Кіріспе
Динозаврлардың жойылған туысы Speciesbox | fossil range = Триастың соңғы кезеңі (Карниан), Батыс Гондванада, қазіргі Аргентинаның солтүстік-батыс аймағында Триастың соңғы кезеңінде өмір сүрген. Түрі және жалғыз түрі – Eoraptor lunensis, алғаш рет 1993 жылы сипатталған, және дерлік толық, жақсы сақталған қаңқасынан және бірнеше фрагменттерден белгілі. Эораптордың тістері әртүрлі пішінде болған, бұл оның бәсекелес жемқор болғанын көрсетеді. Эораптордың бойы 0,45 метр, ұзындығы 0,9 метр шамасында болған.
Speciesbox
| fossil range = Late Triassic (Carnian), during the Late Triassic in Western Gondwana, in the region that is now northwestern Argentina. The type and only species, Eoraptor lunensis, was first described in 1993, and is known from an almost complete and well preserved skeleton and several fragmentary ones. Eoraptor had multiple tooth shapes, which suggests that it was omnivorous. Eoraptor was 1.5 feet (0 m) tall and 3 feet (1 m) long.
Ашу тарихы
Бұл алғашқы динозаврдың сүйектерін 1991 жылы Чикаго университеті мен Сан-Хуан университеті жүргізген далалық жұмыс барысында Сан-Хуан университетінің палеонтологы Рикардо Мартинес алғаш рет тапты. PVSJ 512 холотиптік үлгісі Аргентинадағы Ischigualasto формациясының Cancha de Bochas мүшесіне жататын лайлы сазтастардан табылды. Бұл формациядағы қазбалар Триас кезеңінің Карний сатысында, шамамен 235–228 миллион жыл бұрын шөгіндірген. Холотиптің толық жинақталуына шамамен 12 ай уақыт кетті, содан кейін ол Уильям Ф. Симпсон мен Боб Масек дайындауы үшін Чикагодағы Табиғи тарих мұражайына жіберілді. Қазба алғаш рет Чикагода қойылды, содан кейін Аргентинаның Сан-Хуан қаласына қайтарылып, Табиғи ғылымдар мұражайында көрсетілді. Эораптор туысын Пауль Серено, Кэтрин Форстер, Реймонд Р. Роджерс және Альфредо М. Монетта 1993 жылы сипаттап, атады. Бұл атау оның алғашқы табиғатына сілтеме жасайды, ал латын сөзі raptor «тоналған» дегенді білдіреді, бұл оның болжамды етшілдігіне және ұстауға арналған қолына сілтеме. Түрлік атау lunensis латын сөздерінен – luna («ай») және жұрнақ ensis («мекендеуші») алынған, бұл оның табылған жеріне сілтеме: Ишигуаласто провинциялық паркі («Ай аңғары»), оның шөлді, әлемнен тыс пейзажы айға ұқсас болғандықтан осылай аталған. Eoraptor lunensis түрі «Ай аңғарынан шыққан таңғы тоналған» дегенді білдіреді.
Сипаттама
Еораптордың денесі жұқа болып, шамамен 6 метрге дейін өсетін, ал дене массасы шамамен 5 килограммға жететін. Оның бас сүйегі жеңіл салынған, сыртқы нарисі сәл үлкейген. Ол артқы аяқтарымен тік және саусақтарымен жүгірді. Голотипі PVSJ 512 сүйегінің ұзындығы 26 сантиметр, ал тібік сүйегі 22 сантиметр, бұл оның жылдам жүгіретінін көрсетеді. Оның алдыңғы аяқтары артқы аяқтарынан екі есе қысқа, бұл оның екі аяқты болғанын көрсетеді. Оның барлық ұзын сүйектерінің іші қуыс. ), ол бірдей дәуірде өмір сүрген, тек екі сакралмен тірелген Герразаврдан өзгеше, бұл – бастапқы белгі. Еораптордың омыртқа центрі қуыс, бұл оның кейбір ата-бабаларында кездесетін ерекшелік. Бонапарт (1996) бас сүйектегі салыстырмалы түрде үлкен орбитальды тесікті жас ерекшелік ретінде түсіндірді. Рональд Тайкоски (2005) келісіп, типтік үлгінің бас сүйегінің кейбір ерекшеліктері оның жас екенін көрсетті, атап айтқанда, бас сүйектері толығымен бірікпеген, салыстырмалы түрде үлкен орбиталар және қысқа мұрын. Пол Серено және авторлар тобы (1993) омыртқа бағанасындағы тігістердің жабылуы мен скапулокоракоидтің ішінара бірігуіне сүйене отырып, Еораптордың ересек үлгі болғанын қолдады.
Жіктеу
1993 жылы Пол Серено және оның әріптестері Эорапторды сипаттап, оған ат берді және оны ең алғашқы динозаврлардың бірі деп анықтады. Оның жасы бірнеше факторлармен анықталды, соның ішінде ол кейінгі динозаврлардың ірі топтарына тән ерекше белгілерге ие болмады, атап айтқанда, арнайы хищниктік белгілердің жоқтығы. 1995 жылы Серено Эораптордың ең ерте кездегі теропод екенін және ол "кез келген басқа динозаврлар топшама қарағанда гипотетикалық динозаврлардың бастапқы жағдайына" жақын екенін айтты. Динозаврлар ішінде Эораптордың нақты орны тұрақсыз болды, көбінесе пікірлер базальдық саурискі мен базальдық теропод арасында өзгеретін. 1993 жылы Серено мен Форстер оны алғаш сипатқанда, "функционалды үш саусақты қолымен" және басқа анатомиялық ерекшеліктеріне сүйене отырып, теропод деп санады. Зерттеуде жақында жаңадан табылған Daemonosaurus және Tawa динозаврларының "көшу кезеңіндегі белгілері" Эораптордың базальдық теропод екенін, ал базальдық сауришиан немесе базальдық сауроподоморф емес екенін қолайлап көрсетті. Алайда, 2012 жылдан бергі бірнеше зерттеу Эорапторды теропод емес, ертедегі сауроподоморф ретінде қарастырды. Төмендегі филогенетикалық ағаш 2010 жылдары жүргізілген әртүрлі зерттеулерге негізделген Эораптордың ірі теропод топтарымен байланысын көрсетеді. Филип Керри (1997) Эораптордың анатомиялық құрылысы саурискі және орнитискі динозаврларының ата-тегінің морфотипіне жақын екенін анықтады. 2011 жылы Мартинес және әріптестері (Эодромейді сипаттаған команда) Эораптордың базальдық сауроподоморф екенін және оның тобына тән ерекшеліктері бар екенін тапты. Майкл Бентон бұған күмәнділенді және Эорапторды Тероподадан алып тастап, Сауроподоморфаға орналастыруды "қолданыс өзгерісі" деп атады. Серено және әріптестері (2013) голотиптің қаңқасын қайта сипаттап, Эораптордың теропод емес, базальдық сауроподоморф екеніне қорытынды жасады, бұл Мартинес және әріптестерінің (2011) бұрынғы байқауымен сәйкес келеді. 2018 жылы жаңа Buriolestes қалдықтарының сипаттамасымен бірге жарияланған филогенетикалық талдау, Langer және әріптестерінің (2017) жұмысына сүйене отырып, Эорапторды Buriolestes, Panphagia, Pampadromaeus және Saturnalia-мен бірге ертедегі сауроподоморфтардың кладына орналастырды.
Палеобиология
Эораптордың барлық жемді жейтін жануар болғаны саналады. Эораптордың премаксилласында 4 тісі, ал максцилласында 18 тісі болған, бұл тіс формуласы Герразаврдың тіс формуласына ұқсас.
Палеоэкология
Триастың соңғы кезеңінде Ичигуаласто формациясы – орманды, вулканизмге бейімді тасқын аймағы болды, климаты жылы әрі ылғалды, бірақ маусымдық өзгерістерге, соның ішінде күшті жауын-шашынға ұшырады. Өсімдіктер құрамына папоротниктер, жылқықұйрықтар және алып қырықжапырақтар кірді, олар өзендердің жағалауларындағы биік орманды құрады. Ишигуаласто формациясының хищниктері арасында герреразаврдың қалдықтары ең көп кездеседі. Серено (1993) еораптордың терапсидтермен, рауисухиандармен, архозаврлармен, саурозухтармен және оның палеоэкожүйесінде өмір сүрген динозаврлар – герреразавр мен пизанозаврмен «тығыз байланыста» болғанын атап көрсетті. Шөпқоректілерге гиперодапедон сияқты ринхозаврлар, аэтозаврлар, пробелезодон сияқты цинодонттар, исхигуаластия сияқты каннемейерид дицинодонттары және эксаэретодон сияқты траверсодонтидтер кірді. Бұл динозавр емес шөпқоректілер ерте динозаврлардан әлдеқайда көп болды. Динозаврлардың, соның ішінде еораптордың қазба қалдықтары Ишигуаласто формациясынан табылған барлық сынамалардың шамамен 6% құрайды (Rogers et al., 1993), бұл динозаврлардың басқа төрт аяқты жәндіктерге қарағанда аз болғанын көрсетеді.