Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кульнинг немесе локк – скандинавиялық мал шаруаларының дауыс шақыруының бір түрі, көбінесе норвегиялықтар мен шведтер орындайды. Ол көбінесе мал (сиыр, ешкі және т.б.) күндіз жайылып жүрген биік тау жайылымдарынан төмен шақыру үшін қолданылады. Бұл дыбыс қаскырлар, аюлар сияқты жыртқыштарды қорқытуға да мүмкін, бірақ бұл шақырудың негізгі мақсаты емес. Норвегияда адамдар арасында шақыру үшін лалинг, лалнинг және каукинг, ал адамнан жануарға шақыру үшін локк, кулокк деп аталады және әдетте елдің барлық аймақтарында (әсіресе Оңтүстік Норвегияда) орындалады. Швецияда бұл llalning, lålning немесе kyrlokk деп аталады және негізінен Даларна және Хелсингланд провинцияларында, сондай-ақ бұрынғы норвегиялық Ямтланд және Херједален провинцияларында орындалады. Бұл ән түрін көбінесе әйелдер қолданады, себебі олар биік таулы жайылымдарда мал мен қойларды бағып күтетін, бірақ ер адамдар орындаған шақырулардың жазбалары да бар.
Kulning or lokk is a Scandinavian form of herding calls predominantly performed by Norwegian and Swedish people often used to call livestock (cows, goats, etc.) down from high mountain pastures where they have been grazing during the day. It is possible that the sound also serves to scare away predators (wolves, bears, etc. ), but this is not the main purpose of the call. In Norway it is called laling, lalning and kauking, kaukning when calling between person to person, or lokk, kulokk when calling between person to animals, and is usually performed countrywide (especially in South Norway). In Sweden it is called llalning, lålning or kyrlokk, and is mainly performed in the provinces of Dalarna and Hälsingland and in the former Norwegian provinces of Jämtland and Härjedalen. The song form is often used by women, as they were the ones tending the herds and flocks in the high mountain pastures, but there are recordings of these calls sung by men.
Акустикалық сипаттамалары
Әннің жоғары регистрде орындалатын әуендік техникасы бар, яғни, алыс қашықтықта естілуі немесе хабарласу үшін қолданылуы мүмкін, бас тондарымен күшті шақыру. Бұл әннің қызықты және әсерлі дыбысы бар, көбінесе қайғылы сезімді жеткізеді, себебі оның құрамында аймақтың музыкасында жиі кездесетін жарты және ширек тон (сондай-ақ "көк тон" деп те аталады) көптеп кездеседі. Лингвист және фонетик Роберт Эклунд, тіл терапевті Анита МакАллистер және кульнинг орындаушысы және тіл терапевті Фанни Пехрсон кульнинг дауысы мен бас дауысының (кейде қате түрде фальцет дауысы деп аталатын) үй ішінде (қалыпты және эхосыз бөлмелерде) және Швецияның Даларна аймағына жақын экологиялық ортадағы ашық ауадағы айырмашылықтарын зерттеді. Талданған ән барлық жағдайларда бірдей болды және оны бір кульнинг орындаушысы (Пехрсон) орындады. Кульнингті бас дауысымен салыстырғанда, олар кульнингте бас дауысына қарағанда әлдеқайда жоғары регистрде жарты тонның байқалатынын (16 кГц дейін оңай көруге болады) және олардың көзден алыстаған сайын әсері азайатынын, көзден 1 метр қашықтықтағыға қарағанда 11 метр қашықтықтағы жарты тонның өзгеруі аз екенін анықтады. Ашық ауадағы зерттеуде бас дауысының көзден 1 метрге қарағанда 11 метрде 25,2 дБ-ға төмендегені байқалды, ал кульнингтегі төмендеу тек 9,4 дБ болды, бұл кульнингтің ашық ауада ұзақ қашықтыққа жеткізуге өте қолайлы екенін көрсетеді. Немесе авторлардың қорытындысы бойынша:
The song has a high pitched vocal technique, i. e. a loud call using head tones, so that it can be heard or be used to communicate over long distances. It has a fascinating and haunting tone, often conveying a feeling of sadness, in large part because the kulokks often include typical half tones and quarter tones (also known as "blue tones") found in the music of the region. Linguist and phonetician Robert Eklund, speech therapist Anita McAllister and kulning singer and speech therapist Fanny Pehrson studied the difference between kulning voice production and head voice (sometimes also somewhat erroneously referred to as falsetto voice) production in both indoors (normal and anechoic rooms) and in an ecologically valid outdoor setting near Dalarna, Sweden. The song analyzed was the same in all cases, and was performed by the same kulning singer (Pehrson). Comparing kulning to head voice, they found that partials were visible in far higher registers in kulning than in head voice (easily observed up to 16 kHz) and that they were also less affected by an increased distance from the source than head voice, with more or less unaffected partial patterns when comparing a distance of 11 meters from the source, compared to 1 meter from the source. In the outdoor setting, they also found that head voice production exhibited a 25.2 dB decrease at 11 meters from the source, compared to 1 meter from the source, while the corresponding amplitude decrease in kulning was only 9.4 dB, which is a clear indication that kulning is well suited to carry over long distances in an outdoor setting. Or, as the authors summarize the findings:
"Кульнингтің интенсивтілік тұрғысынан қашықтыққа байланысты төмендеуі аз болды, сондай-ақ кульнингтегі, бірақ бас дауыста емес, жарты тон әншіден 1 метр қашықтықтағыға қарағанда 11 метрде де өзгеріссіз қалды. Бұл екі нәтиже де кульнингтің малды шақыру үшін пайда болған ән түрі екенін түсіндіруге көмектеседі, себебі мал әншіден едәуір қашықтықта болуы мүмкін".
"it was shown that kulning fell off less with distance from an intensity point of view, and also that partials in kulning – but not in head voice – remained more or less unperturbed 11 meters from the singer, as compared to 1 meter from the singer. Both results help explain why kulning as a singing mode was developed for calling cattle that might be at considerable distance from the singer".
Функциясы мен физиологиялық ерекшеліктері
Долинада шақырылған кезде, дауыс тауларға шағылысып, эхо болады. Малдың қайда екенін білу үшін қоңырау тағылған жануарлар шақыруға жауап бере бастайды, қоңыраулардың үні олардың таудан өз шаруашылықтарына қарай түсіп келе жатқанын көрсетеді. Кулок жеке адамға тиесілі болуы мүмкін, бірақ кейде отбасылық болып келеді және ұрпақтан-ұрпаққа беріледі, соның арқасында отбасының сиырлары оларды шақырып жатқанын біліп, жауап береді. Көптеген шақыруларда жеке (кейде "жетекші") жануарлардың аттары айтылады, себебі мал басы көп емес. Финляндия және Швеция университеттері жасаған зерттеу көрсеткендей, фальсеттоға қарағанда, кульнинг дауыстық байланыстың жақсырақ болуын және дыбыс шығару циклінде глоттаның ұзақ жабылуын қамтамасыз етеді. Назофиберэндоскопия қолданылуы арқылы кульнинг кезінде көмекей кіреберісінің медиалдық және алдыңғы-артқы тарылуы, сондай-ақ жалған дауыс бауларының жақындасуы анықталды.
When a call is made in a valley, it rings and echoes against the mountains. The animals, a number of whom wear bells tuned so that the livestock's location can be heard, begin to respond to the call, answering back and the sound of the bells indicates that they are moving down the mountain towards their home farm. The kulokks can belong to an individual, but are sometimes family based and are handed down so that a family's cows know they are being called and thus respond. A number of calls contain names of individual (sometimes the "lead") animals, as herds are not very large. A study done by Finnish and Swedish universities showed that kulning, as compared to falsetto, exhibits a better contact of the vocal folds and a longer glottal closure in the phonation cycle. Using nasofiberendoscopy also showed medial and anteroposterior narrowing of the laryngeal inlet and approximation of the false vocal folds in kulning.
Басқа аймақтық ән дәстүрлерімен салыстыру
Солтүстік Скандинавияда қолданылатын басқа ән дәстүрлерімен, мысалы жойкпен салыстырғанда, кульнингтің діни рәсімдерде немесе басқа мақсаттарда қолданылғанына ешқандай дәлел жоқ. Орта ғасырдан бері шаруа шаруашылығында, мал өсіруде қолданылып келген. Бұл дәстүр бүгінге дейін сақталып келеді, бірақ құлдырап барады. Дегенмен, кульнинг йодльге ұқсас, ол да дыбысты алысқа тарату үшін дамыған ән салу стилі.
In comparison with other song traditions used in northern Scandinavia, e. g. joik, there is no evidence that kulning has been used in religious rituals or for other purposes. It has been used on farms in stock raising since medieval times. The tradition is still alive today, although waning. Kulning is, however, similar to yodeling, a singing style also developed for long distance sound propagation.
Басқа елдердегі қораны шақыратын әндермен салыстыру
Францияда бриоляж – "көбінесе егіс жыртуға арналған малға шақыру және оларды бағыттап, ынталандыру тәсілдері".
In France, briolage is a set of "techniques of calls and exhortations to the ploughing animals in most cases, intended to guide them".
Музыкада қолданылатын кульнинг
Норвегиялық композитор Эдвард Григ өзінің фортепиано мен оркестрге арналған классикалық музыка композицияларының бірнешеуін ол естіген кулокерлерге негіздеді. Ертедегі норвегиялық операда сопрано ариясы бар, ол жартылай ария және жартылай кульнингтан тұрады. Кулнинг кейбір скандинавиялық фольклорлық топтардың музыкасында қолданылады, мысалы, Heilung, Gjallarhorn және Frifot (әнші Лена Виллемарк қатысқан). Норвегиялық Gåte тобының "Ulveham" әні, олар 2024 жылғы "Евровидение" ән байқауында өнер көрсетеді, хорында кульнинг ән үнін қамтиды.
Norwegian composer Edvard Grieg based a few of his classical music compositions for piano and for orchestra on kulokker that he had heard. An early Norwegian opera includes a soprano aria that is half aria and half kulning. Kulning features in the music of some Scandinavian folk groups, for example Heilung, Gjallarhorn and Frifot (featuring singer Lena Willemark). The song "Ulveham" by Norwegian band Gåte, which they're competing with at Eurovision Song Contest 2024, includes a kulning vocalisation on the chorus.