Кіріспе

Швейцариядағы Бенедикт монастыры

Эйнсиделн аббаттығы (Kloster Einsiedeln) – Швейцарияның Эйнсиделн ауылында Бенедикт ордені басқаратын католик монастыры. Эйнсиделн аббаттығы – барокко стиліндегі ең маңызды монастырлық кешендердің бірі және Швейцариядағы ең ірі қажылық орыны. Грейс капеліндегі Эйнсиделннің Қара Мадоннасы жыл сайын шамамен 800 000 қажы мен туристі қызықтырады. Бенедикт монахтарының қауымдастығында 40-қа жуық мүше бар. Монастырь епархияның немесе епископтың қарауында болмайды, себебі ол аумақтық аббаттық. Аббаттық өзін қамтамасыз ету үшін жекеменшік жоғары мектеппен қатар шарап зауыты, пилорама, мейрамхана және басқа да шағын бизнестерді жүргізеді.

Монастырдың пайда болуы

Айнсиедельн аббатшылығының тарихы Айнсиедельндік Майнрадтан басталады. Шамамен 800 жылы дүниеге келген ол, қазіргі Германиядағы Рейхенау аралындағы аббат мектебінде білім алған. Майнрад монах болып, кейін дін қызметкеріне бекітілді. Кереметтер жасады деген әңгіме тарағаннан кейін, Майнрад 828 жылы Швейцарияның Айнсиедельн орманында жеке өмір іздеп, усақ монастырь (ермітаж) құрды. 861 жылғы қаңтарда оны екі қарақшы өлтірді. Келесі 80 жыл бойы басқа усақ монастырьларда тұратын адамдар Майнрадтың усақ монастырына барып-келіп тұрды. 934 жылы бұрынғы Страсбург провосты Эберхард, усақ монастырь орнында Айнсиедельн аббатшылығы мен шіркеуін салып, оның алғашқы абысы болды. Аңыз бойынша, 948 жылы шіркеуді Иса Мәсіх өзі, анасы Мәриямның құрметіне киеледі. Бұл Құтқарушы шіркеуіне саяхат етудің бастауы болды, ол орта ғасырларда Мәриямға арналған саяхатқа айналды. Августин I (1600–1629) 1602 жылы Швейцариядағы Әйіпті Бенедикт ордені қауымын құруға жетекшілік етті. Августин аббатшылықта қатаң тәртіп орнатты және монахтары арасында жоғары білім мен оқуды ынталандырды. Айнсиедельн аббатшылығының шіркеуі 1704 және 1719 жылдар аралығында Маурус абысымен қайта салынды, ал барокколық әшекейлеуі 1734 жылы аяқталды. 1798 жылы аббатшылықты француз революциясының әскерлері басып алды, ол тәуелсіз князьдік мәртебесінен айырылды. Дін қызметкерлері 1801 жылы монастырьға қайта оралды. 1803 жылғы 19 ақпанда аббатшылық Медиация актісімен ресми түрде қайта құрылды. Дегенмен, Грейс шіркеуі тек 1815–1817 жылдары ескі құрылыстың қалған бөліктерін пайдаланып, неоклассикалық стильде қайта салынды.

Марианға табыну

Мысалы, Лурдеске қарағанда, Эйнсиделндегі қажылық Марияның көрінісіне емес, монастырлық дәстүрге негізделген. Эйнсиделндегі қажылық туралы ең көне мәлімет 14 ғасырдың басына дейін сақталған. Дегенмен, қажылықтың өзі одан да ертерек болуы мүмкін. Оған періштелердің қасиеттігі туралы аңыз ықпал етті, соған сәйкес Эйнсиделн ғибадатханасы 948 жылы Мәсіхтің өзімен қасиеттендірілген. Бастапқыда Эйнсиделн қажылығы Мәсіх қасиеттендірген шіркеуге жасалған қажылық болды, ол біртіндеп қасиетті Марияға бағышталған қажылыққа айналды. Бұл керемет қасиеттендіру жыл сайын 14 қыркүйекте Періштелердің қасиеттендірілу мерекесінде еске алынады. Орта ғасырлар қажылықтардың алтын ғасыры болды. Көптеген қажылар Эйнсиделнге барумен қатар, Римге немесе Сантьяго-де-Компостелаға жол тартқанда да осы жерден өтіп кеткен. Реформациядан кейін, әсіресе барокко дәуірінде Эйнсиделн қасиетті Марияға арналған қажылық орталығына айналды. Реформация тудырған үлкен діни дағдарыстан кейін монастырь қауымы қайтадан нығайып, Эйнсиделннің қажылық мәдениетін қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. Бүгінде монастырьға жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен жүздеген мыңдаған қажылар келеді. Олардың көп бөлігі Швейцария мен көрші елдерден, сондай-ақ Шығыс және Орталық Еуропа елдерінен келеді. Дәстүрлі діни қажылықтармен қатар, мәдени себептермен монастырь мен ауылға келетін келушілердің саны да артып келеді.

Қауымдастық

Қазіргі уақытта Эйнсиедельн монастырының қауымы 40 монахтан тұрады (2023 жылдың қазанына сәйкес). Орташа және медианалық жас салыстырмалы түрде төмен, 60 жасқа жуық, себебі соңғы жылдары үнемі жаңа мүшелер келіп қосылуда. Эйнсиедельн әлі де аумақтық аббаттық болып табылады, яғни ол ешқандай дінге кірмейтін аумақта орналасқан, оны абат "өз пасторы ретінде" (Canon 370, Codex Juris Canonici) дін басшысымен бірдей билікпен басқарады. Қауымның басшысы 2013 жылдың желтоқсанынан бері абат Урбан Федерер. Эйнсиедельн абаты ретінде ол Швейцария епископтары конференциясының толық құқықты мүшесі. Әртүрлі кантондарда орналасқан Эйнсиедельн аббаттығы және Фар монастыры, бенедикт қыздарының қауымы, екі бірге орналасқан монастырь болып табылады, екеуі де Эйнсиедельн абатының билігінде.

Кітапхана

Монастырь кітапханасы ескі кітаптарға бай: онда шамамен 230 000 баспа кітап, 1230 қолжазба және 1040 томдық инкунабула мен ерте баспа кітаптары сақталған. Жыл сайын 500-ден 800-ге дейін кітап қосылады. Кітапхана 934 жылы негісталған, ал 10 ғасырдың ортасында монастырьде өз жазу мектебі болған; осы кезеңнен 64 қолжазба бүгінге дейін сақталып қалған. 2022 жылы ашылған скрипторий осы дәуірді еске түсіреді, онда келушілер орта ғасырларда кітап қалай жасалғанын біле алады және өзі қалам мен сиямен жазуға мүмкіндік алады. 1664 жылы монастырьге жеке баспахана сыйлық ретінде берілді, және 1798 жылға дейін мыңнан астам аталым басылып шықты. Кітапхана соңғы рет 1998 жылы жөнделді.

Мектеп

Айнсиедельн аббат мектебі – Айнсиедельн қаласында орналасқан, 1000 жылдан астам тарихы бар жеке және мемлекеттік аккредиттеуден өткен Matura мектебі. Оны Бенедиктин Эйнсиделн монастыры басқарады. Мектепте шамамен 400 оқушы оқиды, оларды шамамен 50 мұғалім оқытады. Олардың ішінде бес дін қызметкері де бар. Аббат мектебінің миссиясы Бенедиктин дәстүрімен анықталады. Эйнсиедельн аббаттығының қазіргі аббаты айтқандай, бұл «көркемдік өлшемді маңызды тұтас бөлігі ретінде қамтитын, мүмкіндігінше толыққанды гуманитарлық білім беруде көрінеді». Осылайша, аббат мектебі қазіргі білім беру жүйесіндегі мектептерге балама ретінде ұсынылады.