Кіріспе

Loch Awe (шотланд тілінде: Loch Obha; кейде Lochawe, Lochaw немесе Lochow деп ағылшыншаланады) – Шотландияның Аргайл және Бьют аймағындағы, Шотландия таулы аймағындағы ірі тұщы су қоймасы. Ол өз атын жағасында орналасқан Loch Awe немесе Lochawe деп аталатын ауылға да берген. Көлде Иннис Чоннелл және Инйшель сияқты аралдар бар.

Көл

Бұл Шотландиядағы үшінші ең үлкен тұщы сулы көл, оның су бетінің ауданы – ... км². Бұл Шотландиядағы ең ұзын тұщы сулы көл, ұшынан ұшына дейін ... шақырымды құрайды, ал орташа ені ... шақырымды шамамен құрайды. Көл шамамен оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай созылады, шамамен Лох-Этив және Лох-Файн теңіз көлдеріне параллель. Ау өзені және Лох-Этив арқылы солтүстік жағынан батысқа қарай ағып, содан кейін Атлант мұхитына құяды. Көлдің ең тар жерінде Солтүстік Порт (Тайчрегган қонақ үйі) және Оңтүстік Порт (Порсоначан қонақ үйі) орналасқан. Бұрын мал айдаушылар пайдаланған, осы жағалаулар арасында кеме жүріп, базарларға өтуге көмектесетін. 1955 жылы осы жерде Килхренен ауылынан өтетін трансатлантикалық кабель төселді.

Су электр станциялары

Лох-Ауэде екі гидроэлектр станциясы орналасқан. Біріншісі – Инвераве электр станциясы (SSE, бұрынғы Шотландия және Оңтүстік Энергия, бастапқыда 1943-1990 жылдары Солтүстік Шотландия Гидроэлектрлік Кеңесінің меншігінде болған), дәстүрлі гидроэнергетикалық схема. Ол Awe өзенін Брандер асуындағы Awe бөгетінде тоқтатып, суды үлкен су асты туннелі арқылы өткізеді, содан кейін электр стансасында электр энергиясын өндіріп, Awe өзеніне қайта қосылып, Лох-Этивеге ағып түседі. Турбина Каплан типінде, Лондонның Boving and Company фирмасы жобалап, құрастырған, қуаты 40 500 а.к. (ат күші). Бұл тік шахта арқылы 30,5 МВт ағылшын электр генераторын қозғалтады. Су Awe бөгеті арқылы да өтеді, осы кезде 2x Neyrpic 375 кВт шам турбиналарын қуаттандырады. Осылайша, бұл су Awe өзенінің жоғарғы ағысына тұрақты түрде сумен қамтамасыз етеді. Awe бөгетінде балықтардың өтуіне арналған арна бар, ол лосось балықтарының уылдырық шашу үшін Лох-Ауэге және одан әрі өтуіне мүмкіндік береді. 1800 жылдан бері балықтардың өту арналарына сенім артылғанымен, зерттеулер олардың лосось балықтарының ағысқа қарсы қозғалысына кедергі келтіретінін көрсетіп отыр. Жас лососьтар (смолттар) ақырында Инвераве гидроэлектр станциясы немесе бөгет арқылы ағысқа төмен қарай жүзеді. Гидростанцияда баяу айналатын Каплан турбинасы орнатылған, ол смолттардың өтуін баяулатады, төмен қарай жылдамдауын тежейді және шортан мен қоңыр алабұқа сияқты балықтардың жыртқыштық әрекетін күшейтеді. Инвераве электр станциясы мен оған байланысты Awe бөгеті 1950-ші жылдардың соңы мен 1960-шы жылдардың басында Солтүстік Шотландия Гидроэлектрлік Кеңесімен салынған. Екіншісі – Loch Awe төбелеріндегі жасанды көлді пайдаланатын ерекше су жинағыш станциясы. Артық қуат болған кезде су жоғарғы бассейнге (бас бассейнге) сорғыланады, ал қуатқа қажеттілік болғанда төменгі бассейнге жіберіліп, таудың ішінде орналасқан 4 сорғы-генераторды іске қосады. Екінші жоба, Бен Круахан төбесінің атымен Круахан деп аталады, онда таудың ішінде экскурсиялар өткізілетін келушілер орталығы бар. Бұл станцияның орнатылған қуаты 400 МВт, ал энергия сыйымдылығы 7 ГВт/сағ. Ол Солтүстік Шотландия Гидроэлектрлік Кеңесімен салынған, содан кейін көп жылдар бойы Шотландия Power компаниясының меншігіне өтті. 2019 жылдың қаңтар айында Drax Energy тобы сатып алды. Үшінші жоба Баллимеанохта орналасқан және 1,5 ГВт қуатты 30 сағатқа сақтауға бағытталған.

Туризм

Лох-Ауу форель балық аулаумен әйгілі. Бөлімбас ағысы Лох арқылы өтеді, Аве өзеніндегі тоғаннан өтіп, Орхи өзеніне қарай жалғасады. Лох-Аууда аралдарда бірнеше қираған қамалдар орналасқан, ал солтүстік жағында Шотландиядағы ең көп суретке түсірілген қамалдардың бірі – Килхерн қамалы бар. Оны жаз айларында қысқа қайық саяхатымен немесе жарты мильдік қашықтықтағы кішкентай тұрақтан, Орхи өзеніндегі көпірден кейін ғана барып көруге болады. Сент-Конан шіркеуі мен Сент-Финдока капелласы Лох-Ауэде орналасқан.

Тарих

Аргиллдің ең көне кландарының бірі – Макартурлар, Лох-Ауэ көлінің маңындағы жерлерге ие болды. Олар Макгрегор, Кэмпбелл және Стюарт тайпаларымен тығыз байланыста өмір сүрді. Макартур кланының артефакттары, соның ішінде төрт бағаналы патшалық төсегі, Инверарей сарайында сақтаулы. Кэмпбелл кланы осы Лох-Ауэ және айналасындағы аймақтарда күшті әулет ретінде қалыптасты. 1308 жылы Роберт Брюс Лохтан төмен орналасқан Брандер өткеліндегі шайқаста Макдугалл кланын жеңіске бұйырды.