Кіріспе

Қаржылық операциялар үшін қолданылатын әдіс

Тікелей өңдеу (STP)

Төлемдер түрлі себептерге байланысты STP емес болуы мүмкін, мысалы, ақпараттың жетіспеуі, машинамен "түсінілетін" форматтағы ақпараттың болмауы (кодтың орнына атау және мекенжай сияқты), немесе адам оқи алатын нұсқаулар ("Шұғыл түрде есепке жазыңыз") немесе банк автоматты өңдеуге рұқсат беретін ережелерден тыс жағдайлар (мысалы, ірі сомадағы немесе сирек кездесетін валютадағы төлемдер). Көбінесе төлемдерді жасау банкте көптеген бөлімдерді қамтиды. Төлемді жіберуді бастау және алынған төлемді өңдеу бірнеше күнге созылуы мүмкін. Бұрын төлемдер көптеген "адамға қолайлы" (қағаз жүйесіндегі) тәсілдер арқылы басталатын, мысалы, қағаз тапсырыс арқылы адам, телефон немесе факс арқылы. Төлем тапсырысы банк төлем жүйесіне енгізіліп, содан кейін бақылаушы растайтын. Бұл растау төлемді жібермес бұрын енгізілген мәліметтердің тапсырысқа сәйкес келуін қамтамасыз ететін. Егер бірнеше банк, ел немесе валюта қатысса, бұл процесс бірнеше сағатқа созылуы мүмкін. Төлемнің күрделілігі жоғарылағанда, еңбек көлемі артып, адамның қосымша араласуы қателіктердің көбеюіне, өңдеу уақытының ұзаруына және шығындардың өсуіне әкелетін. Көп жағдайларда банктер STP емес төлемдер үшін немесе қолмен түзету үшін комиссия алады. Балама ретінде, банктер "әр түзету үшін" комиссия алмауы мүмкін, бірақ төмен сапалы (төмен STP) төлемдерді ұсынатын корреспонденттерге жоғары төлемдер тағайындауы мүмкін.

Акциялармен сауда жасау

STP-ге дейінгі процесс өте көне болған: сатушылар сатып алу үшін көк, ал сату үшін қызыл түсті келісім-шартты толтыруға тиіс еді. Бұйрық әдетте қолмен жазылып, көбінесе оқылмайтын еді. Бұйрық алғаннан кейін, трейдер нарықта қате инвестиция жасауы мүмкін еді. Жүгіруші келісім-шартты алып, тапсырысты жүйеге енгізіп, клиентке есеп-фактура жіберетін. Мысалы, егер клиент 100 000 акция сатып алуды қаласа, ал трейдер 10 000 ғана орындаса, жүгіруші 1 000 акцияға есеп-фактура жіберетін. Сол кезде T+10 есептесу мерзімі болғандықтан, кез келген қателіктер түзетілуі мүмкін еді. Бірақ T+5 жаңа енгізілуімен есептесу жүйесі өзгерді және STP пайда болды. Тәуекелді азайту және есептесудің сәтсіз аяқталуын болдырмау үшін ақпараттың жалғыз "алтын көзі" болуы керек еді, және сатушының жауапкершілігінде клиентпен тікелей келіспеушіліктерді түзетуге құқығы болды. STP-нің мақсаты – мәміленің өңделу уақытын қысқарту арқылы келісім-шарттың уақтылы орындалу мүмкіндігін арттыру. Бұл тұжырым басқа да салаларға, соның ішінде энергетика (мұнай, газ) саудасына, банк ісіне және қаржылық жоспарлауға да қолданылды. Қазіргі уақытта сауда-саттық циклы басталудан есептесуге дейін бірнеше күндік қолмен жүзеге асырылатын күрделі процесс болып табылады. Акциялармен жасалатын мәмілелерді өңдеу T+2 (мәміле күнінен екі күн кейін) деп аталады, себебі "мәміле" жасалғаннан бастап есептесуге дейін әдетте екі жұмыс күні кетеді. Бұл инвесторлардың бағалы қағаздарды сату кезінде екі жұмыс күні ішінде сертификатты тапсыруы және бағалы қағаздарды сатып алу кезінде екі жұмыс күні ішінде төлемді жіберуі керек екенін білдіреді. Бірақ бұл процесс есептесуден өтпеген мәмілелердің тәуекелімен байланысты. Нарықтық жағдайлар өзгереді, екі күндік мерзім инвесторлардың мәмілелерін төлей алмауына немесе есептесуден қалуына әкелетін күтпеген шығындар тәуекелін тудырады. Әсіресе АҚШ-тағы сарапшылар STP-ні "бір күндік" есептесу немесе одан да жылдам, тіпті минуттар немесе секундтар ретінде қарастырды. Мақсаты – мәміленің орындалуы мен есептесуінің тәуекелін азайту және оларды бір уақытта жүзеге асыру. Бірақ мұны іске асыру үшін нарыққа қатысушылардың көпшілігі жоғары деңгейде STP-ні іске асыруы керек. Әсіресе, транзакциялық деректерді қажетті уақытта қолжетімді ету қажет, бұл қаржылық қызметтер саласы үшін тек STP-ні қолданудан гөрі қиын міндет. Өйткені, STP-нің өзі транзакцияларды өңдеу үшін компьютерлерді тиімді пайдалану ғана. Бұрын STP әдістері қаржылық компанияларға акциялармен жасалатын мәмілелерді бір күндік есептесуге көшуге көмектесті, сондай-ақ онлайн сауданың қарқынды өсуінен туындаған жаһандық сұранысты қанағаттандыруға мүмкіндік берді. Қазір STP тұжырымдары жүйелік және операциялық тәуекелді азайту, есептесудің сенімділігін арттыру және операциялық шығындарды төмендету үшін қолданылады.

Жалпы қате түсініктер

Сауда әлемінде STP және электрондық коммуникация желісі (ECN) арасында жиі шатасу туындайды. Екеуі де ұқсас бастамалар болғанымен, ECN тапсырыстарды басқа саудагерлермен ғана емес, сондай-ақ нақты уақыттағы ликвидтілікпен байланыстырады. ECN әдетте стандартты STP-ге қарағанда ірі тапсырыстар жиынтығын ұсынады. Толыққанды енгізілген кезде STP активтерді басқарушыларға, брокерлерге, дилерлерге, сақтаушыларға, банктерге және басқа да қаржылық қызметтерге өңдеу циклдерін қысқарту, есеп айырысу тәуекелін азайту және операциялық шығындарды төмендету сияқты артықшылықтар береді. Кейбір сарапшылар фирмалардың 100% автоматтандыруға жетуге қажетті шығын мен пайданы теңестіре алмайтынын алға тартып, STP-ге қол жеткізу мүмкін емес деп санайды. Олардың орнына, фирма ішіндегі STP деңгейін жақсартуды және фирмалардың топтарын транзакциялық ақпаратты автоматтандыру сапасын арттыру үшін бірлесіп жұмыс істеуге, я толыққанды екіжақты немесе пайдаланушылар қауымдастығы ретінде (сыртқы STP) жұмыс істеуге шақырады. Дегенмен, басқа сарапшылар бизнес-процестердің өзара үйлесімділігінің қалыптасуымен STP-ге қол жеткізілетініне сенімді.