Кіріспе

Джон Гришемнің заңдық триллер романы "Өлтіруге уақыт" – 1989 жылы жарық көрген заңдық триллер және американдық автор Джон Гришемнің тұңғыш романы. Роман көптеген баспагерлерден қабылданбаған, бірақ Wynwood Press ақыры 5000 данамен басып шығарды. Doubleday "Фирма" романын жариялағаннан кейін, Wynwood "Өлтіруге уақыт" романының саудалық қағаздық нұсқасын шығарды, ол бестселлерге айналды. Dell компаниясы "Фирма" романының табысынан кейін бірнеше ай өткен соң, жаппай таралымды қағаздық нұсқасын шығарды, осылайша Гришем оқырмандар арасында кең танымалдылыққа ие болды. Doubleday ақыры "Өлтіруге уақыт" романына құқықты алды және арнайы қатты мұқабалы басылымын шығарды.

Орнату

Бұл оқиға Миссисипи штатының, сондай-ақ ойдан шығарылған Форд округіне қарасты Клэнтон қаласында өтеді. Бұл оқиға орны Джон Гришемнің басқа да романдарының ішінде де кездеседі. "Келісім палатасы" романындағы бір бөлім "Өлім уақыты" оқиғасының 1984 жылы болғаны айтылады. Джейк Бриганс, Гарри Рекс Воннер және Люсиен Вилбанкс атты үш кейіпкер кейін "Сикамор жолы" (2013) және "Мейірімге уақыт" (2020) атты екі жалғастыру романында пайда болады. Гарри Рекс Воннер мен Люсиен Вилбанкс Гришемнің 2003 жылғы "Соңғы қазы" романында да кездеседі, ол 1970-ші жылдардағы Клэнтон қаласындағы оқиғаларды баяндайды. Гарри Рекс Воннер 2002 жылғы Гришемнің "The Summons" романында және 2009 жылғы "Ford County" жинағындағы "Fish Files" әңгімесінде де кездеседі.

Шабыт

Гришэм кітапты "өте автобиографиялық" деп сипаттады, себебі романның "жас адвокаты – негізінен өзім" және оқиғаның негізінде ол куә болған оқиға жатыр. 1984 жылы Гришэм Миссисипи штатының Хернандо қаласындағы Десото округі сотында 12 жасар зорлау құрбанының қорқынышты куәлігін көрді. Вилли Джеймс Харрис 16 жасар Джули Скотт пен оның он екі жасар қарындасы Марси Скоттты зорлап, қатыгездікпен ұрып-соғып, жартылай өлтіруге дейін жеткізген. Бірақ Гришэм бейнелегендей, Скотттар ақ нәсілді болса, ал шабуыл жасаған адам қара нәсілді болды. Гришэмнің ресми сайтында айтылғандай, Гришэм бос уақытында алғашқы романын жаза бастады, ол "егер қыздың әкесі шабуылдағандарды өлтіргенде не болар еді" деген сұрақты зерттейді.

Сюжет

Миссисипи штатының Форд округіне қарасты Клантон шағын қалашығында Тоня Хейли есімді он жастағы афроамерикандық қызды екі конфедерация жастары Джеймс "Питт" Уиллард пен Билли Рэй Кобб жергілікті колледждің көрмесінен конфедерация туы ұрланғаннан кейін зорлап алады. Кейінірек Тоня табылды және ауруханаға жеткізілді, ал Пит пен Билли Рей жол жиегіндегі барда қылмыстары туралы мақтанып жатыр. Тоняның ашуланған әкесі Карл Ли Хейли досы Джейк Бриганспен кеңес алады, ол бұрын Хейлидің бауырын қорғаған ақ тәнді адвокат, егер ол екі адамды өлтірсе, өзін ақтауға бола ма екендігі туралы. Джейк Карл Лиге ақымақтық жасамауын айтады, бірақ егер бұл оның қызы болса, ол зорлаушыларды өлтіретінін мойындайды. Карл Ли Тоняның кек алуына бел буған, Пит пен Билли Рейді кепілдік беру туралы тыңдаудан кейін ұстап алып жатқанда, ол екеуін де M16 мылтығымен өлтіреді. Карл Лиге өлім жазасы тағайындалды. Карл Лиді жоғары билік иелерін ұстап қалуға көндіруге тырысқанына қарамастан, ол Джейкпен өкілдік етуді таңдайды. Джейкке екі адал дос, адвокаттық заңгер және ұстаз Люсьен Уилбанкс және ажырасу туралы заңгер Гарри Рекс Воннер көмектеседі. Кейіннен командаға либералды заң студенті Эллен Роарк көмек көрсетеді, ол өлім жазасы туралы істерде тәжірибеге ие және уақытша клерк ретінде өз қызметін ұсынады. Эллен Джейкке романтикалық қызығушылық танытады, бірақ үйленген Джейк оның ұсыныстарына қарсы тұрады. Команда сондай-ақ қара қауымның сүйікті және ақ қауымның құрметтейтін, Карл Лиді тұтқындап, заңды ұстап тұратын, бірақ екі қыздың әкесі ретінде Карл Лиді жеке қолдап, оған түрмеде ерекше қарайды және Джейкке заңдық түрде көмектесу үшін жолдан шығады. Карл Лиді Форд округінің округтiк прокуроры Руфус Бакли қудалайды, ол бұл iстiң саяси мансабын күшейтедi деп үміттенедi. Бұл фактіге қосымша сенім берілді, өйткені, оның шешімдерінде нәсілшілдік бейімділіктері болмағандықтан, Ноуз Джейктің орын ауыстыру туралы өтінішінен бас тартты, тіпті Форд округінің нәсілдік құрамы барлық ақ жюриге кепілдік беріп отырса да, бұл кейінірек жағдайға айналды. Билли Рейдің ағасы Фредди Карл Лиге кек алуға тырысады, Ку-клукс-кланның Миссисипидегі бөлімшесінің және оның Ұлы айдаһар Стамп Сиссонның көмегін алады. Кейіннен ККК Джейктің верандасының астына бомба қоюға тырысады, бұл оны сот аяқталғанға дейін әйелі мен қызынан қаладан шығаруға мәжбүр етеді. Кейін ККК Джейктің хатшысы Этель Твиттіні шабуылдап, оның әлсіз күйеуін Бэдті өлтіреді. Олар сондай-ақ, әлеуетті төрешілерді қорқыту үшін олардың аулаларында айқыштарды жағады. Сот басталған күні сот ғимаратының сыртында ККК мен аймақтың қара нәсілді тұрғындары арасында тәртіпсіздіктер орын алады; Стамп Молотов коктейлімен өлтіріледі. ККК-нің өкілдері Стамптың өліміне қара нәсілділер кінәлі деп ойлап, шабуылдарын күшейтеді. Нәтижесінде, Карл Лидің соты кезінде тыныштықты сақтау үшін Ұлттық гвардия Клэнтонға шақырылады. Бір күні таңертең ККК Джейкке соттың ғимаратына алып бара жатқанда атып өлтіреді, Джейктің жоғалуы, бірақ оны қорғауға тағайындалған күзетшілердің біреуін ауыр жарақаттады. Көп ұзамай Эллен Роаркты ұрлап алып, зорлап өлтіреді. Олар Джейктің үйін өртеп жіберді. Сот талқылау барысында ККК мүшесі қазылар алқасының өкілін пышақпен қорқытады. Ақырында олар "Микки Маусты" азаптап өлтіреді, ол Джейктің бұрынғы клиенттерінің бірі, ККК-ға кіріп, кейіннен полицияға анонимді кеңестер берген, бұл оларға ККК-ның көптеген шабуылдарын алдын ала болжауға мүмкіндік берді. Үйінен айырылған және сот процесінің басында бірнеше рет сәтсіздікке ұшыраған Джейк табандылық танытады. Ол мемлекеттік психиатрдың абыройын кемітіп, оған куәлік беруді сұраған қылмыстық іс бойынша ешбір айыпталушының ақылсыздығын мойындамағанын, тіпті басқа дәрігерлер бұған қарсы пікірде болғанына қарамастан, мойындамағанын дәлелдеді. Ол дәрігерді бірнеше бұрын сотталғандардың сот процестерінде ақылсыз деп табылғандарының қазіргі уақытта оның қамқорлығында екендігі туралы аянмен тұзаққа түсіреді, бұл кезде доктор "Сіз тек қазылар алқасына сенуге болмайды" деп айқайлайды, осылайша ол куәлік еткен қазылар алқасын аластатып жібереді. Кейіннен Джейк Люсьеннің кеңесін елемей, Джейк үшін жазған алдын ала дайындалған мәлімдемені қолданады. Үкім шығарылған күні он мыңдаған қара нәсілді азаматтар қалаға жиналып, Карл Лидің ақталуын талап етеді. Ұзақ және жанжалға толы талқылаудан кейін, ал қазылар алқасы...

Бейімделулер

Джоэл Шумахердің Самуэль Л. Джексон мен Мэтью Макконаги қатысқан "Уақыты келгенде өлтір" (1996) фильмі осы роман негізінде түсірілген. Руперт Холмс романның сахналық адаптациясын жазды, оны Итан Максуини қойды, ал 2011 жылы Вашингтон қаласындағы Арена сахнасында Дэрил Рот пен Арена сахнасы көрсетті. Бұл қойылым Бродвейге көшіріліп, 28 қыркүйектен 17 қарашаға дейін Алтын театрда көрсетілді, онда Том Скерритт, Патрик Пейдж, Себастиан Арселус және Тоня Пинкинс сомдады.

Жалғасы

Екі соңынан жазылған роман бірдей кейіпкерлер мен оқиға орнында жарияланды. Біріншісі, "Sycamore Row" деп аталады, 2013 жылдың 22 қазанында, ал екіншісі, "A Time for Mercy" 2020 жылдың қазанында жарық көрді.