Кіріспе
Handley Page HP.81 Hermes – британдық Handley Page компаниясы жобалаған және өндірген азаматтық авиалайнер. Гермес 1940 жылдары Хэндли Пейдж Хейстингс әскери көлігімен қатар әзірленді. Бұл төмен қанатты моноплан, көптеген үлгілері төрт поршеньді қозғалтқыштармен жабдықталған. Бастапқыда Хейстингс ұшағынан бұрын қызметке енгізілуі жоспарланған Гермес ұшағының әзірленуі 1945 жылдың 2 желтоқсанындағы алғашқы рейсі кезіндегі прототипінің қазасына байланысты кешікті. Авиалайнердің тұрақтылығын жақсарту және сыйымдылығын арттыру шаралары қабылданды, бұл Британдық теңізаяқтары әуе компаниясын (BOAC) 1947 жылдың 4 ақпанында 25 HP 81 Hermes IV ұшағына ірі тапсырыс беруге ықпал етті. Эксперименттік ұшулар үшін екі турбовинтті дамыту ұшағы да Сома министрлігінен тапсырылды. Гермес 1950 жылдың 6 тамызында әуе компаниясының қызметіне кірді, бірақ бастапқы өндірістегі ұшақтардың ауыр болуына байланысты шамамен бір жылға кешікті. Олар BOAC компаниясымен, осы типтегі ең ірі оператормен, он жылдан кем уақыт бойы пайдаланылды, содан кейін осы кезеңде авиалайнерлердің қарқынды дамуына байланысты басқа операторларға сатылды. Қызметінің кейінгі жылдары Гермес әртүрлі чартерлік авиакомпаниялармен кеңінен қолданылды. Соңғы Гермес рейсі 1969 жылдың бір күні жасалды, сол кезде осы типтің көп бөлігі ескіргендіктен жарамсыз деп танылды. Оның бір ғана үлгісі жартылай сақталған.
Өмірбаян
Герместің тарихы 1943 жылдың жазында Ұлыбритания Әуе штабында өткен талқылауларға барып тіреледі. 1944 жылдың сәуір айында Джордж Волкерт, Хендли Пейдждің бас дизайнері, өндіріс басымдықтарын анықтау үшін шақыруымен компанияның негізін қалаушы және басқарушы директоры Фредерик Хендли Пейдж бірнеше жобаны біріктіріп, көліктік ұшақтарға басымдық беруге шешім қабылдады; бұл сонымен қатар C.3/44 спецификациясының жариялануымен үйлесті, ол көп мақсатты көлікті іздеді. Хендли Пейджтің ұсынысы маңызды өзгерістерсіз қабылданды. Көп ұзамай, азаматтық көлікті дамыту әскери көліктік жобаға қарағанда аз қиындық туғызатыны анықталды, сондықтан әуе кемелері бағдарламасын алдымен ұшқызу туралы шешім қабылданды. Әскери көліктік ұшақ, азаматтық жобамен салыстырмалы түрде жоғары ұқсастықтарға ие болады, ол Хендли Пейдж Хейстингс ретінде пайдалануға берілді, ал азаматтық көлік Гермес деп аталды. 1945 жылдың 9 қарашасында компанияның Криклвуд зауытында әртүрлі авиакомпаниялардың өкілдері мен сала мамандары қатысқан макет конференциясы өтті. Бірінші прототиптің құрылысы жылдам дамыды, нәтижесінде 1945 жылдың 1 желтоқсанында Радлеттте жердегі сынақтар басталды. Ұшақтың лифттердің артық салмағынан туындаған ауыр бойлық тұрақсыздыққа тап болғаны күдіктелді. Оқиға кезінде Хендли Пейджтің бас сынақ ұшқышы мен бас сынақ бақылаушысы қаза тапты, ал прототип соққыдан кейін болған өрттен толығымен қирады. Қайғылы апатқа себеп болған тұрақсыздықты жою үшін азаматтық Герместің дамуы ұзартылды, ал Хейстингс бойынша жұмыстар оңайрақ жүргізілді. Бұл кешігу жобаны қайта қарау және жақсарту мүмкіндігін берді; екінші прототиптің ұзындығы HP 74 Hermes II-ні жасау үшін ұзартылатын болады деп шешілді. Осы кезеңде турбовинтті қозғалтқыштармен қуаттану мүмкіндігі де зерттелді, бірақ соңында бас тартылды. Бірінші Hermes II (G AGUB) 1947 жылдың 2 қыркүйегінде алғашқы рейсін жасады; ол жақсырақ тұрақтандыруға ғана емес, сонымен қатар Хейстингске қарағанда артық көтеру коэффициентіне ие екенін көрсетті. 1948 жылдың 4 қыркүйегінде ұшаққа ұшуға жарамдылық туралы сертификат берілді, ол қызметке кіруге рұқсат берді. 1947 жылдың 4 ақпанында British Overseas Airways Corporation (BOAC) компаниясы 25 түпкілікті HP 81 Hermes IV ұшағына тапсырыс берді. Бұл модель үш дөңгелекті шассимен жабдықталған және әрқайсысы 2100 ат күшіне (1570 кВт) дейін қуат бере алатын төрт Bristol Hercules радиалды қозғалтқыштарымен жабдықталған.
Әуе қатынасы операциялары
Бірінші Hermes IV (тіркелген G AKFP) өзінің алғашқы ұшуын 5 қыркүйекте 1948 жылы салыстырмалы түрде жылдам орындады, бұл ішінара Hastings компоненттерін пайдалану және ұшу сынақтарын үдету үшін жасалған уақытша өзгерістердің нәтижесі болды. BOAC Hermes-ті соңғы қабылдауға бұрын салмақты азайтуға бағытталған өзгерістер енгізілуі керек екеніне келісті. Салмақты азайту мақсатында конструкцияға өзгерістер енгізілді, оның ішінде жеңіл еден мүшелері қолданылды. 1950 жылдың 6 тамызында Hermes IV BOAC қызметіне енді, Лондон Хитроудан Триполи, Кано және Лагос арқылы Аккраға қатынайтын Avro York ұшағын ауыстырды. Жыл соңына дейін Кения мен Оңтүстік Африкаға да рейстер басталды. Hermes IV BOAC компаниясы тарапынан Батыс және Оңтүстік Африка бағыттарында пайдаланылды. Алайда, ол 1952 жылы сенімді Canadair Argonaut ұшағымен тез алмастырылды, бірақ де Гавиланд Комeт ұшағының жерге қондырылуына байланысты кейбіреулері 1954 жылдың шілдесінде қайта қызметке кіріп, желтоқсанда қайта зейнеткерлікке шықты. Бұл Hermes әуе тасымалдау қызметіндегі соңғы оқиға емес еді, себебі пайдаланылмаған ұшақтар тәуелсіз чартерлік әуе компанияларына сатылды, Airwork 1952 жылы төрт ұшақ сатып алды, ал қалғандары Britavia және Skyways компанияларымен, әсіресе әскер тасымалдау мақсатында пайдаланылды. Бұл ұшақтардың көпшілігі Hercules 773 қозғалтқыштарымен жабдықталды, олар бастапқы Hercules 763 қозғалтқыштарына қарағанда төмен октанды отынмен жұмыс істей алатын және Hermes IVA деп белгіленді. Отын жағдайы жақсарғаннан кейін, олар Hermes IV стандарттарына қайта келді. Кейіннен Hermes ұшақтары Ұлыбританиядан туристік саяхаттарға арналған рейстерде пайдаланылды. Соңғы операциялық азаматтық Hermes, G ALDA, Air Links Limited компаниясымен 13 желтоқсан 1964 жылы зейнеткерлікке шықты және тоғыз күннен кейін жаратылды.
Даму ұшағы
Екі турбовинтті "Гермес V" әуе кемесі Жабдықтау министрлігіне тиесілі болды және алғашқы ұшуларын 1949 жылдың тамызында жасады. Олар Бристоль "Тесей" турбовинтті қозғалтқышын жетілдіру үшін пайдаланылды. Бірінші ұшақ 1951 жылдың 10 сәуірінде Чилболттон әуежайына доңғалақтарын түсірмей қонғанда жоғалып кетті, бірақ екіншісі 1953 жылдың қыркүйегінде қызметтен шығарылғанға дейін Боскомб Даун МОД-дағы Ұшақ және қару-жарақ эксперименталды мекемесімен (A&AEE) және Фарнборо әуежайындағы Корольдік ұшақ мекемесімен (RAE) ұшуын жалғастырды. "Гермес II" прототипі 1953 жылдың қазан айында VX234 әскери белгісімен жарақтандырылды және түрлі зерттеу және әзірлеу бағдарламаларында қолданылды, оның ішінде Ворстерширдегі RAF Defford-тағы Корольдік радар мекемесі үшін әуедегі радарларды сынау да бар. 1969 жылы ұшақ толығымен қызметтен шығарылды, сол кезде ол қолданыстағы соңғы "Гермес" болып табылды.
Сақтау
Hermes IV (бұрынғы BOAC ұшағы G ALDG, Horsa атымен белгілі) фюзеляжы Императорлық соғыс мұражайының Даксфордтағы филиалында сақтаулы.
Нұсқалар
Барлық 29 ұшақ Англияның Гертфордшир графтығындағы Радлетт әуеайлағында салынған. HP.68 Hermes I прототипі төрт 1,650 ат күші (1,230 кВт) Bristol Hercules 101 радиалды қозғалтқыштарымен жабдықталған. Біреуі жасалды. HP.74 Hermes II прототипі төрт 1,675 ат күші (1,249 кВт) Bristol Hercules 121 қозғалтқыштарымен және 13 фут (4,57 м) ұзын алдыңғы фюзеляжбен жабдықталған. Біреуі жасалды. HP.81 Hermes IV үш дөңгелекті қону шассиі бар, төрт 2100 ат күші (1570 кВт) Bristol Hercules 763 қозғалтқыштарымен жабдықталған өндірістік ұшақ. 25 данасы жасалды. HP.81 Hermes IVa Hermes IV 100 октанды отынды пайдалану үшін модификацияланды, қозғалтқышы Hercules 773 деп қайта аталды. Көбі Hermes IV стандартына қайта ауыстырылды. HP.82 Hermes V төрт 2,490 ат күші (1860 кВт) Bristol Theseus 502 турбовинтті дамыту ұшағы. Екеуі жасалды.
Prototype powered by four 1,650 hp (1,230 kW) Bristol Hercules 101 radial engines. One built. HP.74 Hermes II
Prototype powered by four 1,675 hp (1,249 kW) Bristol Hercules 121 engines and a 13 ft (4.57 m) longer forward fuselage. One built. HP.81 Hermes IV
Production aircraft with tricycle landing gear, powered by four 2,100 hp (1,570 kW) Bristol Hercules 763 engines. Twenty five built. HP.81 Hermes IVa
Hermes IV modified to use 100 octane fuel, with the engine redesignated Hercules 773. Most converted back to Hermes IV standard. HP.82 Hermes V
Development aircraft with four 2,490 hp (1,860 kW) Bristol Theseus 502 turboprops. Two built.
Апаттар мен оқиғалар
3 желтоқсан 1945 ж. Hermes I G AGSS Hermes прототипі Radlett әуежайынан үш миль қашықтықта ұшып шыққаннан кейін көп ұзамай алғашқы сынақ ұшуы кезінде құлады. Екі Handley Page сынақ ұшқышы қаза тапты. 26 мамыр 1952 ж. BOAC компаниясы басқаратын Hermes IV G ALDN (Horus) ұшағы Ливияның Триполи қаласынан Нигерияның Кано қаласына бағыт алғанда, бірнеше сағат бойы бағытынан ауысып, жанармай қалды. Ұшақ Мавританияның Атар қаласының оңтүстігіндегі Сахара шөлінде жерге түсті. Жолаушылар мен экипаждың барлығы аман қалды және шөлде бірнеше күн өткізді. Олар оазиске дейін жетті, онда апат кезінде бас жарақаты алған бірінші офицер Тед Хаслам қайтыс болды. 25 тамыз 1952 ж. Air work Ltd компаниясы басқаратын Hermes IV 'G ALDF' ұшағы Blackbushe-ден Хартумға Мальта арқылы ұшып келе жатқанда, Сицилия жанында (Трапани маңында) 0300 LT-да екі қозғалтқыштың істен шығуынан және қалған екі қозғалтқыштың да істен шығуы мүмкін болғандықтан суға қонды. Электр қуаты да тоқтады, сондықтан жарық пен радио болмады. Суға қону "тамаша орындалды" және сәтті аяқталды, бірақ 6 жолаушы (оның ішінде 4 кішкентай бала) және бір әуехостесса мерт болды, негізінен кем сапалы құтқару жилеттерінің және балаларға арналған құтқару салдың болмауынан. Италиялық биліктің тергеу есебі (Ұлыбританияда жарияланбаған) ICAO Circular 38 AN/33-те жинақталған. Есепте экипаж бен жедел компанияны сынға алып, ұшақ пен қауіпсіздік шараларын жақсарту ұсынылған. Парламентте Уедгвуд Бенн депутаты бұл мәселені көтерді. 4 наурыз 1956 ж. Skyways Limited компаниясы басқаратын Hermes IV G ALDW ұшағы алдыңғы жүк бөліміндегі уақыт бомбасынан зардап шегіп, жерде жойылды. Ұшақ 68 жолаушымен Ұлыбританияға ұшуға дайындалып тұрған кезде, Никосия әуежайында жарылыс болды. Қаза болғандар жоқ. 5 тамыз 1956 ж. Britavia компаниясы басқаратын Hermes IV G ALDK ұшағының алдыңғы тірегі Дриг Роуд әуежайында, Карачи, Пәкістанда құлап түсті. Ұшақ экономикалық тұрғыдан жөндеуге келмейтіндей зақымдалды. 5 қараша 1956 ж. Britavia компаниясы басқаратын Hermes IVa G ALDJ ұшағы Англияның Блэкбуш әуежайына түнгі уақытта нашар ауа райында келіп, апатқа ұшырады. 80 жолаушының 7-сі қаза тапты. 1 сәуір 1958 ж. Skyways Limited компаниясы басқаратын Hermes IV G ALDV ұшағы Стэнстед әуежайының жанындағы Meesden Green-де қозғалтқышты ауыстырғаннан кейін сынақ ұшу кезінде құлады. Үш адамнан тұратын экипаж – капитан Раймент, капитан Уэст және бортмекемеші Н. Брэдлидің барлығы қаза тапты. 9 қазан 1960 ж. Falcon Airways компаниясының Hermes IV G ALDC ұшағы Саутхенд әуежайына қонғанда ұшу-қону жолағынан шығып, Шенфилдтен Саутхендке дейінгі теміржол желісіне түсті. Ұшақ жарамсыз деп танылды, бірақ бортындағы 76 адамның барлығы аман қалды.