Кіріспе

Тимнаһ-серах немесе Тимнаһ-серах, кейіннен Тамна, – еврей Киелі кітабында израильдіктердің Ешуаға берген қаласы. Ол оны сұрады, ал халық оған "Құдайдың бұйрығымен" берді. Ол қаланы қайта жаңартып, онда тұрды (Ешуа 19:49-50). Септуагинтаның "Ешуа кітабы" нұсқасына сәйкес, Ешуа "Израиль ұлдарының сүндетіне қолданған тас пышақтарды" сол жерге қойды. Киелі кітапта Ешуа сол жерге жерленгені айтылады (Ешуа 24:30). Яһуди дәстүрі бойынша, Қалептің қабірі де осы жерде орналасқан. 2022 жылы Израиль археологтары Батыс жағалаудағы Кирбет-Тибнада, әдетте Киелі кітаптағы Тимнат деп есептелетін төбеде қазба жұмыстарын бастады.

Этимология

Ешуа 19:49-50 (ЕХ) және Ешуа 24:30 (ЕХ) кітаптарында қала Тимнат-серах деп аталса, ал Билер 2:9 (ЕХ) кітабында Тимнат-герес деп аталады. Ешуа кітабының 24-тарауының 30-аятында, Ескі Келісімнің он үш түрлі жарияланған басылымдарында «Тимнат Херес» деп немесе екінші сөзі «х» немесе «Х» әрпімен басталып, «s» әрпімен аяқталатын, аралық сызықпен немесе онсыз басқа да нұсқалары кездеседі. «Серах» сөзінің «герес» болып өзгеруі, Әйүп 9:7 (ЕХ) кітабындағыдай, күннің символына ие. Талмудта бұл қала Бава Батра 122б-де еске алынады, онда «герес» сөзі «саз ыдыс» деп аударылады, бұл Ешуа келгенге дейін аймақтағы жемістердің саз ыдыс сияқты құрғақ болғанын көрсетеді. Ал «серах» сөзі «шіру» деген мағынаны білдіреді, яғни Ешуа келгеннен кейін жемістердің шырыны артып, тез шіріп кеткен.

Орналасқан жері

Бұл қала Гаас тауының солтүстігіндегі Ефремнің таулы аймағында орналасқан еді. Ол Кифл Харес және Хирбет Тибнах деген екі мүмкін орнымен әртүрлі анықталды. Э. Шюрер де, археолог В. Ф. Олбрайт та Тимнат-Хересті грек-рим деректерінде, оның ішінде Иосиф Флавийдің жазбаларында айтылған Тамнамен бірдей деп санады. Евсевий өзінің "Ономастикон" еңбегінде Ефремдегі Гаас (Гааш тауы) тауының жанында, "Тамна ауылының маңында" орналасқан жерді атап көрсеткен. Палестинаны зерттеу қорынан Кондер мен Китченер Кифл-Харис немесе Хирбет-Тибнадағы Киелі кітаптағы Тимнат-Херестің нақты орнын анықтауға тырыспай, тек Таманта / Тамнаға қатысты классикалық сілтемелерді ғана еске салады (Плиний, Hist. Nat. v. 14 және "The Jewish War" 3.3.5), осы жердің қазіргі Тибне қиратылысымен сәйкес екенін және "кейбіреулер оны Тимнат-Хереспен байланыстырған" делінеді. Бірінші ғасырда, жойылғанға дейін Тамна әкімшілік аймақ (топархия) ретінде қызмет етті.

Қиыр қоян

Тимнаттың мүмкін болатын орны – Батыс жағалаудағы Салфиттен батысқа қарай 6 километр жерде орналасқан Палестинаның Кифл Харес ауылы.

Кирбет Тибна

Тағы бір үміткер – Хирбет Тибна, ол Дейр Нидхам мен Наби Салихтің арасында, Израильдің Шохам қаласының шығысында және Халамиш поселкесіне жақын орналасқан.