Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Милеттің грек билеушісі (б.з.д. 493 жылы қайтыс болды)
Greek ruler of Miletus (died 493 BC)
Хистией (Ἱστιαῖος, б.з.д. 493 жылы қайтыс болды), Лизагордың ұлы, б.з.д. 6 ғасырының соңында Милеттің билеушісі болды. Хистией Персия патшасы Дарий I-нің тұсында Милеттің тираны болды, ол Милетті және Кіші Азиядағы басқа Ион мемлекеттерін бағындырған және әдетте өзінің аумағындағы Ион қалаларын басқару үшін гректерді тиран ретінде тағайындаған.
Histiaeus (Ἱστιαῖος, died 493 BC), the son of Lysagoras, was a Greek ruler of Miletus in the late 6th century BC. Histiaeus was tyrant of Miletus under Darius I, king of Persia, who had subjugated Miletus and the other Ionian states in Asia Minor, and who generally appointed Greeks as tyrants to rule the Greek cities of Ionia in his territory.
Дарий І-нің скифтік жорығы (шамамен б.з.д. 513 ж.)
Геродоттың айтуынша, Хистией Дарийдің басқа басшыларымен бірге парсылардың скифтерге қарсы жорығына қатысты және Дарийдің әскерлері Дунай өзенінен салған көпірді қорғауға тағайындалды. Скифтер Хистией мен басқаларын көпірді тастауға көндіруге тырысты; сол кезде Херсонес тираны болған Афиналық Мильтиад бастаған топ скифтердің кеңесін қабылдауды жақтады. Бірақ Хистией олардың тирандық билігін Дарийден алғандықтарын, ал ол өлтірілсе, міндетті түрде тақтан түсірілетінін айтты. Керісінше, Геродоттың сөзінше, Хистией олар скифтердің жоспарына бойын егіпті сияқты көрінуді ұсынды. Сондықтан Хистией скифтерге елші ретінде жіберілді. Ол тирандар скифтердің жоспарын қабылдайтынын, ал қалғандары көпірді бұзуға кірісіптідей әрекет ететінін мәлімдеді. Хистией скифтерді парсы әскерін іздеуге итермеледі. Геродоттың жазуынша, скифтер кеткен соң парсылар Дунайға оралды және Хистией оларды өзен арқылы табысты жеткізу үшін кемелерді ұйымдастырды. Жорық барысында Хистиейдің әскерлері Стримон өзенінің жағасындағы Миркин (кейін Амфиполь) қаласында бекініс салуға кірісті. Дарий Сардисқа қайтып келген соң, Хистиейден қызметі үшін не қалайтынын сұрады. Хистией Миркинге билік беруді сұрады, Дарий оған келісті. Алайда парсы қолбасшысы Мегабаз Хистиейдің стратегиялық маңызы бар бұл аймаққа деген қызығушылығын сезіп, оның парсы билігіндегі жерлерден Еуропаға қарайтын маңызды жолдарды және күміс пен ағаш кеніштерін бақылауға тырысып жатқанын түсінді. Дегенмен Дарий Хистиейді адал санады және оны дос және кеңесші ретінде Сузаға шақырды. Хистиейдің жүйесі, күйеуі Аристогор Милет қаласын басқаруға қалды.
According to Herodotus, Histiaeus, along with the other Chiefs/Tyrants under Darius' rule, took part in the Persian expedition against the Scythians, and was put in charge of defending the bridge that Darius' troops had placed across the Danube River. The Scythians attempted to persuade Histiaeus and the others to abandon the bridge; one faction, led by Miltiades of Athens, at that time tyrant of the Chersonese, wanted to follow the Scythians' advice. However, Histiaeus argued that they should stay, as they owed their positions as tyrants to Darius and would surely be overthrown if he were killed. Instead, according to Herodotus, Histiaeus suggested that they pretend to follow the Scythian plan. So Histiaeus was sent as an ambassador to the Scythians to tell them that the tyrants would accept the Scythian plan, while the rest of the tyrants acted as if they were demolishing the bridge. Histiaeus persuaded the Scythians to look for the Persian forces. Herodotus writes that while the Scythians were away, the Persians returned to the Danube and Histiaeus organised the ships to successfully ferry them across the river. During the expedition, Histiaeus' troops had started building a settlement at Myrcinus (site of the later Amphipolis) on the Strymon River. After returning with Darius to Sardis, Darius asked Histiaeus what he wanted in return for his service. Histiaeus responded that he wanted to be given control over Myrcinus, to which Darius agreed. However, the Persian commander Megabazus suspected Histiaeus' interest in the strategically important area, which controlled key roads from Persian controlled territory into Europe, as well as known sources of silver and timber. Nevertheless, Darius considered Histiaeus to be loyal, and asked him to come back to Susa with him as a friend and advisor. Histiaeus' nephew and son in law Aristagoras was left in control of Miletus.
Иониялық көтеріліс (б.з.д.
Алайда, Геродоттың айтуынша, Хистией Сузада қалудан ләззат алмады және Ионияда көтеріліс ұйымдастырып, Милет патшасы лауазымына қайта оралуды жоспарлады. 499 жылға дейін ол өзінің ең сенімді құлының басын қырқып, басына хабар татуировкалады, содан кейін шашының қайта өсуін күтті. Кейін құлын Аристагорға жіберді, оған құлдың басын қайта қырқып, парсыларға қарсы көтеріліс жасау туралы жазылған хабарды оқып беруді бұйырды. Нексосқа жасаған жорығы сәтсіз аяқталып, өз халқының наразылығына ұшыраған Аристагор, Хистиейдің бұйрығын орындап, афиналықтар мен эретриялықтардың көмегімен Сардисқа шабуыл жасап, өртеп жіберді. Дарий көтеріліс туралы естіген соң, Хистиейді шақырды, ол көтерілістің басталуы туралы ештеңе білмейтіндігін сымақтады, бірақ көтерілісті басу үшін Милетке қайтаруды сұрады. Геродот Дарийдің оған кетуге рұқсат бергенін жазды. Милетке қайта жолда Хистией Сардисқа барды, онда сатрап Артаферн Хистиейдің көтерілістегі рөлін күдіктенді, сондықтан ол Хиосқа қашуға мәжбүр болды. Хиоста Хистией флот құруға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Содан кейін ол тағы да тиран болу мақсатымен Милетке оралды. Бірақ милеттіктер тирандыққа қайта оралуды қаламады және оны Лесбосқа қуды. Ол бірнеше кеме жинап, Геродоттың айтуынша, Византиядағы базасынан Қара теңізде және Эгей теңізінде қарақшылықпен айналыса бастады. Темірде, перстер 494 жылғы Лад шайқасында Иония көтерілісінің көшбасшыларын жеңді. Хистией бұл туралы білген соң Византиядан кетіп, әскерлері Хиосты шапты, Тасосты қоршауға алды, содан кейін парсыларға шабуыл жасау үшін құрлыққа түсуге тырысты. Грек әскерлерімен бірге парсыларға қарсы шайқасқа қатысқаннан кейін, ол 493 жылға дейін персиялық генерал Харпагтың қолына түсті. Сатрап Артаферн оны Сузаға жібергісі келмеді, себебі Дарий оны кешіруі мүмкін деп күдіктенді, сондықтан оны дарға асып, басын Дарийге жіберді. Геродоттың айтуынша, Дарий Хистиейдің сатқын екеніне сенбеді және оның басын құрметпен жерледі.
However, according to Herodotus, Histiaeus was unhappy having to stay in Susa, and made plans to return to his position as King of Miletus by instigating a revolt in Ionia. In 499 BC, he shaved the head of his most trusted slave, tattooed a message on his head, and then waited for his hair to grow back. The slave was then sent to Aristagoras, who was instructed to shave the slave's head again and read the message, which told him to revolt against the Persians. Aristagoras, who was disliked by his own subjects after an expedition to Naxos ended in failure, followed Histiaeus' command, and with help from the Athenians and Eretrians, attacked and burned Sardis. When Darius learned of the revolt, he sent for Histiaeus, who pretended to have no knowledge of its origins, but asked to be sent back to Miletus to put down the revolt. Herodotus writes that Darius permitted him to leave. On his way back, Histiaeus went to Sardis, where the satrap Artaphernes suspected Histiaeus' role in the revolt, forcing Histiaeus to flee to Chios. Histiaeus tried unsuccessfully to build a fleet while on Chios. He then returned to Miletus with the aim of becoming tyrant once more. However, the Miletians did not want a return to tyranny and exiled him to Lesbos. There, he gathered some ships and, according to Herodotus, began committing acts of piracy in the Black Sea and the Aegean Sea from a base in Byzantium. Meanwhile, the Persians defeated the leaders of the Ionian revolt at the Battle of Lade in 494 BC. When Histiaeus learned of this he left Byzantium, and his troops attacked Chios, blockaded Thasos and then attempted to land on the mainland to attack the Persians. After joining a Greek force in battle against the Persians, he was captured by the Persian general, Harpagus in 493 BC. The satrap Artaphernes did not want to send him back to Susa, where he suspected that Darius would pardon him, so he executed him by impaling, and sent his head to Darius. According to Herodotus, Darius still did not believe Histiaeus was a traitor and gave his head an honourable burial.