Кіріспе

Энзимдер класы

Катехоль O-метилтрансфераза (COMT;) – допамин, адреналин және норадреналин сияқты нейротрансмиттерлерді, катехолестрогендерді және катехоль құрылымына ие әртүрлі дәрі-дәрмектер мен заттарды ыдырататын бірнеше ферменттің бірі. Адамдарда катехоль O-метилтрансфераза ақуызы COMT генімен кодталады. COMT-ның екі изоформасы өндіріледі: ерігіш қысқа формасы (S COMT) және мембранаға байланысқан ұзын формасы (MB COMT). Катехоламиндердің реттелуі бірқатар медициналық жағдайларда бұзылғандықтан, бірнеше фармацевтикалық препараттар COMT-ның активтілігін өзгертуге және осылайша катехоламиндердің қолжетімділігін өзгертуге бағытталған. COMT-ні алғаш рет 1957 жылы биохимик Джулиус Аксельрод ашқан.

Val158Met полиморфизмі

Катехоль O-метилтрансферазасының геніндегі функционалдық бір нуклеотидтік полиморфизм (көбінесе кездесетін қалыпты вариант) 158-ші позицияда валиннен метионинге мутацияға алып келеді (Val158Met) rs4680. In vitro жағдайында гомозиготалы Val варианты дофаминды метионинге қарағанда төрт есе жылдам метаболизмдейді. Нәтижесінде функционалдық фермент белсенділігі 40%-ға төмендейді (75%-ға емес). Met аллелінің катаболизмінің төмендеуі нейротрансмиттер бөлінгеннен кейін синаптық дофамин деңгейінің жоғарылауына себеп болады, соның салдарынан постсинаптық нейронның допаминергиялық стимуляциясы күшейеді. COMT-ның префронталды допаминнің ыдырауындағы басты рөлін ескере отырып, Val158Met полиморфизмінің танымға әсері алдыңғы ми бөлігіндегі дофаминдық сигналды реттеу арқылы жүзеге аспақ деп саналады. Геннің нұсқасы атқару функциясымен байланысты танымдық тапсырмаларға, мысалы, жиынтықты ауыстыруға, жауапты тежеуге, абстрактілі ойлауға және ережелерді немесе тапсырма құрылымын қабылдауға әсер ететіні көрсетілген. Шизофрениямен байланысты ұқсас танымдық тапсырмаларға, алдыңғы ми бөліктеріне және дофамин нейротрансмиттеріне де сонымен ұқсас әсерлер байқалады. COMT-ның мұрагерлік нұсқасы кейінірек өмірде шизофренияға бейімділіктің генетикалық факторларының бірі болуы мүмкін деп жорамалданады. Жақында жүргізілген зерттеулер осы ген мен шизофренияның дамуына қанаб соққан марихуананың кез келген себептік әсері арасындағы байланысқа күмән келтірді. rs4680 синонимді емес бір нуклеотидтік полиморфизмінің шизофрениямен ауыратын науқастардағы Позитивті және Негативті синдром шкаласының (PANSS) депрессиялық факторымен және эмоциялық тиімділікпен байланысты екені анықталды. COMT геніндегі аллельдік вариациялардың эмоциялық өңдеуге де қатысы бар екені мойындалады, себебі олар префронталды және лимбикалық аймақтар арасындағы өзара әрекетке әсер ететін сияқты. Лондон Корольдік колледжінің Психиатрия институтындағы Психоз нейробиологиясы бөлімінде жүргізілген зерттеулер COMT-ның биполярлық бұзылыспен ауыратын науқастарда да, олардың туыстарында да әсерін көрсетті, бірақ бұл нәтижелер әлі қайталанбады. COMT Val158Met полиморфизмі эмоциялық өңдеуге плейотроптық әсер етеді. Бұдан әрі, полиморфизм субъективті жақсылық деңгейіне әсер ететіні көрсетілді. 621 әйелдің тәжірибелік мониторингпен өлшенгенде, бұл сағаттың сигналдарына жауап ретінде көңіл-күйді бағалауға ұқсас, met/met формасы күнделікті оқиғалардың көптеген түрлерінен жақсы психикалық сезімді екі есеге арттырады. Сыйлықты сезіну қабілеті Met аллельдерінің саны артуымен бірге артты. Сонымен қатар, әртүрлі генотиптің әсері оқиғалардың жағымдырақ сезілуіне байланысты күштірек болды. Генотиптік қалыпты әсердің мөлшері өте үлкен болды: Val/Val генотипі бар субъекттер "өте жағымды оқиғадан" алған субъективті жақсылық деңгейі Met/Met субъекттері "жағымды оқиғадан" алған деңгейге шамамен тең болды. Кортикаль допамин тонусына функционалдық әсер ететін генетикалық вариациялар күнделікті өмірдегі сыйлық тәжірибесіне күшті әсер етеді.

Сырдың қуысы

Сілдемді-бауыр буынының дисфункциясы (СББ) классикалық генетикалық ауру емес сияқты, бірақ COMT генін кодтайтын гендегі өзгерістер өмір бойы СББ дамуға деген бейімділіктің тұқым қуалауына жауапты болуы мүмкін деген ұсыныстар бар.

Номенклатура

COMT – бұл осы ферментті кодтайтын геннің атауы. Атаудагы "О" әрпі ортографияны емес, оттегіні білдіреді.

COMT ингибиторлары

COMT ингибиторларына энтакапон, толкапон, опикапон және нитекапон жатады. Нитекапонды қоспағанда, қалғандары Паркинсон ауруын емдеу үшін қолданылады. Толкапонды қолдану бауырдың заластану қаупі және оған байланысты ас қорыту органдарының бұзылуларымен шектеледі.