Кіріспе

Жаңа Зеландия саясаткері

Кит Джеймс Локк (1944 жылы туған) – Жаңа Зеландиялық белсенді және бұрынғы саясаткер. Ол 1999 жылдан 2011 жылға дейін Жасыл партиясының Парламент депутаты болды.

Жас шағы мен отбасы

Локк Крайстчерч қаласында дүниеге келді және өсті, Джек пен Элси Локк – өмір бойы түрлі мәселелерде белгілі саяси белсенділер болған. Олардың төрт баласы осы ортада тәрбиеленіп, ата-аналарының жолын жалғастырып, белсенді өмірге қадам басты (Китпен қатар, оның қарындасы Мейр Лидбитер де танымал белсенді және Окленд қалалық кеңесінің бұрынғы мүшесі). Оның әкесі Джек 1951 жылғы Жаңа Зеландияның портындағы дау кезінде қадағалауда болды. Бұрынғы премьер-министр Роберт Малдун Локктерді «Жаңа Зеландиядағы ең танымал коммунистік отбасы» деп сипаттаған. Локктер Крайстчерч орталық қаласының Авон Loop аймағында тұрды және қоғамдық өмірде өте белсенді болды, атап айтқанда, жергілікті ағаштарды отырғызу және Авон өзені / Ōtākaro тазалау шараларын ұйымдастырды. Олар сондай-ақ аймақтың дамуына қарсы шығып, оның ерекшелігін сақтауды жақтады. Локк Крайстчерч ұлдар гимназиясында оқыды және Кантербери университетінде психология мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды, онда ол «Жаңа солшылдар» клубында белсенді болды. Ол Канадаға Альберта университетінде әлеуметтану бойынша магистрлік білім алу үшін барды және Торонто университетінде әлеуметтану бойынша докторлық диссертациясын қорғауға дайындалды, бірақ оны аяқтаған жоқ.

Карьерасы мен саяси белсенділігі

Канададан Жаңа Зеландияға оралған Локк 1970 жылдан 1972 жылға дейін Веллингтонның Виктория университетінде әлеуметтанудан дәріс берді. Ол 1972 жылдан 1977 жылға дейін екі апта сайын шығатын социалистік «Социалистік іс-қимыл» газетінің толық уақытты редакторы болып жұмыс істеді. 1979 жылдан 1986 жылға дейін Веллингтон аймағындағы автомобиль зауытында, теміржол шеберханаларында және ет комбинатында белсенді социалист және профсоюз өкілі болып жұмыс істеді. 1985 жылы Оклендке көшіп келіп, 1985–86 жылдары Окленд қаласындағы мал сою орнында жұмыс істеді. 1986 жылдан 1990 жылға дейін Локк Оклендте орналасқан Филиппин Ынтымақтастық желісінің ұлттық үйлестірушісі болып толық уақыт жұмыс істеді. 1990 жылдан 1999 жылға дейін ол Оклендтегі әлеуметтік, экологиялық және даму мәселелеріне маманданған коммерциялық емес «One World Books» кітап дүкенінің менеджері болды. Өмір бойы саяси белсенді болған Локк 1970 жылы «Социалистік іс-қимыл лигасына» (SAL) қосылды. 1972 жылы ол SAL-дың Ұлттық хатшысы және «Еңбек үшін социалистер» төрағасы болды. 1985 жылы Локк SAL-ден шығып кетті, бірақ түрлі мәселелер бойынша қозғалыстарға қатысып жүрді. Олардың ішінде Латын Америкасы, Филиппин және Шығыс Тимор ынтымақтастық қозғалыстары, сондай-ақ ядролық қаруға қарсы қозғалыс бар еді. Локк пацифист болды және Квебек пен Уругвайдағы зорлыққа құрылған солшыл активтерді «тиімсіз» деп сынады. 1991 жылдың желтоқсанында НЛП «Жасылдар» партиясы, «Мана Мотухаке» және Демократтармен бірігіп «Альянс» партиясын құрды. Локк «Альянс» партиясының сыртқы істер жөніндегі өкілі болып қызметін жалғастырды және 1993 жылғы сайлауда Еден округінде үшінші орын алды, ал 1996 жылғы сайлауда төртінші орынға ие болды. Ол 1996 жылғы сайлауда «Альянс» партиясының тізімінде 24-ші орында болды. Локк сайланбады және сайлаудан кейін сыртқы істер жөніндегі өкілдік қызметінен бас тартып, тізім бойынша сайланған Мэтт Робсонға табыстауға мәжбүр болды. 1997 жылы Локк «Альянсты» сынға алды, Андертонның Еңбек партиясына болашақ коалициялық үкіметте бірлесіп жұмыс істеу туралы ұсынысы тек Еңбек партиясына ғана көмектеседі, ал «Альянсқа емес» және «Альянс үшін сол жақтағы сын кеңістігін қалыптастыру» дұрыс болар еді деді. Сол жылы «Жасылдар» партиясы «Альянстан» шығуды шешті. Локк «Жасылдар» партиясына қосылып, оның сыртқы істер жөніндегі өкілі болды.

Парламент мүшесі

Локк 1999 жылғы сайлауда Жасыл партияның кандидат ретінде қатысып, партия тізімінде жетінші орынды иеленді. Локктың партия тізімі бойынша соңғы Жасыл партия депутаты болып сайлануы Лейбористік партия-Альянс үкіметін көпшіліктен айырды, бірақ Жасыл партия үкіметке сенім мен қолдау көрсетуге келісті. Локк 2002, 2005 және 2008 жылғы сайлауларда тізім бойынша парламентке оралды. Барлық төрт сайлауда ол Эпсом сайлау округінде сәттілікке жете алмады. Он екі жылдық парламенттік мансабында Локк Жасыл партияның сыртқы істер, қорғаныс, иммиграция және қарусыздану жөніндегі өкілі болды, сондай-ақ сыртқы істер, қорғаныс және сауда комитетінің мүшесі болды. Ол мемлекеттік қызметтер, полиция, қауіпсіздік, адам құқықтары және Окленд көлігі салаларында да Жасыл партияның өкілі болды. Заң жобасы бірінші оқылымда қабылданбады. Екінші заң жобасы – Халықаралық шарттар туралы заң – шарттар жасау процесіне парламенттік бақылауды күшейтуге бағытталған. Ол комиссияға жіберілді, бірақ 2003 жылы екінші оқылымда жеңіліске ұшырады. Парламент депутаты ретінде Локк «ресми емес азаматтық бостандықтарды қорғаушы» ретінде танылды. Ол бұл шараның адам құқықтары принциптерін бұзатынын мәлімдеді. Сондай-ақ ол Жаңа Зеландияның Ауғанстан соғысына арнайы күштерін жіберуіне қарсы болды. Жаңа Зеландияның арнайы қызметтеріне ұзақ жылдар бойы сын көзбен қараған Локк 2008 жылы Құпиялылық туралы заңға сәйкес, 1955 жылдан (ол 11 жасқа толған кезде) 2006 жылға дейін оның туралы жиналған ақпараттарды Қауіпсіздік барлау қызметінің қолындағы тізімінен алды. Локк Жаңа Зеландияның республика болуын қолдады. Өзінің алғашқы сөзінде Локк: «Біз Ұлыбритания монархиясынан арылып, республикаға айналуымыз керек. Монархияның үстемдігі бар ма деген мәселе емес. Шындығында, ондай билік жоқ. Бірақ британ патшайымына бас иіп отыру – отаршылдық сананың көрінісі», – деді. 2002 жылы Локк Мемлекет басшысы (Референдум) заң жобасын ұсынды, егер қабылданса, Жаңа Зеландияның республика болуы туралы референдум өткізілуі мүмкін еді. Заң жобасы 2009 жылдың 14 қазанында талқылауға алынды, бірақ 2010 жылдың сәуірінде бірінші оқылымда қабылданбады. 2011 жылдың қаңтарында Локк сол жылғы сайлауда зейнеткерлікке шығатынын хабарлады. Ол 2011 жылдың 28 қыркүйегінде қоштасу сөзін сөйледі. Сью Кедглимен бірге Локктың зейнеткерлікке шығуы 1999 жылғы Жасыл партия депутаттарының бірінші құрамын аяқтады.

Құрметтер мен марапаттар

Парламенттегі 12 жыл ішінде Локк көптеген марапаттарға ие болды. Ол екі рет "Жылдың ең белсенді депутаты" атанып, алғаш рет 2002 жылы The New Zealand Herald газетінің саяси редакторының орынбасары Вернон Смолл, ал екінші рет 2010 жылы The Dominion Post газетінің саяси бөлімі оны марапаттады. Сондай-ақ, ол 2011 жылы Жаңа Зеландия Республикасының полковник Аллен Белл сыйлығын, 2012 жылы Жаңа Зеландияның Amnesty International ұйымының "Адам құқықтарын қорғаушы" сыйлығын және 2013 жылы Жаңа Зеландиядағы Ислам қауымдастықтары федерациясының "Ынтымақ" сыйлығын алды. 2021 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсету шарасында Локк адам құқықтарын қорғау саласындағы қызметтері үшін Жаңа Зеландияның Ардагерлік орденінің мүшесі болып тағайындалды.

Даулар

Оның саяси қарсыластары сұрақ-жауап кезінде оны «Пол Пот» немесе «Камбоджаның құрметті депутаты» деп атады, себебі ол «Жаңа Зеландияның социалистік әрекеті» газетінің редакторы болып жұмыс істеген кезде Кхмерлік режимді қолдайтын мақалалар жазған, олар «Камбоджа азат болды: адамзат жеңісі» деген тақырыппен жарияланған. Локк өзінің алғашқы қолдауын «көптеген адамдар қызыл кхмерлерді вьетнамдық коммунистік күштердің қосымшасы деп ойлады» және ол «олар ауыстырған режимдерден жақсы болады» деп есептегенін айтты. Сондай-ақ, ол олардың жасаған қырқындарын естігеннен кейін қолдауын кері алғанын, ал сол кездегі Жаңа Зеландия үкіметі бұл режимді қолдауын жалғастырғанын мәлімдеді. Сол сияқты, ол 2001 жылы Ауғанстандағы Талибанды құлату мақсатындағы соғысқа қарсы болғанмен, 1980 жылы «Жұмысшылар неге Ауғанстандағы кеңестік әрекетті қолдауы керек?» деген мақаласын («Социалистік әрекет» газетінде) жазған. Бұл оның екіжүзділік танытуына себеп болды. Локк бұрынғы кеңестік басқынды қолдауы «Социалистік әрекет лигасының» ұстанымы болғанын, оны қолдағаны қате болғанын, Ауғанстанда адам құқықтарын қорғайды деген сенімі дұрыс емес екенін және қазір ол ислами экстремистік топтарды ынталандырды деп санайтынын түсіндірді. 2005 жылғы сайлауда ол Оклендтегі Эпсом сайлау округінен кандидат болып тіркелді және қоғамдық жиын кезінде егер ACT Жаңа Зеландия партиясының жетекшісі Родни Хайд бұл округте жеңіске жетсе, Эпсом көшелерінде жалаңаш жүгіретініне уәде берді. Хайд осы округте жеңіске жетті. «Мен солай істеймін. Міндетті түрде», - деп мәлімдеді Локк. «Мен өте сенімді болғанмын, бірақ мен қателескенімді мойындадым және осы уәдені орындауым керек». Локк берген уәдесі әлемдік бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды. 2005 жылдың 25 қыркүйегінде Локк Бродвей көшесімен (Ньюмаркет, Оклендтегі басты сауда көшесі) аяқ киім, шұлық, G-көйлек және дене бояуымен жаяу жүрді. Дене бояуы Локк терісін мойнынан төмен костюм мен галстук түрінде жасырды.

Парламенттік сессиядан кейінгі іс-шаралар

Парламенттен зейнеткерлікке шыққаннан кейін Локк Окленд босқындар кеңесінің және Жаңа Зеландия бейбітшілік және қақтығыстарды зерттеу орталығының сенімділер кеңесіне қосылды. Ол Жаңа Зеландия газеттері мен Daily Blog үшін саяси тақырыптарда жазады.