Кіріспе
Penmaenmawr ( ) – Уэльстегі Конви округінің қаласы және қауымдастығы. Бұрын ол Двигифюлчи еншісінде және Каернарфонширдің дәстүрлі графтығында болды. Қала Солтүстік Уэльс жағалауында, Конви мен Лланфайрфечан қалалары арасында орналасқан және бұрын маңызды карьерлік кент болған, алайда қазір карьерлер ірі жұмыс берушілер емес. 2011 жылы қауымдастықтың халқы 4,353 адамды құрады, оның ішінде Двигифюлчи және Капелуло кірді. Ал қаланың өзінде 2,868 тұрғын бар (2011). Қала, қаланың батысында теңізден биік орналасқан Пэнменмаур тауының атымен аталған. Таудың бұрынғы дөңгелек пішіндес жоғарғы бөлігінің (ескі төбелік бекінісі бар) көп бөлігі қазылып алынып, қазіргі кездегі төменгі, жалпақ пішіндес бөлігі қалды. 1980 жылдары A55 тас жолы қаланың басынан өтіп, нәтижесінде қаланың ескі Эдвард дәуіріндегі серуендеу жолы жойылды, оның орнына көбінесе заманауи серуендеу жолы салынды. Пенмаенмаур тау және жағалау бойындағы әдемі серуендеу жолдарымен танымал. Жақын жерде Сихнант өткелі мен Майндд-и-Дреф танымал орындары орналасқан, сонымен қатар қаланың бір бөлігі Сноудония ұлттық паркіне (Эрири) кіреді.
Этимология
Penmaenmawr атауы – "Ұлы тас төбесі" немесе "Ұлы тастық мүйіс" деген уэльс тіліндегі сөз, Penmaenbach-пен салыстырғанда; Pen – "бас", maen – "тас", ал mawr – "үлкен" деген мағынаны білдіреді.
География
Пенменмаур құрамына кіретін ауылдар – батыста Пенменан және Пант-Афон, ал шығыста Двигифюльчи және Капелуло. Олар Конви шығанағы мен Ирландия теңізіне қарап жатқан, шамамен 3 шақырымға созылып, 1,5 шақырым тереңдіктегі тар жағалау жазығында орналасқан. Шығанақтың оңтүстік-шығыс бөлігі Англси және Пуффин аралымен, ал солтүстік-батысында Пэн-и-Гогардтың (Ұлы Орм) әктас тіктелігімен қоршалған. Трейт-Лафан мен Конви сағасы арасындағы теңіз суы шалқақ. Жағажай кең, тегіс тастармен және құмның кең алқабымен жабылған; ол бес жыл қатарынан Көк Туға ие болды. Екі мүйіс Penmaenmawr-ды көршілес елді мекендерінен бөліп тұрады. Батыста Penmaen Mawr-дың көп бөлігі көршілес Лланфайрфечан қаласы мен Бангорға дейінгі жағалау жазығының арасында жатыр. Шығыс жағынан кішірек, бірақ соған қарамастан тік мүйіс Пэнмен Бах Двигифюльчиді Конви Морфадан бөліп тұрады. Пенменбах – Сноудония ұлттық паркінің ең солтүстік нүктесі, ол Двигифюльчи және Капелулоның көп бөлігін қамтиды. Оңтүстікке қарай, Капелулодан басталып, шығыстан батысқа қарай Пэнмен Маурға дейін созылатын төбелер мен жоталардың доғасы, Двигифюльчиден жоғары Yr Allt Wen, Сихнант асуы (ескі жол осы асу арқылы Конвиге өтеді) және Капелулодағы Пэн-сихнанттан басталады. Фол Лис дөңгелегі, Гваддв Глас (Жасыл шатқал), Брин Дервид, Квм Грейглвидтің басы және, соңында, Пенменмавр төбелері. Жағалау жазығын Trwyn yr Wylfa бөліп тұрады, ол сонымен қатар батыста Пант-Афон және Пенменан, ал шығыста Двигифюльчи мен Капелулоның "Ескі ауыл" – Hen Bentra арасындағы шекараны белгілейді. Аймақ арқылы екі кішкентай өзен ағып өтеді. Біріншісі – Afon Pabwyr, орманды Квм Грейглвидтен төменге қарай ағып, қала орталығы – Пант-Афон арқылы жағажайға құяды; екіншісі, ірілеу Afon Gyrrach, Тал-и-Фанның солтүстік беткейлерінен Пенменбах маңындағы теңізге дейін шамамен 6 шақырымға (4 миль) ағып өтеді, Nant Ddaear y llwynog (Перілер шатқалы) және Двигифюльчи мен Капелулоның ескі ауылдарынан өтеді.
The coastal plain is nearly divided by Trwyn yr Wylfa, which also marks the boundary between Pant yr afon and Penmaenan in the west and the Hen Bentra or "Old Village" of Dwygyfylchi and Capelulo in the east. Two small rivers flow through the area. The first, Afon Pabwyr, runs down from wooded Cwm Graiglwyd then under the town centre, Pant yr afon, to the beach; the second and larger, Afon Gyrrach, runs for about 4 mile (6 km) from the northern slopes of Tal y Fan to the sea near Penmaenbach, passing through Nant Ddaear y llwynog (The Fairy Glen) and the old villages of Dwygyfylchi and Capelulo.
Тарихқа дейінгі дәуір
Қаланың үстіндегі жоталардың көптеген тарихқа дейінгі іздері бар, оның ішінде Пеммен-Маврдың батыс беткейіндегі тас балта жасау орындары. Бұл бір кезде Еуропадағы ең маңызды тас балта өндіріс орталықтарының бірі болды, Лэнгдейл балта өнеркәсібі (Көлдер аймағында), Антрим графтығындағы Тивебуллиаг және Ұлыбританиядағы басқа да орындармен бірге. Грейглвайдтан жасалған балталар 5000 жыл бұрын кеңінен таралғандығының куәлігі бар, олардың мысалдары Корнуолл мен Оңтүстік-Шығыс Англияда табылған. Жақын орналасқан Меини Хирион, ағылшын тілінде "Друидтар шеңбері" деп белгілі, тастан жасалған тарихқа дейінгі шеңбер. Археологиялық қазбалар кезінде осы жерде балалардың күлдері табылды. Bwlch y ddeufaen-нен Конвиге дейінгі тарихқа дейінгі жол осы шеңбердің жанынан өтеді. Қаланың атын алған Пенмен-Мауэрдің шыңы теңіз деңгейінен 457 метр биіктікте болды, бірақ қазіргі заманғы карьерлердің әсерінен төмендеді. Шыңның үстінде Еуропадағы темір дәуірінің ең ірі төбелік бекіністерінің бірі – Брайх и Динас орналасқан, оны Льен түбегіндегі Трефор маңындағы Тре'р Сеиримен салыстыруға болады. Дегенмен, қазірде ештеңе қалмады; соңғы қалдықтар 1920 жылдары карьер жұмыстары кезінде жойылды.
Орта ғасырлар мен ерте заманауи кезеңдер
Дәстүр бойынша, V немесе VI ғасырдағы әулие Сейриол, оның атымен Уэльстегі Пуффин аралы немесе Пристхолм Йнис Сейриол деп аталған, Cwm Graiglwyd-те жалғыздық тастағы үйі болған. Пэнмен-мавр арқылы қазіргі заманғы жол туннелінің үстіндегі Клипин Сейриол еңісі де оның атын иеленеді, сондай-ақ қала орталығындағы Сент Сейриол шіркеуі де оның есімімен аталады. Двигифилхидегі ескі Сент Гвининдік шіркеуі бүгінде қауымдық шіркеу болып табылады. Пенменмаур сонымен қатар әулие Уломен де байланысты, Капелуло Сихнанттың етегінде орналасқан және ерте орта ғасырлық шапкіш шіркеудің орны деп есептеледі. Ерте орта ғасырдан бастап бұл қауым Арлехвед Ушафтың құрамына кірді, ал бұл көне уэльстік cwmwd (ағылшын тілінде: commote), көршілес Арлехвед Исафпен бірге Арлехведтің cantref (жүздігін) құрайды, шіркеу оны әлі күнге дейін әкімшілік бірлік ретінде пайдаланады.
Таш қазба қалашығы және теңіз жағалауындағы курорт
Penmaenan-дағы магмалық тау жыныстарын (диорит) өнеркәсіптік қазбасы 1830 жылы Penmaen Quarry ашылуымен және одан кейін бәсекелес Graiglwyd және 'Old' карьерлерінің пайда болуымен басталды. 1888 жылы полковник Дарбишир басқаруымен бұл карьерлер біріктірілді. Алғашқы жылдары өндірістің көп бөлігі қақпақ тастар мен төсеу тастары болды, бірақ 1881 жылдан бастап ұнтақталған тастың теміржол балласты ретінде пайдалы екені анықталды және осы нарыққа қызмет ету үшін жаңа ұнтақтау тізбектері салынды. 1911 жылы Дарбишир осы операцияларды Trefor карьерлерімен біріктіріп, Penmaenmawr & Welsh Granite Co. компаниясын құрды. Өнеркәсіп өскен сайын жұмысшылар мен олардың отбасылары Солтүстік-Батыс Уэльстің түкпір-түкпірінен және одан да алыс Penmaenmawr-ға ағылып келді. Бұл байланыс әсіресе Trefor-мен, Yr Eifl тауының беткейінде орналасқан Trefor гранит карьерінің туған жерімен тығыз болды. Қазіргі Penmaenan және Pant yr afon аудандарында қалыптасқан қоғам тығыз байланысты және негізінен валли тілінде сөйлейтін болды. 20 ғасырдың басында карьерде және оған ілесіп келген шеберханаларда шамамен 1000 адам жұмыс істеді. Жақын орналасқан Llanfairfechan осы процестің ажырамас бөлігі болды. Қазбадан алынған тастар өздігінен қозғалатын еңістер арқылы 3 фут (1 метр) енді трамвайға түсірілді, ол жағалаудағы аймақтарға дейін жеткізілді, онда қақпақ тастар кемелерге тиеліп, теңізге жөнелтілді. 1848 жылдан бастап карьердің өнімінің көп бөлігі негізгі теміржол арқылы тасымалданды, бірақ карьер және оның ішкі тар теміржолы 19 ғасыр бойы жұмыс істеді. Тас қазушылардың өмірі, әсіресе биік беткейлерде жұмыс істейтіндер үшін оңай болған жоқ. Олар кез келген ауа райында таудың шыңына жаяу көтерілуге міндетті болды және шыңға жетпесе, жалақысынан айырылу қаупі бар еді. Мықты бірлік рухы қалыптасты және қаланың шіркеулерінде, пабтарында және мәдени қоғамдарында көрініс тапты. Өнімдер теміржол арқылы Ливерпуль және Англия қалалары сияқты порттарға, сондай-ақ екі карьерлік жағалаудан теңіз арқылы Ливерпульге және Гамбург сияқты бірқатар еуропалық порттарға экспортталды. Кемелер Дарбиширдің жағалауынан 1976 жылға дейін жүк тиеуді жалғастырды, бірақ 1967 жылы Rethi Muller кемесінің суға батып кетуінен кейін теңіз саудасы азайып кетті. Теміржол балласы станцияға жақын орналасқан жолдар арқылы көп мөлшерде тасымалданды, бірақ барлық бастапқы инфрақұрылым 1980-ші жылдардың соңында жаңа A55 тас жолының салынуымен жойылды. Жаңа теміржол жүк тиеу алаңы салынды және жаңа жол үшін бұрынғы жолдардың орны пайдаланылды. 2008 жылы Network Rail компаниясына теміржол балласын жеткізу келісімшарты бұзылды, содан бері теміржолмен жүзеге асырылатын тасымалдар шектеулі болды, мысалы Манчестер метросының желілерін кеңейту үшін. Уақыт өте келе осы карьерлер Penmaenmawr тауының жоғарғы бөлігін алып тастады, ол бұрын дөңгеленген шыңымен және ескі төбе бекінісімен әлдеқайда биік болған. Қала 19 ғасырдың екінші жартысында теңіз жағалауындағы курорт ретінде танымал болды, бұл мемлекеттік қайраткер және премьер-министр Уильям Эварт Гладстонның 1855 және 1896 жылдар аралығында Penmaenmawr-да он бір рет демалуының нәтижесінде болды.
Ескерткіш оқиғалар
1950 жылы 27 тамызда сағат 1:45-те Холихедтен Эустонға бағытталған "Ирландиялық пошта" жолаушылар пойзы "ашық" сигналынан өткен соң Penmaenmawr станциясына 60-70 миль/сағ жылдамдықпен жақындады. Пойыз үй сигналына жақындағанда, ол кенеттен "қауіп" сигналына ауыстырылды. Машинист буды тоқтатып, тежегішті басты, бірақ 45-50 миль/сағ жылдамдықпен соқтығысуды болдырмады. Төрт жолаушы мен бір ұйықтау вагонының қызметкері оқиға орнында қаза тапты, ал бесінші жолаушы ауруханада көз жұмды. 1976 жылы 24 қыркүйекте Пенменмаурда жаппай қырқындар орын алды, бұрынғы суасты кемесінің командирі Нил Резерфорд Red Gables қонақ үйінде төрт адамды өлтіріп, содан кейін қонақ үйді өртеп, өзін-өзі атып өлтірді.
Автобус
Arriva Buses Wales 5 және 5D маршруттары Caernarfon мен Llandudno арасында 15 минут сайын жүреді, 5D маршруты Deganwy және Maesdu қалаларына, ал 5 маршруты St Gwynan's (Dwygyfylchi үшін) және Craig y don қалаларына шығыс бағытында қызмет көрсетеді. Екі маршрут та батыс бағытында Бангор және Y Felinheli қалаларына қызмет көрсетеді. Padarn Bus компаниясы сенбі күндері Penmaenmawr мен Llandudno арасында шығысқа қарай, ал Бангор арқылы батысқа қарай Llanberis қаласына тікелей қатынайтын X2 маршрутын енгізді. Llew Jones компаниясы Llanfairfechan мен Llandudno арасындағы Conwy Clipa 75 маршрутын іске асырады.
Жол
Пенменмаур A55 тас жолының бойында орналасқан, 16-шы және 16А тораптары арқылы Двигифилчиге және солтүстік жағалаудың қалған бөлігіне қатынауға мүмкіндік береді. Капелуло арқылы тау жолы қалаларды Сихнант арқылы Конвимен байланыстырады.
Пойыз
Уэльс көлігімен Penmaenmawr теміржол стансасынан Holyhead және Chester қалаларына дейін Солтүстік Уэльс жағалау жолымен сағат сайын қызмет көрсетіледі. Бұл пойыздар әр екі сағат сайын Крюге және Рексемге, Шрусбериге, Херефордқа, Абергавенниге, Ньюпортқа және Кардиффке дейін қатынайды.