Кіріспе

Ағылшын жазушысы, лейтенант-коммандер Николас Джон Терни Монсаррат FRSL RNVR (22 наурыз 1910 – 8 тамыз 1979) – британдық романист, теңіз оқиғаларымен, әсіресе «Қатыгез теңіз» (1951) және «Үш корвет» (1942–45) романдарымен танымал. Бірақ, ол халықаралық аренада «Басын жоғалтқан тайпа» және оның жалғасы «Тайпасынан бай» романдарымен әйгілірек болуы мүмкін.

Ерте өмір

Монсаррат Ланкаширдегі Ливерпульде, Родни көшесінде, Кит Вальдегрейв Монсаррат FRCS (өз заманының ең көрнекті хирургтарының бірі) және Маргарита Терни отбасында дүниеге келді. Өзінің өмірбаянында ол 1931 жылғы Инвергордон теңізшілер көтерілісінің колледжден кейін саясат, әлеуметтік және экономикалық мәселелерге деген қызығушылығын күшейткенін жазды. Ол заңгер болуға ниеттенген, бірақ оның орнына жазушы болып жұмыс істеуді жөн көрді. Лондонға көшіп, газеттерге тілші ретінде жазды. Бес жылдың ішінде төрт роман мен бір пьеса жазды (1934–1939).

Соғыс уақытындағы қызмет

Монсаррат әскери зорлық-зомбылықты сынға алса да, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, алдымен жедел жәрдем бригадасының мүшесі, содан кейін Корольдік теңіз еріктілер резерві (RNVR) мүшесі ретінде қызмет етті. Өмір бойы кеме жүзуді ұнатқанынан ол қабілетті теңіз офицері болды және конвойларды сүйемелдеу және оларды жау шабуылынан қорғау үшін шағын соғыс кемелерінде (корветтер мен фрегаттарда) өзгеше қызмет етті. Монсаррат соғысты фрегат командирі ретінде аяқтады және соғыстан кейінгі теңіз әңгімелерінде өзінің соғыс тәжірибесін пайдаланды. 1946 жылы соғыстағы лауазымынан қанағаттандырып, Монсаррат дипломатиялық қызметке кірді. Алдымен ол Оңтүстік Африканың Йоханнесбург қаласына, ал 1953 жылы Канаданың Онтарио штатының Оттава қаласына жіберілді.

Жұмыс

Монсарраттың 1934–1937 жылдары жарық көрген және қазір басылымнан шыққан алғашқы үш романы оның солшыл саясатымен байланысты қазіргі заманғы әлеуметтік мәселелерді реалистік тұрғыдан қарастырған. Оның жалғыз пьесасы – "Келген адам" да осы санатқа жатады. Төртінші романы және алғашқы маңызды туындысы – "Бұл мектеп бөлмесі" мүлдем басқа тақырыпты қамтиды. Жас, идеалистік, болашақ жазушының "нақты әлемді" алғаш рет сезінуі туралы бұл оқиға, кем дегенде, ішінара автобиографиялық. Монсарраттың соғыстан кейінгі алғашқы романы – "Қырағай теңіз" (1951) оның ең үздік туындысы саналады: оның романдарының арасында әлі күнге дейін кеңінен оқылатыны осы ғана. Соғыс кезіндегі өзінің тәжірибесіне сүйене отырып, ол корветтер мен фрегаттардағы бірнеше қызметтік сапарларда болған жас теңіз офицері Кит Локхарт туралы жазды. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыстың маңызды, бірақ жарқырамайтын "кіші кемелеріндегі" өмірді бейнелеген алғашқы романдардың бірі болды – теңіз олар үшін жаудан гөрі үлкен қауіп төндірген кемелер. Монсарраттың әңгімелер жинақтары – "HMS Marlborough Will Enter Harbour" (1949) және "The Ship That Died of Shame" (1959, сол атпен фильмге түсірілді) осы тақырыпты жалғастырды және "Қырағай теңізбен" байланысы арқасында танымал болды. "Үш корвет" (1945 және 1953) жинағындағы HM Corvette (Солтүстік Атлантикадағы Flower класындағы корветте), Шығыс жағалаудағы корвет (HMS Guillemot-тың бірінші лейтенанты ретінде) және Корвет командасы (командир ретінде) – соғыс жылдарында жарияланған үш шын оқиғаның антологиясы болып табылады және цензураның не айтуы мүмкін екеніне тиісті көңіл бөлінеді. Сондықтан Гильмот кітапта Диппер, ал Шиарвотер Вингер деген псевдонимдермен аталады. HM Frigate да осыған ұқсас, бірақ ол екі фрегаттағы командирлік қызметіне арналған. Диппер есімін пайдалануы оның жас кезінде, жазғы демалыстарын Англсидегі Треарддур шығанағында отбасымен өткізгенін білдіруі мүмкін. Олар сол жердегі әйгілі желкенді клубтың мүшелері болды және ол өмірінің осы бөлігін "Менің бауырым Денис" кітабында кеңінен баяндады. Денис Монсаррат соғыстың ортасында Мысырда қаза тапты, ал оның ағасы Корольдік теңіз күштерінде қызмет етті. Тағы бір оқиғада ол соғыс кезінде естелік үшін кемесін Треарддур шығанағына әкелгенін айтады. Монсарраттың ең танымал романдары, әсіресе "Басын жоғалтқан тайпа" (1956) және оның жалғасы "Байлықтан бай оның бүкіл тайпасы" (1968) дипломатиялық қызметтегі тәжірибесіне сүйене отырып, Африкадағы Ұлыбританияның отаршылдық тәжірибесіне маңызды сілтеме жасайды. Бірнешесінің теңізге байланысты аралық байланыстары бар: "Найлондық қарақшылар" (1960) дәстүрлі мағынада қарақшылар емес, карта өткірлері туралы заманауи мұхит кемесіндегі қылмыстың оқиғасын баяндайды, ал "А Fair Day's Work" (1964) кеме жасау зауытындағы еңбек дауларына арналған. "Мальтаның капилляны" (1973) – бұл діни қызметкердің Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мальта аралында болған оқиғасы сияқты, Мальта аралының өзі туралы да әңгіме. Оның "Эстер Костеллоның тарихы" (1952) кітабы кейін сол атпен фильмге түсірілді, ол Хелен Келлердің және оның мұғалімдері мен көмекшілерінің өмірін жағымсыз сипаттаған сияқты көрінеді, бірақ шын мәнінде ақша жинаудағы әдепсіз тәжірибелерді және нақты себептерді пайдалануды ашып көрсетеді, бұл теледидардағы дін қызметкерлеріне қатысты сынға ұқсас. Ол алғаш рет жарық көрген кезде қоғамда наразылық тудырды, ал Келлердің қызметкерлері оған сот процесін бастауды қарастырды, содан кейін кітаптың таралуын шектеуге тырысты. Оның соңғы жұмысы, қайтыс болған кезде аяқталмаған, бірақ толық емес түрінде басылып шыққан, екі томдық тарихи роман болды. Ол "Жолшы жүйріктің" аңызына негізделіп, 16 ғасырдағы ағылшын теңізшісінің оқиғасын баяндайды, ол қорқынышты әрекеті үшін әлем теңіздерін уақыт аяғына дейін жүзуге міндетті. Оның кейіпкері тарихтағы маңызды сәттерге қатысады; Монсаррат оны теңізшілердің маңыздылығын атап өту үшін пайдаланды.

Өмірбаян

Екі ғылыми-популярлық кітап, "Өмір - төрт әріпті сөз: Бастау" (Лондон, 1966) және "Өмір - төрт әріпті сөз: Азаттыққа шығу" (Лондон, 1970) Монсарраттың өмірбаяндық шығармаларын құрайды.

Өлім

Николас Монсаррат 1979 жылғы 8 тамызда Лондонда рактан қайтыс болды. Корольдік теңіз күштері оның теңізде жерлену тілегін орындады. Оның қабірінде табытты көтеруге жауапты екі теңізші – AB Graham Savage және AB Stephen Knight, HMS Scylla кемесінде болды.

Шығармаларының киноға бейімделуі

Жәбірлі теңіз (1953), режиссері Чарльз Френд, актерлік құрамында Джек Хокинс, Дональд Синден, Денхолм Эллиотт, Стэнли Бейкер, Джон Страттон, Вирджиния МакКенна. Сценарий авторы – Эрик Амблер. "Намыстан өлген кеме" (1955), режиссері Базил Дирден, актерлік құрамында Ричард Аттенборо, Джордж Бейкер, Билл Оуэн, Вирджиния Маккенна, Роланд Калвер, сценарий авторлары – Базил Дирден, Майкл Релф, Джон Уайтинг. "HMS Marlborough портына кіретін болады" – телефильм (1956), "HMS Marlborough портына кіретін болады" шығармасы бойынша бейімделген, Рональд Рейганның баяндауымен, Revue Studios өндірген. Джордж Брюстің телеспектаклі. Эстер Костеллоның тарихы (1957) (сондай-ақ "Алтын қыз" деп те аталады), режиссері Дэвид Миллер, актерлік құрамында Джоан Кроуфорд, Россано Брацци, Хизер Сирс, Ли Паттерсон. Сценарий авторы – Чарльз Кауфман. "Барысқа жем" (1957) – телефильм, "Castle Garac" шығармасы бойынша бейімделген, режиссері Пол Никель, актерлік құрамында Анна Мария Альбергетти, Корин Калвет, Карл Эсмонд, Питер Лоуфорд. Уитфилд Куктың бейімдеуі. "Жасыруға немесесе" (1972) (сондай-ақ "Сынықтар" деп те аталады), Avton Films өндірген, режиссері Алястер Рид, актерлік құрамында Питер Финч, Шелли Винтерс, Колин Блейкли, Джон Страйд, Линда Хейден. Сценарий авторы – Алястер Рид. "Кешірім" (1984) – телефильм, режиссері Джон Джейкобс, актерлік құрамында Роджер Рис, Джон Касл, Джим Нортон, Мег Дэвис, Рой Расселдің телеспектаклі.