Кіріспе
Американдық саясаткер (1749–1822)
Мэтью Лион (14 шілде 1749 – 1 тамыз 1822) – Ирландияда туған американдық баспагер, фермер, әскерші және саясаткер, Вермонт және Кентукки штаттарынан АҚШ өкілі ретінде қызмет еткен. Лион 1797 жылдан 1801 жылға дейін Конгресте Вермонт штабын, ал 1803 жылдан 1811 жылға дейін Кентукки штабын өкілдік етті. Оның Конгрестегі қызметі қырқырысқа толы болды. Ол бір конгрессменмен төбелес жасады және қылмысты насихаттау туралы заңды бұзды деген айыппен түрмеге қамалды, түрмеден тікелей Конгреске қайта сайланды. Лионның сот процесі, айыпталуы және түрмеге қамалуы жаңа құрылған Демократиялық-республикалық партияда оның сөз бостандығы үшін шейіт ретіндегі беделін арттырды.
Ерте өмір және әскери мансап
Лион жақын маңдағы Уиклоу округінде (Ирландия) дүниеге келгеннен кейін Дублиндегі мектепке барды. Кейбір деректерге сәйкес, оның әкесі Ирландияның британ үкіметіне қарсы жасаған опасыздығы үшін жазаланды, ал Лион анасын күтіп бағу үшін бала кезінде жұмыс істеді. Қарызын төлеу үшін ол Вудберидегі фермер және саудагер Ябес Беконға жұмысқа орналасты. 1775 жылы Канадада полковник Сет Уорнердің полкінде адъютант қызметін атқарды, ал 1776 жылдың шілдесінде Грин-Маунтин-Бойз полкінде екінші лейтенант болып тағайындалды. 1777 жылы Вермонт штатының Арлингтон қаласына көшіп өтті. Азаттық соғысы кезінде Лион бастапқыда Горацио Гейтс қол астында Нью-Йорк штаты мен Вермонтта қызмет етті. Оның саяси қарсыластары кейінірек таратқан нұсқада, ол батылдық танытпағаны үшін қызметтен босатылып, ұятын білдіретін ағаш қылыш алып жүруге міндеттелді. Лионның айтуынша, ол және оның әскерлері Вермонт штатының Иерихон қаласының жанындағы егістіктерді күзетуге тағайындалды; тиімді пайдаланылмағанына наразы болған ол Гейтстің қолбасшылығынан босатылып, Сет Уорнердің полкіне қосылуға рұқсат сұрады. Кейіннен Лион капитан шенімен Уорнер полкіне қазынашы ретінде қосылды және Беннингтон шайқасы мен басқа да әрекеттерде қызмет етті. Саратога шайқасынан кейін Уорнер полкінен кеткен соң Лион революциялық қызметін жалғастырды, Вермонт штатының қауіпсіздік кеңесінің мүшесі, милиция капитаны (кейін полковник шеніне дейін көтерілді), Вермонт милициясының бас қазынашысы, губернатор Томас Читтенденнің орынбасары және Вермонт қазынашысының көмекшісі болды.
Вермонттағы саяси мансап
Лион 1779 жылдан 1783 жылға дейін Вермонт штатының өкілдер палатасында Арлингтоннан өкіл болды. Ол 1783 жылы Вермонт штатының Фэр-Хейвен қаласын негіздеді және 1787 жылдан 1796 жылға дейін штаттың өкілдер палатасына мүше ретінде қайта оралды. 1786 жылы Лион Ратленд округінің судьясының көмекшісі болып сайланды және келесі жылы штаттық палатада тағы қызмет етуге сайланды. Газет кейіннен Fair Haven Gazette деп аталды және Лион оның ісін сатқанға дейін жарияланып тұрды. 1794 жылы Лион Gazette газетінің баспа машинасы мен басқа да жабдықтарын Рутлендтен рев. Сэмюэл Уильямс пен судья Сэмюэл Уильямсқа сатты, олар оны Ратленд Herald газетін құру үшін пайдаланды.
Конгресс
Лион екінші және үшінші конгресстерге сайлауға сәтсіз үміткер болды. Ол Израиль Смиттің төртінші конгресске сайлануына қарсылық көрсетуде сәтсіз болды. Лион бесінші және алтыншы конгресстерге Демократиялық-республикалық партиядан сайланды (4 наурыз 1797 – 3 наурыз 1801); ол 1800 жылы қайта сайлануға түспеді. Грисвольд қысыммен, Лионның Революция кезінде Гейтстің қолбасшылығынан қуылғанын еске түсіріп, оның ағаш қылышын пайдалана ма деп сұрады. Ашуға буған Лион Грисвольдке темекінің сірнесін шашып, «Тұқырып тастаған Лион» деген лақап атын алды. Кейін Лион бүкіл палатадан кешірім сұрады, ол Грисуолдқа шабуыл жасаған кезде палата отырыста екенін білмегенін, әдептілікті бұзуға немесе палатаға құрметсіздік көрсетуге ниеттенбегенін мәлімдеді; сондай-ақ жазбаша кешірім хаты ұсынды. Грисвольд кешірімге қанағаттанбады, 1798 жылдың 15 ақпанында Лионға ағаш таяқпен шабуыл жасап, палатадағы басқа өкілдердің көзінше оның басын және иығын ұрып-соқты. Оқиғаны тергеуге тағайындалған комиссия Лион мен Грисвольдты екеуін де айыптауды ұсынды, бірақ палатаның көпшілігі бұл ұсынысты қабылдамады. Мәселе Лион мен Грисвольд палатаға тыныштықты сақтап, жақсы мінез-құлық танытатынына уәде берген кезде шешілді.
Төңкеріс үшін қамауға алу
Лион түрмеде отырған кезде Конгресске сайланған жалғыз адам болып танылды. 1798 жылдың 10 қазанында ол шетелдіктер мен бүлік туралы заңдарды бұзғаны үшін кінәлі деп танылды, бұл заң американдық үкіметтің, Конгресс палаталарының немесе президенттің жайлы жағымсыз жазуға тыйым салды. Франциямен болған Квази соғыс кезінде Лион федералист президент Джон Адамсты сынаған редакциялық мақалаларын жариялағаннан кейін бұл заңдарды бұзғаны үшін сотталған алғашқы адам болды. Лион өзінің «Аристократияның жазасы және маңызды саяси шындықтар қоймасы» атты газетін шығарды, бірақ «Ратленд Геральді» оның жазбаларын жариялаудан бас тартқаннан кейін мұны істеді. 1 қазанда Лион Адамстың «қызықсыз мақтанышқа, ақымақ мақтауға және өзімшіл ашкөздікке» деген шексіз құштарлығын айтқан редакциялық мақаласын жариялады, сондай-ақ Адамстың соғыс мақсатына жету үшін христиан дінін бұрмалағаны туралы айыптаулар да болды. Шетелдіктер мен бүлік туралы заңдар қабылданғанға дейін Лион Вермонт журналының редакторы Алден Спунерге хат жазған болатын. Бұл хатта Лион журналдағы сынға жауап ретінде президентті «қатыгез» деп атады, ал Сенаттың жауаптарын «ақылсыз» деп сипаттады. Бұл жазбалар да аталған заңдар қабылданғанға дейін жарияланған. Лионның қорғанысы актінің конституцияға қайшы екендігіне негізделді, өйткені Джефферсондықтар оның Конституцияның бірінші түзетуін бұзатынын мәлімдеді. Лионның ісінде Алден Спунерге және Барлоуға жіберілген аталған хаттар болды, бұл Лионның Конституцияның экс-пост факто заңдарға қарсы қорғау шараларын пайдалануға құқылы екенін білдірді. Алайда, бұл қорғанысқа рұқсат берілмеді. Лион Верженн қаласындағы қылмыскерлер, жалған ақша жасаушылар, ұрылар және қашқан құлдар отырған түрмеде төрт айға сотталды, сондай-ақ 1000 доллар айыппұл төлеуге және сот шығындарын өтеуге міндеттелді (1798 жылғы 1000 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сома> тең); судья Уильям Патерсон одан да қатаң жаза бере алмағанына өкінді. Түрмеде отырған кезінде Лион алтыншы Конгресске сайлауда өзінің ең жақын қарсыласынан екі есе көп дауыс жинап, 4576 дауысқа қарсы 2444 дауыспен жеңіске жетті. Оның мұрагерлері жылдар бойы күш-жігер жұмсағаннан кейін 1840 жылы Конгресс Лионның шетелдіктер мен бүлік туралы заңдар бойынша төленген айыппұлды және оның тұтқындалуының нәтижесінде туындаған басқа да шығындарды, сондай-ақ үстеме пайыздарды қайтаруға рұқсат беретін заң қабылдады.
1800 жылғы сайлау
1800 жылғы сайлауда дауыс беру Т. Джефферсон мен Арон Берр арасындағы сайлау дауыстарының тең түсуі салдарынан Өкілдер палатасына жіберілді, олар тиісінше президенттік және вице-президенттік лауазымдарға Демократиялық-Республикалық партиядан кандидаттар болуы керек еді. Көптеген федералистер Беррдің президенттікке өтуі Джефферсонға қарағанда қолайлы деп ойлады. Палата мүшелері штаттар бойынша дауыс берді, штаттың дауысы есепке алынуы үшін көпшілік дауыс қажет болды, ал жеңіске жету үшін тоғыз штаттың көпшілігі керек еді. Алғашқы 35 дауыс беру кезінде Джефферсон сегіз штаттан, ал Берр алты штаттан жеңіп шықты, екі штаттың нәтижесі жоқ деп танылды, себебі олардың Өкілдер палатасының мүшелері арасында дауыс тең түсті. Вермонт осы екі нәтижесі жоқ штаттың бірі болды, өйткені Льюис Моррис Беррге, ал Лион Джефферсонға дауыс берді. 36-шы дауыс беру кезінде бірнеше федералистер бос бюллетеньдер тастау арқылы немесе дауыс беру кезінде палатадан кету арқылы дауыс берудің тұйықталуын бұзуға шешім қабылдады, осылайша Джефферсонның сайлануына мүмкіндік жасады. Моррис осы федералистердің қатарында болды; Морристің қатысудан бас тартуының нәтижесінде Лионның Джефферсонға берген дауысы Вермонтты оның жақтаушыларының қатарына қосты. Вермонт "нәтижесі жоқ" штатынан Джефферсонды қолдаған штатқа ауысқан екі штаттың бірі болды, және ол соңғы дауыс беруде 10 штаттан жеңіске жетті; осылайша Лион Джефферсонның жеңісіне маңызды үлес қосты. Ол өгіздермен қозғалатын қағаз фабрикасын және дистилляция зауытын ашты, содан кейін кеме жасаумен айналысты. Соғыс министрлігі оны 1812 жылғы соғыс үшін канонерлік қайықтар салуға жұмысқа алды. Соғыс аяқталған кезде Лионның қолында осы мақсат үшін соғыс уақытындағы бағамен сатып алынған көп мөлшерде ағаш және басқа да материалдар болды; бірақ үкімет келісімшартты орындамады, нәтижесінде Лион банкротқа ұшырады. Ол қаржылық жағдайын жақсарту үшін тырысты, және 1818 жылға қарай қарыздарынан құтылып, қайтадан жайлы өмірге оралды.
Конгресске қайта оралу
Ол 1802 жылы Кентукки штатының өкілдер палатасына мүше болып сайланды және 8-ші АҚШ Конгресіне, сондай-ақ одан кейінгі үш Конгреске сайланды (4 наурыз 1803 – 3 наурыз 1811). 1810 жылы ол 12-ші Конгреске қайта сайлануға тырысты, бірақ сайлана алмады.
Арканзас штаты
Қарызын өтегеннен кейін және қаржылық жағдайы жақсарғаннан кейін, бірақ 1812 жылғы соғыс шарты бойынша ешқандай төлем алмағаннан соң, Лион зейнеткерлік шағында жалақы мен тұрақтылықты қамтамасыз ететін федералдық қызметке үмітттенді. 1820 жылы президент Джеймс Монро, Лионның досы және саяси жақтасы, оны Арканзас аймағындағы Чероки тайпасының АҚШ өкілі етіп тағайындады. Ол Арканзас аймағының Конгресс делегаты лауазымына қатысып, ағымдағы делегат Джеймс Вудсон Бейтспен бәсекелестікке түсті. Бірақ Лион өзінің орынға талап етуін растайтын дәлелдер жинауға қол жеткізе алмады. Алғашқыда ол Спадра Блафф зиратында жерленді, ал 1833 жылы Эддивилл зиратына қайта жерленді.
Жеке өмір
Лион екі рет үйленген. Оның алғашқы әйелі Мэри Хорсфорд болды, олар 1772 жылы неке қиыпты. Ол Сэмюэл Хорсфорд пен Мэри Гранттың қызы еді және 1772 жылы қайтыс болғанға дейін Этан Алленнің інісі Дэниел Алленге үйленген болатын. Ол 1782 жылы қайтыс болды. Лионның екінші некесі 1784 жылы Томас Читтенденнің қызы Беула М. Читтенденмен болды. Оның ұлы Джеймс (1776–1824) Вермонт және бірнеше оңтүстік штаттарда газет редакторы және баспагер болды, сондай-ақ әкесімен және Джеймс Томсон Каллендермен бірге жұмыс істеді. Лионның ұлы Читтенден Лион (1787–1842) Кентукки штатынан АҚШ Өкілдер палатасының мүшесі де болды (1827–1835). Оның қыздары Энн мен Памелия Иллинойс штатының пионерлері және саясаткерлері Джон Мессингер мен Джордж Кэдвеллге тұрмысқа шықты. Лион сонымен қатар Конгрессте Айова штатын өкілдік еткен Уильям Петерс Хепберннің арғы атасы болды. Лионның ұрпақтарының бірі – американдық опера баритоны Шеррилл Милнес. 2022 жылы The Washington Post газеті жүргізген зерттеуге сәйкес, Лион АҚШ Конгресінде қызмет еткен және құлдарға ие болған 1700-ден астам адамның тізіміне енді. 2018 жылы Мэтью Лионның өміріне арналған концептуалды альбом, "Spit'n Lyon" жарық көрді. Музыкасы мен сөзі Джон Дейлиге, оркестрлеуі мен жаздыруы Грег Голдманға, музыкалық қолдауы Нил Маурерге тиесілі. Екінші дүниежүзілік соғыстағы "Либерти" кемесі оның құрметіне аталды.