Кіріспе

Атриалдық флаттер (АФЛ) – жүректің атриалдық камераларынан басталатын жиі кездесетін қалыптан тыс жүрек ырғағы. Атриалдық флаттер электрокардиограммада (ЭКГ) әдетте бірден басталатын, жылдам жүрек соғуымен сипатталатын тұрақсыз қалыптан тыс жүрек ырғағы болып табылады. Симптомдары: жүректің тым тез, күшті соғуы, кеудеде дискомфорт, тыныс алудың қиындауы, ішек қылышының түюі секілді сезім, басы ауру, есінен тану. Бұл қалыптан тыс жүрек ырғағы көбінесе жүрек-қан тамырлары аурулары (мысалы, жоғары қан қысымы, коронарлық артерия ауруы, кардиомиопатия) және қант диабеті бар адамдарда кездеседі, бірақ басқа жағдайларда жүрегі сау адамдарда да туындауы мүмкін. Әдетте бұл тұрақты ырғақ емес және жиі атриалдық фибрилляцияға (АФ) айналады. Ибутилид сияқты қалыпты жүрек ырғағын қалпына келтіруге арналған дәрілер (аритмияға қарсы препараттар) қолданғанда шамамен 80% жағдайда атриалдық флаттерді бақылай алады, бірақ оларды қабылдауды жалғастырғанмен де, рецидивтер жиі болады (70-90% жағдайда). Атриалдық флаттерді катетерлік абляция әдісімен тиімді емдеуге болады. Бұл жамбас венасы арқылы жүрекке дейін енгізілетін катетерді пайдалануды қамтиды, оның көмегімен атриалдық флаттерге себеп болатын электрлік тізбек анықталып, үзіледі (шағын күйдіру арқылы із қалдырылады). Атриалдық флаттерді дербес медициналық жағдай ретінде алғаш 1920 жылы британдық дәрігер сэр Томас Льюис (1881–1945) және оның әріптестері анықтаған. АФЛ – екінші ең көп кездесетін патологиялық суправентрикулярлық тахикардия, бірақ ең көп кездесетін суправентрикулярлық тахикардия (атриалдық фибрилляция) сияқты жиі кездеспейді (оннан бір бөлігінен кем). АФЛ-дің жалпы жиілігі 100 000 адам-жылға 88 жағдай деп есептелген. 50 жасқа дейінгілерде АФЛ жиілігі айтарлықтай төмен (~100 000 адам-жылға 5 жағдай), ал 80 жастан асқандарда оның жиілігі жоғарырақ (100 000 адам-жылға 587 жағдай). Атриалдық флаттер көбінесе бастапқыда жақсы көтеріледі (көптеген адамдар үшін жоғары жүрек соғуы жаттығуға нормальды жауап), бірақ басқа жүрек аурулары (мысалы, коронарлық артерия ауруы) немесе төмен физикалық төзімділігі бар адамдарда симптомдар тез дамуы мүмкін, мысалы, тыныс алудың қиындауы, кеудеде ауыру, бас айналу, құсу, кейбір науқастарда – күйбеңдеу және жақындап келе жатқан қауіп сезімі. Жылдам жүрек соғуымен ұзаққа созылған атриалдық флаттер жүректің қалыпты жұмысын бұзуға және декомпенсацияға (жүрек жеткіліксіздігіне) әкелуі мүмкін. Бұл жаттығуға төзбеушілік (физикалық күш жұмсағанда тыныс алудың қиындауы), түнгі уақытта тыныс алудың қиындауы немесе аяқтар мен/немесе іштің ісінуі түрінде көрінеді.

Асқынулар

Көбінесе қауіпсіз емес деп есептелсе де, жүрекше қабыршақтануы жүрекше шағылысуы сияқты бірдей асқынуларға алып келеді. Бұл екі жағдайды тікелей салыстыратын жарияланған деректер шектеулі, бірақ осы жағдайлардағы жалпы өлім-жітім көрсеткіші шамалы ерекшеленеді.

Ақырғы бағаға байланысты

Жүрек соғу жылдамдығының артуы жүрек ауруы бар науқастарда маңызды симптомдарға себеп болуы мүмкін және жүрек бұлшық етіне жеткілікті қан ағынының болмауына, тіпті жүрек шабуына әкелуі мүмкін.

Жүрек ауруынан кенеттен өлім

Кенеттен өлім жүрекше қақпасымен тікелей байланысты емес. Дегенмен, бұрыннан бар қосымша өткізгіш жолы бар адамдарда, мысалы, Вулф-Паркинсон-Уайт синдромындағы Кент шоғыры, осы қосымша жол жүрекшеден қарыншаларға АВ түйіні әдетте тоқтатарлық жылдамдықпен сигналдарды жеткізе алады. АВ түйінін айналып өту арқасында, жүрекшенің минутына 300 соққысы қарыншаның минутына 300 соққысына (1:1 өткізілім) алып келеді. Егер қарыншалар мұндай жоғары жылдамдықты көтере алса да, уақыт өте келе 1:1 қақпасы қарыншалық дірілге ұшырап, гемодинамикалық күйреуге және өлімге себеп болуы мүмкін.

Патофизиология

Атриалдық қабыну қайтадан пайда болатын ырғақтан туындайды. Бұл көбінесе оң жүрекшедегі каво-трикуспидтік аралық бойымен жүзеге асады, бірақ атриалдық қабыну сол жүрекшеден де басталуы мүмкін. Әдетте, жүрекшелерде туындаған ерте электр импульсімен басталады, атриалдық қабыну жүрекше тінінің рефрактерлік кезеңдерінің айырмашылығына байланысты таралады. Бұл электрлік белсенділікті тудырады, ол локальды, өзін-өзі жалғастыратын циклмен қозғалады, бұл циклдің толық айналымы шамамен 200 миллисекундқа созылады. Әрбір циклде электр импульсі пайда болып, жүрекшелер арқылы таралады. Атриалдық қабынудың әсері мен симптомдары зардап шеккен адамның жүрек соғу жиілігіне байланысты. Жүрек соғу жиілігі – жүрекшелердің емес, қарыншалардың белсенділігін өлшейтін көрсеткіш. Жүрекшелерден келетін импульстар атриовентрикулярлық түйін (АВ түйін) арқылы қарыншаларға жіберіледі. Атриалдық қабынуы бар адамның 12-келісті электрокардиограммасы (ЭКГ) жүрекшелердің минутына 280-300 соққы жылдамдығымен жиырылатынын, ал қарыншалардың әдетте минутына 140-150 соққы жылдамдығымен соққылайтынын көрсетеді.

Диагностика

Көкірекше қақпасының әдеттегі түрі электрокардиограммада минутына 200-ден 300-ға дейінгі реттемелі "қақпа толқындарымен" анықталады. Атипиялық көкірекше қақпасының түрлерінде қақпа толқындары ЭКГ-да көрінбеуі мүмкін. Жеке қақпа толқындары симметриялық болуы мүмкін, P толқындарына ұқсас, немесе "тісті ара" пішіндес асимметриялық болуы мүмкін, біртіндеп көтеріліп, кенеттен түсіп немесе керісінше. Клиникалық тұрғыдан көкірекше қақпасы күдікті болса, бірақ ЭКГ-да анық көрінбесе, Льюис жүйесімен ЭКГ жасау қақпа толқындарын анықтауға көмектеседі.

Жіктеу

Атриалдық флаттердің екі түрі бар: жиі кездесетін I тип және сирек кездесетін II тип. Атриалдық флаттермен ауыратын көптеген адамдардың бірінде ғана осы екі түрдің бірі көрінеді. Сирек жағдайларда адамда екі тип те болуы мүмкін, бірақ олар бір уақытта тек бір типті ғана көрсете алады.

I типті

I типтегі жүрекше қабыршықтағы діріл, сондай-ақ, әдеттегі жүрекше қабыршықтағы діріл немесе типтік жүрекше қабыршықтағы діріл деп те аталады, жүрекшелердің жиілігі минутына 240-340 соққыны құрайды. Дегенмен, бұл жылдамдық антиаритмиялық препараттармен баяулатылуы мүмкін. Қайта оралатын тізбек оң жүрекшені айналып, каво-трикуспидтік истмустан өтеді – төменгі жүрекшенің ішіндегі тамырлы тіндік дене, қуыс вена мен үшқұбырлы қақпақшаның арасында орналасқан. Атипиялық жүрекше қабыршықтағы діріл бұрын жүрек операциясы немесе катетерлік абляция процедурасынан өтпеген адамдарда сирек кездеседі. Сол жақ жүрекше қабыршықтағы діріл атипиялық деп есептеледі және сол жақ жүрекше қабыршықтағы толық емес абляция процедураларынан кейін жиі кездеседі. Оң жақ жүрекшеден және жүректің қалқаншасынан басталатын атипиялық жүрекше қабыршықтағы діріл де сипатталған.

Менеджмент

Жалпы алғанда, жүрекше қақпағы қарыншалардың қақтырылуымен бірдей емделуі керек. Екі ырғақтың да нәтижесінде жүрекшенің ішінде қан тірбуы пайда болуы мүмкін, сондықтан жүрекше қақпағы бар адамдарға әдетте қанды ұйытуға қарсы немесе тромбоциттерге қарсы препараттар қажет болады. Екі ырғақ та қауіпті түрде жылдам жүрек соғуымен байланысты болуы мүмкін, сондықтан жүрек соғуын бақылау үшін дәрі-дәрмектер (мысалы, бета-блокаторлар немесе кальций арналарын блокадалайтын препараттар) және/немесе III сыныпқа жататын антиаритмиялық препараттар (мысалы, ибутилид немесе дофетилид) қолдану қажет. Дегенмен, жүрекше қақпағы жүрекше қақтырылысына қарағанда мұндай дәрілермен түзетуге көбірек қарсы тұрады.

Аблация

Атриалдық флаттердің қайталану қабілетіне байланысты, радиожиілікті катетерлік абляция арқылы атриалдық флаттерге себеп болатын тізбекті жою жиі мүмкін. Катетерлік абляция, жоғары табыс деңгейі (>90%) және азаматтардың аз санына байланысты, көптеген типтік атриалдық флаттермен күресіп жүрген адамдар үшін бірінші қадамдағы емдеу әдісі саналады. Бұл процедура жүрек электрофизиология зертханасында, кавотрикуспидтік истмустағы тізбектің жолынан өтетін жарақатты тіндік жотасын жасау арқылы жүзеге асырылады. Истмустың өткізгіштігін жою қайталанудың алдын алады, ал сәтті аяқталған жағдайда атриалдық флаттердің қайта оралуына тосқауыл қояды. Атриалдық флаттерге катетерлік абляция жасағаннан кейін жиі (5 жыл ішінде 30%) қақпақшалық фибрилляция дамуы мүмкін.