Кіріспе
Батыс Сахараның даулы аумағын бөлетін кедергі. Марокконың Батыс Сахара қабырғасы немесе Берм, сондай-ақ Марокконың құм қабырғасы (الجدار الرملي المغربي في الصحراء الغربية) деп те аталады. Ол Батыс Сахара арқылы, сондай-ақ Марокконың оңтүстік-батыс бөлігі арқылы солтүстікке қарай созылған шамамен берм. Ол батыста Марокко бақылауындағы аймақтарды (Оңтүстік провинциялар) шығыста Полисарио бақылауындағы аймақтардан (еркін аймақ, атақты Сахара Араб Демократиялық Республикасы) бөліп тұрады. Бұл кедергілердің басты міндеті – 1975 жылы Испания отаршылдықтан бас тартуынан бұрын Батыс Сахараның тәуелсіздігін талап еткен Полисарио фронтының партизандарын Марокко бақылауындағы аймақтың батыс бөлігіне кіргізбеу. Біріккен Ұлттар Ұйымының Батыс Сахарадағы референдум миссиясының (MINURSO) немесе Біріккен Ұлттар Ұйымының босқындар жөніндегі жоғарғы комиссарының (UNHCR) карталарына сәйкес, кейбір жерлерде қабырға халықаралық құқық бойынша танылған Мавритания аумағына бірнеше километрге дейін жетеді.
The Moroccan Western Sahara Wall or the Berm, also called the Moroccan sand wall (الجدار الرملي المغربي في الصحراء الغربية), is an approximately berm running south to north through Western Sahara and the southwestern portion of Morocco. It separates the Moroccan controlled areas (the Southern Provinces) on the west from the Polisario controlled areas (Free Zone, nominally Sahrawi Arab Democratic Republic) on the east. The main function of the barriers is to exclude guerrilla fighters of the Polisario Front, who have sought Western Saharan independence since before Spain ended its colonial occupation in 1975, from the Moroccan controlled western part of the territory. According to maps from the United Nations Mission for the Referendum in Western Sahara (MINURSO) or the United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR), in some places the wall extends several kilometers into internationally recognized Mauritanian territory.
Аттар
Қабырға Батыс Сахараның қорғаны және Батыс Сахараның бөлу қабырғасы деп те аталады.
Құрылыс
Бекіністер 1980 жылдан бастап марокколық күштермен, Оңтүстік Африка, Оңтүстік Корея және Израильдік кеңесшілердің көмегімен кезең-кезеңімен салынды және 1987 жылдың 16 сәуірінде ресми түрде аяқталды.
2005 жылғы шығарылу оқиғасы
2005 жылдың жазында Марокко әскері Марокконың солтүстігінде ұсталған заңсыз көшіп келушілерді шығарып салуды (2004 жылдың соңында басталған) жеделдетті, оларды еркін аймаққа, қабырғаның шығыс жағына тасыды. Полисарио фронты мен БҰҰ-ның Минурсо миссиясы шөлде адасып, суы бітіп қалған бірнеше ондаған адамды құтқарып алды. Ал басқалары шөлде судан қырылды. Қазан айына дейін Полисарио Мехаиресте 22, Тифаритиде 46 және Бир-Лехлуде 97 көшіп келушіні қабылдады. Олар Африка елдерінен (Гамбия, Камерун, Нигерия, Гана және т.б.) келген, Бангладештен келген 48 адамнан басқа.
Мың бағаналық демонстрация
2008 жылдан бері халықаралық адам құқықтары белсенділері мен сахаралық босқындар шөл далада "Мың бағана" атты демонстрацияны жыл сайын өткізеді. 2008 жылғы демонстрацияда 2000-нан астам адам (олардың көпшілігі сахаралықтар мен испандар, сондай-ақ алжирліктер, итальяндықтар және басқалар) қабырғаны бұзуды, БҰҰ-ның 1991 жылы қарастырылған өзін-өзі анықтау референдумының өткізілуін және Марокконың осы аумақты басып алуын тоқтатуды талап етіп, адам тізбегі құрды. 2009 жылғы демонстрацияда Ибрагим Хусейн Лейбейт есімді жас сахаралық босқын минаға түскеннен оң аяғының жартысын жоғалтты. Оқиға Лейбейт пен ондаған жас сахаралықтар қабырғаның арғы жағына тас лақтыру мақсатымен мина орнатылған аймаққа өткен кезде болды.
Тиімділігі
Қабырға толық салынғаннан кейін Марокко Батыс Сахараның солтүстігі мен батысында орналасқан аумақтың басым бөлігін бақылауға алды және оларды "Оңтүстік провинциялары" деп атады. Полисарио құрған Сахара Араб Демократиялық Республикасы көбінесе адам тұрмайтын "Бос аймақты" басқарады, ол бөгеттің шығысындағы барлық аймақтарды қамтиды. Біріккен Ұлттар Ұйымының MINURSO миссиясы екі тарапты бөліп, атысты тоқтату регламентін сақтайды.
Сыртқы реакциялар мен пікірлер
Батыстың осы қабырғаға және жалпы Марокконың Батыс Сахараны аннексиялауына назары Испаниядан басқа елдерде минималды болды. Африкада Марокконың Батыс Сахараны аннексиялауына көбірек назар аударылды. Алжир Полисарио майданына "даулы аймақтың марокколық бақылауына қарсы шөлдегі ұзақ жылдарға созылған соғысында" қолдау көрсетеді. Африка Бірлігі Ұйымы/Африкалық Одақ (АҰ) және Біріккен Ұлттар Ұйымы келіссөздер арқылы шешімдер ұсынды. АҰ-ның Батыс Сахара жөніндегі ұстанымы Марокконың ұйымнан шығуына әкелді. 33 жылдық үзілістен кейін Марокко 2017 жылдың 30 қаңтарында қайта қосылды, 9 мүше мемлекет қарсы дауыс бергеніне қарамастан, 39 мемлекет қолдау көрсетті. Марокко Батыс Сахараның АҰ мүшесі болып қалатыны туралы түсіністікпен қайта қабылданды. Жайлы жағдайдағы Марокконың мүшелігі көптеген мүшелер тарапынан құпталады, себебі АҰ Африкадан тыс донорлық қаржыландыруға тым тәуелді деп сынға ұшырады.