (қазіргі Роза Люксембург алаңы) жеткенде, коммунистер бұл шараны бұзуға тырысып, «Интернационал» әнін айта бастады. Полиция қорлауды және кейде тас лақтыруды тоқтата алмады. Үлкен қақтығыс болған жоқ, бірақ біреу зират қабырғасына ақ бояумен «Весселге, соңғы Хайль Гитлер» деп жазған. Весселдің жерлеу рәсіміне Геббельс, Франц Пфеффер фон Соломон, Герман Геринг және Пруссияның князі Вильгельм Август қатысты. Іс-шараға дейін Геббельс пен Геринг Гитлердің қатысу мүмкіндігін талқылаған болатын. Жерлеу күні Геббельс өзінің күнделігіне: «Гитлер келмейді. Телефон арқылы жағдайды түсіндірдім, ол тіпті бас тартты. Жарайды» деп жазды. Геббельс Гитлердің келуіне қарсылық көрсеткен Рудольф Гессті кінәлады, бірақ шын мәнінде Гитлердің шешімі Герингтің «Қызыл Берлиннің» жүрегінде өзіне шабуыл жасау қаупі тым зор деген кеңесіне негізделген.

Goebbels had been looking for someone to turn into a martyr for the Nazi cause. His first attempt was with Albert Leo Schlageter, a Freikorps member and saboteur, who was caught attempting to blow up a train in the Ruhr region, which at the time was occupied by French troops in retaliation for Germany's not adhering to its schedule of reparation payments. Schlageter had been executed by the French and his grave later became a Nazi shrine. There were also the 16 Nazis who had died during the Beer Hall Putsch, and who were honored with a public ceremony every year on the anniversary of the Putsch. A memorial, which passers by had to salute, was built for them in Munich. With two other party members who headed the list that the party later made of "Those Members of the Movement Who Have Been Murdered", Goebbels did not even make an effort to martyr them. Goebbels saw in Wessel's shooting the possibility of a propaganda bonanza. He eulogized Wessel in his newspaper, Der Angriff, in overtly Christian tones:

A Christian Socialist! A man who calls out through his deeds: 'Come to me, I shall redeem you!' A divine element works in him. making him the man he is and causing him to act in this way and no other. One man must set an example and offer himself up as a sacrifice! Well, then, I am ready! Goebbel's plan was to turn Wessel's funeral into a mass demonstration full of speeches and processions of SA men in uniform, but he could not get the necessary police permits to do so, even after Wessel's sister requested President Paul von Hindenburg to relent. Wessel was buried in Berlin on 1 March 1930. Contrary to Nazi claims, there were no attacks on the funeral procession, which Goebbels claimed was watched by 30,000 people. The funeral was filmed and turned into a major propaganda event by the Nazi Party. Wessel was elevated by Goebbels' propaganda apparatus to the status of a leading martyr of the Nazi movement. Many of Goebbels's most effective propaganda speeches were made at gravesides, but Wessel received unusual attention among the many unremembered storm troopers. In an editorial in the Völkischer Beobachter ("People's Observer"), Alfred Rosenberg wrote that Wessel was not dead, but had joined a combat group that still struggled alongside them; afterwards, Nazis spoke of how a man who died in conflict had joined "Horst Wessel's combat group" or had been "summoned to Horst Wessel's standard". The Prussian police had outlawed public gatherings and the display of swastikas at the funeral procession, with the exception of a few Nazi Party vehicles. Wessel's coffin was paraded through large parts of the center of Berlin in a procession lasting many hours. As the coffin reached Bülowplatz (now Rosa Luxemburg Platz), Communist hecklers began singing "The Internationale" in an attempt to disrupt the event. The police were unable to prevent abusive shouts and, at some points, flying rocks. No major clashes occurred, although someone had written "To Wessel the pimp, a last Heil Hitler" in white paint on the cemetery wall. In attendance at Wessel's funeral were Goebbels, who delivered the eulogy, Franz Pfeffer von Salomon, Hermann Göring, and Prince August Wilhelm of Prussia. Prior to the event, Goebbels and Göring had discussed the possibility of Hitler attending. In his diary entry on the day of the funeral, Goebbels recalled: "Hitler isn't coming. Had the situation explained to him over the telephone and he actually declined. Oh well". Goebbels blamed Rudolf Hess for dissuading Hitler from coming, but, in reality, Hitler's decision was based on Göring's advice that the danger of an attack on him in the heart of "Red Berlin" was too great.

Нацистердің шейіт болған

Гёббельс Гитлерді Весселдің жерлеу рәсіміне қатысуға көндіре алмаса да, Гитлер Весселдің қайтысынан үш жыл өткен соң, 1933 жылғы 22 қаңтарда оның қабірінде ескерткіштің ашылуында сөз сөйледі. Гитлер Весселді "қан төгілген куәгер" деп атады және оның өмірін құрбан етуі "тас пен қоладан да берік ескерткіш" екенін айтты. Берлин мен Бранденбургтегі SA және SS-тің он алты мың мүшесі Коммунистік партия штаб-пәтерінің алдынан – Бюловплацтағы (қазіргі Роза Люксембург алаңы) Карл Либкнехт үйінен – әдейі провокациялық әрекетпен өтті, оны Гёббельс өте мақтан тұтты. Ол мұны коммунистер үшін "қорқынышты жеңіліс" және "партия атынан SA-ның мақтанышпен жеңісі" деп атады. Гёббельс коммунистердің "қайта қалпына келтірілмейтін беделден айырылғанын" сезінді, олар көше бойында ашумен күйіп-жанып тұрды. "Зор шеру – Гитлер, Гёббельс, Эрнст Рем және партияның басқа да жоғары лауазымды шенеуніктері бастап, Сент-Николас зиратына бағытталды. Гитлер Весселдің өлімін символдық құрбандық ретінде сипаттады. Сол түні Гитлер Берлиннің Спортпаласында өткен еске алу рәсімінде сөз сөйледі, онда Рихард Вагнердің "Готтердаммерунг" операсынан "Жасық науқаны" орындалды, ал сахна "лауыр ағаштарымен, тармақтарымен, шамдандарымен және Весселдің өмірлік мөлшерден асып түсетін суретімен" безендірілген алтарь ретінде жасалған еді. Гитлер "өз дәуірінің үлкен міндетіне толы фанаттарды" мақтады – "фанатизм" нацистер үшін оң қасиет саналды. Олар "сол міндет үшін өмір сүріп, оған үшін өледі, кейіннен олар өз күресінің шейіттері ғана емес, сондай-ақ келесі егіннің тұқымына айналады" деді. Үш айдан кейін, 1933 жылғы 21 наурызда, Гёббельс ұйымдастырған Потсдам күніне арналған салтанатты шаралар жаңа Рейхстагтың ашылуымен бірге өтті. Күнді католик және лютеран шіркеулерінде қызметтермен бастады, бірақ Гитлер мен Гёббельс қатыспады. Олар нацистік "революцияның шейіттері" – Весселдің қабіріне гүл шоқтарын қойды. Весселдің өлімі және "Хорст Вессел әнінің" таралуы нацистік шейіт культінің бір бөлігі болды, оған Фрайкорп мүшесі Лео Шлагетер және 1923 жылғы сыра залы төңкерісінде қаза тапқан 15 нацист пен бір жазықсыз адам кірді. Олар 1935 жылғы 8 қарашада Мюнхенде үлкен салтанатпен қайта жерленді. Көп жылдар бойы Гёббельс Весселдің "шейіттігін" үгіт-насихат құралы ретінде пайдаланды. 1934 жылғы Нюрнберг партиялық митингінде Гитлер жастарының бір тобы христианға қарсы ән шырқады, онда "Бізге христиандық шындық қажет емес, біз Мәсіхке емес, Хорст Весселге еліктейміз" деген сөздер бар еді. Нацистер нацистік Германияның соңғы күндеріне дейін Ұлттық социалистік идеологияның негізгі принциптерін нығайту үшін Весселдің есімін жиі атады. Мысалы, нацистерге тиесілі "Völkischer Beobachter" газетінің соғыс жылдарындағы мақаласында Вессел "қоңыр революцияның батыры" деп аталды және оның "құрбандыққа шалынған өлімі" миллиондаған жақтастардың ынтасын қоздырғаны айтылды. Газет Весселді "қарулы күштердің және Ұлы Германия Рейхінің отанының бостандығы үшін күрестің қозғаушы күші" деп сипаттады.

Although Goebbels could not persuade Hitler to attend Wessel's funeral, Hitler did speak at Wessel's grave three years after his death, on 22 January 1933, for the dedication of a memorial. Hitler called Wessel a "blood witness" whose song had become "a battle hymn for millions". He said that Wessel's sacrifice of his life was "a monument more lasting than stone and bronze". Sixteen thousand members of the Berlin and Brandenburg SA and SS marched past the Communist Party headquarters on Bülowplatz (now the Rosa Luxemburg Platz) – the Karl Liebknecht House – in a deliberately provocative act that Goebbels was very proud of having staged, calling it a "terrible defeat" for the Communists and "a proud and heroic victory of the SA on behalf of the party". He felt that the Communists had "a loss of prestige that could never again be made good", as they were relegated to fuming on the side streets. Once the "enormous procession led by Hitler, Goebbels, Ernst Röhm, and other top officials of the [party], marched to the St. Nicholas Cemetery Hitler spoke of Wessel's death as a symbolic sacrifice." That night, Hitler addressed a memorial service at the Berlin Sportpalast, at which the "Funeral March" from Richard Wagner's Götterdämmerung was played, and the stage was set as an altar made from "laurel trees, branches, candelabra and a larger than lifesize portrait of Wessel". Hitler lavished praise on "those fanatics who are consumed by the great task of their age" – "fanaticism" being a positive virtue among the Nazis – "who live for that task and who die for it [they would] later be not only the martyrs of their struggle but also the seed from which the subsequent harvest [would come]". Three months later, on 21 March 1933, elaborate celebrations organized by Goebbels were held on Potsdam Day for the inauguration of a new Reichstag. The day began with services at both the Catholic and Lutheran churches there, but Hitler and Goebbels did not attend. Instead, they laid wreaths at the graves of various Nazi "martyrs of the revolution", including Wessel's. The death of Wessel and the proliferation of the "Horst Wessel Song" was an extension of the Nazi cult of martyrs, which included Freikorps member Leo Schlageter and the 15 Nazis and one bystander killed in the Beer Hall Putsch of 1923, who were reburied in Munich with great fanfare on 8 November 1935. For years, Goebbels continued to use Wessel's "martyrdom" as propaganda. At the 1934 Nuremberg Party Rally, a group of Hitler Youth sang an anti Christian song which included the lines "We don't need any Christian truth We follow not Christ but Horst Wessel". Wessel's name was frequently invoked by the Nazis to bolster the core tenets of National Socialist ideology during the remaining existence of Nazi Germany. For example, a wartime article from the Nazi owned Völkischer Beobachter newspaper called Wessel "the hero of the Brown Revolution" and referred to his "sacrificial death" that "passionately inflamed millions who followed". The paper further referred to Wessel as "the driving force behind the struggle for freedom of the armed services and the homeland of the Greater German Reich".

"Хорст Весселдің әндері"

Вессель шалмей (Мартинстромпете) аспабын тартқан, ол шалмейенкапелен ("шалмей оркестрлері немесе топтары") деп аталатын топтарда орындалған, бір қамысты мыс аспап еді және осы күнге дейін халықтық тойларда қолданылып келеді. Вессель "SA Schalmeienkapelle" тобын құрды, ол SA шараларында музыкамен қамтамасыз етті. 1929 жылдың басында Вессель жаңа нацистік жауынгерлік ән Kampflied ("жауынгерлік ән") сөзін жазды, ол алғаш рет қыркүйек айында Гёббельстің Der Angriff газетінде "Der Unbekannte SA Mann" ("Белгісіз SA адамы") деген атпен жарияланды. Кейін ән "Die Fahne Hoch" ("Туды көтеріңдер") деп, соңында "Horst Wessel Lied" ("Хорст Вессель әні") деп аталды. Нацистер оны өздерінің ресми әнұраны етіп бекітті және билікке келгеннен кейін, Германия әнұранының бірінші шумағымен бірге, нацистік Германияның қосымша әнұраны ретінде пайдаланды. Ән кейбір протестант шіркеулерінде де орындалды, себебі Германиядағы протестант шіркеуінің бір бөлігі Хорст Вессель культін қабылдап, таратып, Геббельс оны бұрынғы христиан шейіттерінің үлгісімен құрған болатын. Кейін нацистер Вессельдің де әнге музыка жазғанын мәлімдеді, бірақ шындығында әуен Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Германия әскери-теңіз флотының әнінен алынған, және бұл бастапқыда халық әні болуы мүмкін деп есептелді. 1937 жылы неміс соты Вессель әуеннің авторы емес екенін анықтады.

Ханс Вестмар

Ханс Вестмар: Көптің бірі – нацистік дәуірде Весселдің өмірін идеализациялаған алғашқы фильмдердің бірі болды. Бірақ Геббельс фильмді насихаттауда тым қарапайым деп есептеді және премьера күні көрсетуге тыйым салды. Фильмді қаржылаған және музыкасын жазған Гитлердің ескі досы Пуци Ханфстаенгль, бұл тыйымға наразылық білдіру үшін жеке Гитлер мен Геббельске барып шағымданды. Наци партиясының жоғары лауазымды өкілдері Ханфстаенгльдің жағына шыққан соң тыйым алынып тасталды. Дегенмен, Геббельс фильмге түзетулер енгізуді талап етті, оның ішінде басты кейіпкердің атын ойдан шығарылған "Ханс Вестмар" деп өзгертуді талап етті. Фильмдегі мәселенің бірі – штурмшылардың зорлық-зомбылықтарын, оның ішінде коммунистермен болған қақтығыстарды шынайы көрсету, нацистер билікке келгеннен кейін көрсетуге тырысқан сындарлы бейнеге сай келмеді. Весселдің есімінен айырмашылығы, Вестмар таптық келісімді уағыздайды және отбасын бөліп жібермейді. Бұл фильм Гитлер үшін шейіт болуды Германия үшін даңқты өлім ретінде бейнелеген алғашқы туындылардың бірі болды, оның нәтижесінде оның рухы серіктерін шабыттандырды.

Еске алу атаулары

Фридрихсхайнның Берлиндегі ауданы, онда Вессель қайтыс болды, "Горст Вессель қаласы" деп аталды, ал Митте ауданындағы Бюлоплац 1933 жылғы 26 мамырда "Горст Вессель алаңы" деп аталды. Жақын жердегі U Bahn стансасының да аты өзгертілді. Соғыстан кейін Фридрихсхайн атауы қалпына келтіріліп, Хорст Вессель алаңы (Шығыс Берлинде орналасқан) "Либкнехт алаңы" (Карл Либкнехттің құрметіне) болып өзгерді. 1947 жылы ол Роза Люксембургтің құрметіне "Люксембург алаңы" деп аталды (1969 жылдан бері Роза Люксембург алаңы деп аталады). Пассаудағы бір көшеге Хорст Вессель көшесі деген ат берілді. 1936 жылы нацистік Германияның Кригсмарине (теңіз күштері) үш мачталы оқу кемесін қабылдап, оған Хорст Вессель деген ат қойды. Кеме Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ-тың соғыс олжасы болды. Жөндеулер мен өзгерістерден кейін, ол 1946 жылғы 15 мамырда АҚШ Жағалау күзетінің құрамына USCGC Eagle (WIX 327) ретінде қабылданып, бүгінге дейін қызметте. 1938 жылы Шлезвиг-Гольштейндегі Эйдерштедт ауылдық аймағындағы мелиорациялық жер "Хорст Вессель полдері" деп аталды. Бір жылдан кейін Берлиндегі Вессельдің абитуриенттік емтихандарын тапсырған мектебі Хорст Вессель гимназиясы деп аталды.

Соғыстан кейінгі

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Весселдің ескерткішіне тоңдақтар жасалып, оның дене қалдықтары жойылды. Мұндай әрекет Шығыс Германияда жерленген нацистердің қабірлеріне қатысты жиі кездесетін жағдай болды. Ұзақ уақыт бойы қабір Весселдің әкесі Людвигтің қабір тасының бір бөлігімен белгіленді, аталған тастан "Вессел" деген тегі алынып тасталған. Кейін 2011 жылы нацизмге қарсы белсенділер тобы Весселдің қабіріне шабуыл жасап, қабір тасының қалдықтарына "Нацистерге тыныштық жоқ!" ("Keine Ruhe für Nazis!") деген сөздерді сыйырды. 2013 жылдың тамызында қабір тасы алынып тасталды, сондай-ақ Весселдің әкесінің қабірі де тегістелді, себебі шіркеу бұл орынды неонацистердің жиналу ортасы болуына жол бергісі келмеді. 1989 жылдан бері Весселдің қабір тасын Сент-Николас зиратына қайта орнату туралы екі петиция ұсынылды. Екеуі де мақұлданбады. Қазіргі кезде кейбір ультра оңшыл топтар Весселдің есімін символ ретінде қайта жаңғыртуға тырысуда. Германияның Ұлттық Демократиялық партиясының (НДП) жастар бөлімі болып табылатын Жас Ұлттық Демократтар (ЖН) оның атын және оның "тарихын" – көбінесе Геббельс тарапынан құрастырылған – өз мүшелерін шабыттандыру үшін пайдаланады.

Танымал мәдениетте

Неміс телесериалы "Бабилон Берлин"де Вессель "Хорст Кесслер" кейіпкері арқылы көрсетілген.