Ндабанинги Ситоле: Зимбабве төңкерісінің қайраткері және ZANU негіз қалаушысы
Ndabaningi Sithole
Ндабанинги Ситоле: Зимбабве азаттық күрескері, ZANU құрушысы (1920-2000). Төңкерісші, дін қызметкері, саясаткер. Роберт Мугабеге қарсы сайлауда жеңілді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Зимбабвелік революционер және ZANU-дың негізін қалаушы (1920–2000)
Zimbabwean revolutionary and founder of ZANU (1920–2000)
Ндабанинги Ситхоле (21 шілде 1920 – 12 желтоқсан 2000) 1963 жылдың шілде айында Родезия үкіметіне қарсы күрескен Зимбабве Африка Ұлттық Одағын (ZANU) құрған адам. Ситхоленің әкесі Ндау, анасы Ндебеле тайпасынан болған. Ол Зимбабведегі Христиандардың Біріккен шіркеуінің (UCCZ) пасторы болып жұмыс істеді. ZANU-ға тыйым салынғаннан кейін ол 10 жыл түрмеде отырды. 1975 жылы тайпалық араздық ZANU-ды екіге бөліп жіберді, ал 1980 жылғы сайлауда Роберт Мугабеге жеңілді.
Ndabaningi Sithole (21 July 1920 – 12 December 2000) was the founder of the Zimbabwe African National Union (ZANU), a militant, nationalist organisation that opposed the government of Rhodesia, in July 1963. Sithole's father was Ndau and his mother was Ndebele. He worked as a United Church of Christ in Zimbabwe (UCCZ) minister. He spent 10 years in prison after the government banned ZANU. A rift along tribal lines split ZANU in 1975, and he lost the 1980 elections to Robert Mugabe.
Ерте өмір
Ситхоль 1920 жылы 21 шілдеде Оңтүстік Родезияның Ньямандлову қаласында дүниеге келген. Ол 1955-1958 жылдары АҚШ-та педагог мамандығын оқыды және 1958 жылы методист пасторы болып тағайындалды. Оның "Африкалық ұлтшылдық" кітабының жарық көргенімен, азшылық үкімет тарапынан дереу тыйым салынуы саясатқа қадамын басуына түрткіс болды. АҚШ-та оқыған кезінде ол Андовер Ньютон теологиялық мектебінде білім алды және 1665 жылы Ньютон қаласында негісталған Ньютонның Бірінші шіркеуіне қатысты, екеуі де Массачусетс штатының Ньютон қаласында орналасқан.
Sithole was born in Nyamandlovu, Southern Rhodesia, on 21 July 1920. He studied teaching in the United States from 1955 to 1958, and was ordained a Methodist minister in 1958. The publication of his book African Nationalism and its immediate prohibition by the minority government motivated his entry into politics. During his studies in the United States he studied at the Andover Newton Theological School and attended the First Church in Newton, founded in 1665, both located in Newton, Massachusetts.
ZANU-ның
Ол 1963 жылы тамызда Герберт Читепо, Роберт Мугабе және Эдгар Текеремен бірге Энос Нкаланың Хайфилдс үйінде Зимбабве Африка Ұлттық Одағы партиясының негізін қалаушылардың бірі және бас архитекторларының бірі болды. 1964 жылы Гвелоде партияның съезі өтті, онда Ситхоль президент болып сайланды және Роберт Мугабе оның бас хатшысы болып тағайындалды. 1964 жылы Иан Смит үкіметі ZANU партиясын тыйым салды. Ол 1964 жылдың 22 маусымында саяси қызметі үшін Мугабе, Текере, Ньягумбо және Такавирамен бірге тұтқындалғаннан кейін 10 жыл түрмеде отырды. Түрмеде ол Читепоға ZANU өкілі ретінде шетелден күресті жалғастыруға арнайы рұқсат берді. Ситхоль Иан Смитті өлтіруге қастандық жасады деген айыппен 1974 жылы түрмеден босатылды. 1975 жылдың 18 наурызында Читепо Замбияның Лусака қаласында көлік құралындағы жарылыстан қаза тапты. Ол кезде Мозамбикте болған Мугабе бірауыздан ZANU-дың бірінші хатшысы болып сайланды. Сол жылы көптеген ндебеле халықтары Джошуа Нкомоны құрап, сондай-ақ белсенді ZAPU партиясына қосылды. Ситхоль ақырында ZANU Ndonga партиясын құрды, ол зорлықпен күреске бас тартты, ал шона тайпасы басым ZANU (қазір ZANU PF деп аталады) Мугабенің басшылығымен одан да белсенді бағдарламаны ұстанды. Ситхоль 1979 жылдың 31 шілдесінде Абель Мюзореваның ішкі келісім бойынша құрылған ауысу үкіметіне қосылды. Кейін 1979 жылдың қыркүйегінде ол лорд Каррингтон төрағалық еткен Ланкастер Хаус келісіміне қатысты, бұл жаңа сайлауларға жол ашты, бірақ оның ZANU Ndonga партиясының қолдаушылары мен олардың ауылдары Мугабенің ZANLA әскерлерінің шабуылына ұшырады және 1980 жылғы сайлауда ешқандай мандатқа ие бола алмады. Мугабе оның ZANU-дан кетуіне Замбиядағы жауынгерлерге немқұрайлы қарағанын (олардың лагері бомбаланды, көптеген қаза болды және жарақат алды) себеп деп мәлімдеді.
He was one of the founders and chief architect of Zimbabwe African National Union party in August 1963 in conjunction with Herbert Chitepo, Robert Mugabe and Edgar Tekere in the Highfields House of Enos Nkala. In 1964 there was a party Congress at Gwelo, where Sithole was elected president and appointed Robert Mugabe to be his secretary general. ZANU was banned in 1964 by Ian Smith's government. He spent 10 years in prison after being arrested on 22 June 1964 alongside Mugabe, Tekere, Nyagumbo and Takawira for his political activities. While in prison he specifically authorised Chitepo to continue the struggle from abroad as a representative of ZANU. Sithole was convicted on a charge of plotting to assassinate Ian Smith and released from prison in 1974. On 18 March 1975 Chitepo was assassinated in Lusaka, Zambia, with a car bomb. Mugabe, in Mozambique at the time, was unanimously chosen to be the first secretary of ZANU. Later that year there was a factional split, with many Ndebele following Joshua Nkomo into the equally militant ZAPU. Sithole eventually founded the moderate ZANU Ndonga party, which renounced violent struggle, while the Shona dominated ZANU (now called ZANU PF) followed Mugabe with a more militant agenda. Sithole joined Abel Muzorewa's transitional government under the Internal Settlement on 31 July 1979. Later in September 1979 he attended the Lancaster House Agreement, chaired by Lord Carrington, which paved the way for fresh elections, but his ZANU Ndonga Party's supporters and their villages were targeted by Mugabe's ZANLA troops and it failed to win any seats in the 1980 elections. His exit from ZANU was claimed by Mugabe to have been caused by his neglecting the fighters in Zambia (where their camp was bombed resulting in many fatalities and casualties).
Шөгеру және қайту
Өзінің өміріне саяси қарсыластар қауіп төндіріп жатқанын мәлімдеген Ситхоль 1980-жылдардың басында алдымен Ұлыбританияға, содан кейін 1984 жыл шамасында АҚШ-тың Мэриленд штатындағы Сильвер-Спринг қаласына өз еркімен эмиграцияға кетіп, 1992 жылдың қаңтарында Зимбабвеге оралды. 1995 жылы Зимбабвенің оңтүстік-шығысындағы Чипинге аймағындағы өзінің тайпалық бекінісі үшін парламент депутаты болып сайланды және 1996 жылғы президенттік сайлауға түсуге ниет білдірді (бірақ сайлауға аз уақыт қалғанда Мугабенің ZANU PF партиясы оның үгіт науқанын саботаж жасады деген мәлімдеме жасағаннан кейін кандидаттығын қайтарып алды). 1997 жылдың желтоқсан айында сот оны Чимвенджемен бірлесіп Мугабеге қастандық жасауға сү күлік жасады деп таныды және үкімет оны парламентке қатысудан шеттету туралы шешім қабылдады. Ситхолдің шағын оппозициялық тобы 2000 жылдың маусым айында өткен сайлауда Чипинге округінен тағы да жеңіс однды. Оған апелляция жасау құқығы берілді, апелляциялық шағым берілді, бірақ іс Жоғарғы Сотта қарастырылмады. Денсаулығы нашарлағандықтан, оған босатуға рұқсат берілді. 2000 жылдың 12 желтоқсанында АҚШ-тың Пенсильвания штатындағы Филадельфия қаласында қайтыс болды. Африка саясаты бойынша үш кітаптың авторы, ол әйелі Веста және бес ересек баласынан қалды. Оның "Порта Фермасы" 1992 жылы "сатуға дайын алушы – сатып алуға дайын сатушы" шарты бойынша заңды түрде сатып алынған. Кейіннен Роберт Мугабенің ZANU PF үкіметі оны Хараредегі "көңілсіз" адамдарға баспана бергені үшін тәркіледі. Бұл адамдар 1991 жылғы Ұлттар Достастығы басшыларының саммиті алдында Хараредегі шатырлардан күшпен шығарылып, үйсіз қалған адамдар еді. Ситхол оларға аянып, олардың адам құқықтарын бұзу деп санады; сондықтан ол олардың кейбіреулерін фермада тұруға шақырды. Бұл үкіметті ашуландырды, олар эвакуация операциясын жүргізді. Бұл операцияны Жергілікті Өзін-Өзі Басқару және Тұрғын Үйлер министрлігі және Хараре қаласы үйлестірді. Таңға дейін тінтулер жүргізіліп, содан кейін Порта Фермасы тәркіленді.
Declaring that his life was in danger from political enemies, Sithole went into self imposed exile first in the United Kingdom in the early 1980s and then in Silver Spring, Maryland, United States, around 1984, returning to Zimbabwe in January 1992. He was elected to parliament for his tribal stronghold of Chipinge in southeastern Zimbabwe in 1995, and was a candidate in the 1996 presidential election (though he withdrew shortly before the election after claiming that Mugabe's ZANU PF was undermining his campaign). In December 1997, a court tried and convicted him of conspiring with Chimwenje to assassinate Mugabe and the government disqualified him from attending parliament. Sithole's small opposition group again won the Chipinge seat in the June 2000 elections. He was granted the right to appeal, appeal was filed, but the case was never heard by the Supreme Court. He was allowed bail because of his deteriorating health. He died on 12 December 2000, in Philadelphia, Pennsylvania, United States. The author of three books on African politics, he is survived by his wife, Vesta, and five adult children. His farm, "Porta Farm" situated from Harare on Bulawayo Road, was legally purchased in 1992 under "willing buyer – willing seller" arrangements. It was later confiscated by Robert Mugabe's ZANU PF government, on the grounds that it harboured the "undesirables" of Harare. These were people who had been left homeless after being summarily evicted from shanties in Harare before the Commonwealth Heads of Government Meeting 1991. Sithole had felt compassion for them, and what he felt was the breach of their human rights; he therefore had invited some of them to stay on the farm. This incensed the government, which then carried out an eviction operation. This was co ordinated by the Ministry of Local Government and National Housing as well as the City of Harare. Pre dawn raids were carried out and, in the aftermath, Porta Farm was confiscated.