Кіріспе

Америкалық биохимик (1912–2004)

Гайрднер қорының халықаралық сыйлығы (1967)
Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы (1970)
ForMemRS (1979) – американдық биохимик. 1970 жылы Бернард Кац және Ульф фон Эйлермен бірге физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының бір бөлігін жеңіп алды. Нобель комитеті оның катехоламиндер нейротрансмиттерлерін бөліп шығару және қайта сіңіру жөніндегі жұмысы үшін марапаттады, бұл мидағы адреналин, норадреналин және кейінірек дофамин сияқты химиялық заттардың класы. Аксельрод сонымен қатар қалқанша безінің және оның ұйқы-ояну циклі кезінде қалай реттелетінін түсінуге маңызды үлес қосты.

Білім және ерте өмір

Аксельрод Нью-Йорк қаласында Польшадан келген еврей иммигранттары Молли (құрмет аты Лейхтлинг) мен Исадор Аксельродтың ұлы болып дүниеге келді. Ол 1933 жылы Нью-Йорк қалалық колледжінде биология мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Аксельрод дәрігер болғысы келді, бірақ өтініш білдірген барлық медициналық оқу орындарынан бас тартылды. Ол Нью-Йорк университетінде қысқа мерзімге зертханалық техник болып жұмыс істеді, содан кейін 1935 жылы Нью-Йорк қаласының Денсаулық сақтау және психикалық денсаулық департаментіне жұмысқа тұрды, онда тағамға қосылатын витаминді қоспаларды сынап көрді. Денсаулық сақтау департаментінде жұмыс істеген кезеңде ол кешкі сыныптарға қатысып, 1941 жылы Нью-Йорк университетінен ғылым магистрі дәрежесін алды.

Анальгетикалық зерттеулер

1946 жылы Аксельрод Голдвотер мемориалдық ауруханасында Бернард Бродидің жетекшілігімен жұмыс істеді. Бродден алған зерттеу тәжірибесі мен насағаты Аксельродты ғылыми жолына түсірді. Брод және Аксельродтың зерттеулері анальгетиктердің (ауырсық басушы дәрілердің) қалай әрекет ететініне қатысты болды. 1940 жылдары аспирин емес анальгетиктерді қолданушыларда метемоглобинемия деп аталатын қан ауруы пайда болды. Аксельрод пен Броди осы ауырсық басушы дәрілердің негізгі құрамы ацетанилид екенін анықтады. Олар сондай-ақ бір метаболитінің де ауырсық басушы қасиеттері бар екенін тапты. Олар оның орнына осы метаболит – ацетаминофенді (парацетамол, Тайленол) қолдануды ұсынды.

Катехоламиндер бойынша зерттеулер

1949 жылы Аксельрод Ұлттық жүрек институтында жұмыс істей бастады, ол Ұлттық денсаулық сақтау институтының (NIH) бөлігі болып табылатын Ұлттық жүрек, өкпе және қан институтының (NHLBI) негізін қалады. Ол кофеиннің механизмдері мен әсерлерін зерттеді, бұл оны симпатикалық жүйке жүйесіне және оның негізгі нейротрансмиттерлеріне – эпинефрин мен норадреналинге қызығушылық танытуға әкелді. Осы кезеңде Аксельрод кодеин, морфин, метамфетамин және эфедринге қатысты зерттеулер жүргізді, сондай-ақ ЛСД-мен алғашқы тәжірибелер жасады. Докторлық ғылымының дәрежесінсіз мансабында жоғарылау мүмкін еместігін түсінген ол 1954 жылы Джордж Вашингтон университетінің медицина мектебіне оқуға NIH-дан демалысқа шықты. Өзінің бұрынғы зерттеулерінің бір бөлігін дипломдық жұмысына қосуға рұқсат алып, ол бір жылдан кейін, 1955 жылы бітірді. Содан кейін Аксельрод NIH-қа оралып, өзінің мансабындағы маңызды зерттеулерді бастады. Аксельрод адреналин және норадреналин деп те аталатын нейротрансмиттерлер – эпинефрин мен норадреналиннің босатылуы, қайта сіңірілуі және сақталуы жөніндегі жұмысы үшін Нобель сыйлығын алды. 1957 жылы моноамин оксидазасы (МАО) ингибиторлары бойынша жұмыс істеген Аксельрод катехоламин нейротрансмиттерлері синапсқа шығарылғаннан кейін тоқтамайтынын көрсетті. Керісінше, нейротрансмиттерлер пресинаптикалық жүйке ұшымен қайта сіңіріліп ("қайта сіңірілу"), кейінгі сигналдар үшін қайта пайдаланылады. Ол эпинефриннің тіндерде белсенді емес күйде сақталып, қажет болған кезде жүйке жүйесімен босатылатынын болжады. Бұл зерттеулер кейіннен басқа нейротрансмиттер – серотонинді қайта сіңіруді тежейтін селективті серотониннің қайта сіңірілуін тежейтін ингибиторлардың (ССИИ), мысалы, Прозакқа негіз болды. 1958 жылы Аксельрод сондай-ақ катехоламиндердің ыдырауына қатысатын катехол O метил трансфераза ферментін ашты және сипаттады.

Сиыршық безді зерттеу

Кейінгі зерттеулерінің бір бөлігі Аксельродтың қызыл безіне арналған. Ол және оның әріптестері мелатонин гормонының және серотонин нейротрансмиттерінің триптофаннан түзілетінін көрсетті. Синтез және бөліну жылдамдығы гипоталамустағы супрахиазматикалық ядро басқаратын организмнің циркадтық ритміне сәйкес келеді. Аксельрод және әріптестері мелатониннің орталық нерв жүйесіне кең ауқымды әсер ететінін, осылайша қызыл бездің биологиялық сағат ретінде жұмыс істеуіне мүмкіндік беретінін анықтады. 1971 жылы ол Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Ол 2004 жылы қайтыс болғанға дейін Ұлттық психикалық денсаулық институтында жұмыс істеді. Оның көптеген мақалалары мен наградалары Ұлттық медицина кітапханасында сақтаулы.

Марапаттар мен құрметтер

Аксельрод 1967 жылы Гайрднер қорының Халықаралық сыйлығымен марапатталды және 1970 жылы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын алды. 1979 жылы ол Корольдік қоғамның шетелдік мүшесі болып сайланды.

Жеке өмір

Аксельрод зертханада аммиак бөтелкесі жарылғанда сол көзінен жарақат алды; ол өмірінің соңына дейін көз жамамен жүрді. Өмірінің басында атеист болғанмен және ата-анасының қатаң діни тәрбиесіне наразы болса да, ол еврей мәдениетімен байланысын сақтап, антисемитизмге қарсы халықаралық күрестерге қатысты. Оның 53 жылға созылған әйелі Салли Тауб Аксельрод 1992 жылы қайтыс болды. 2004 жылдың 29 желтоқсанында қайтыс болған кезде оның екі ұлы – Пол мен Альфред, және үш немересі бар еді.

Саяси көзқарастар

1970 жылы Нобель сыйлығын алғаннан кейін Аксельрод өзінің танымаллығын бірнеше ғылым саясаты мәселелерін қолдау үшін пайдаланды. 1973 жылы АҚШ президенті Ричард Никсон қатерлі ісік ауруын емдеу мақсатында арнайы агенттік құрды. Аксельрод, Нобель сыйлығының лауреаттары Маршалл В. Ниренберг және Кристиан Анфинсенмен бірге, жаңа агенттікке қарсы ғалымдардың петициясын ұйымдастырды, олар тек қана қатерлі ісікке назар шоғырландырудың салдарынан, басқа, шешілуі мүмкін медициналық проблемаларды зерттеуге мемлекеттік қаржы қолжетімді болмайды деп мәлімдеді. Аксельрод сондай-ақ Кеңес Одағында ғалымдардың қамауда ұсталуына қарсы бірнеше наразылық акциясына қолдау көрсетті. Аксельрод Америка ғалымдары федерациясының және Мюнхендегі Халықаралық ғылым академиясының қолдаушылар кеңесінің мүшесі болды.