Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англия, Эссекс, Борлидегі ғимарат
Building in Borley, Essex, England
Борли пасторханасы – Англияның Эссекс графтығындағы Борлиде орналасқан үй. 1862 жылы Борли приходының пасторы мен оның отбасысы үшін салынған бұл үй 1939 жылы өрттен зардап шегіп, 1944 жылы бұзылып кеткен. Үлкен готикалық стильдегі пасторхана салынғалы бері әртүрлі жын-перілермен байланысты әңгімелер тарады. Бұл хабарлар 1929 жылы Daily Mirror газеті паранормальды құбылыстарды зерттеуші Гарри Прайстің сапары туралы мақала жариялағаннан кейін күрт көбейді. Прайс осы құбылыстарды қолдайтын екі кітап жазды. Прайс есебінен кейін Психикалық зерттеулер қоғамы (SPR) ресми зерттеу жүргізді, көптеген оқиғаларды қиял немесе жалған деп сараптап, Прайстің сенімділігіне күмән келтірді. Бүгінгі таңда оның тұжырымдары көбінесе арбалы тарихшылар тарапынан жоққа шығарылады. Алайда, SPR есебі де, Прайс туралы жақында жарық көрген өмірбаяны да осы оқиғаларға деген қызығушылықты азайта алмады, жаңа кітаптар мен телешоулар әлі де пасторханаға деген қызығушылықты қамтамасыз етуде. 1956 жылдың қыркүйегінде көрсетуге жоспарланған, BBC тапсырысымен түсірілген, аталған құбылыстар туралы қысқа бағдарлама, Борли пасторханасында соңғы рет тұрған пастордың жесірі Марианна Фойстердің заңдық шараларға қатысты алаңдауларына байланысты тоқтатылды. 1975 жылы BBC "The Ghost Hunters" атты бағдарламаны көрсетті, ол үйге арналған еді және Питер Андервудты қоса алғанда, бірнеше паранормальды құбылыстарды зерттеушілермен сұхбат жүргізді. Бағдарлама сонымен қатар Борли шіркеуінің түнгі паранормальды зерттеуін де қамтыды.
Borley Rectory was a house located in Borley, Essex, famous for being described as "the most haunted house in England" by psychic researcher Harry Price. Built in 1862 to house the rector of the parish of Borley and his family, the house was badly damaged by fire in 1939 and demolished in 1944. The large Gothic style rectory had been alleged to be haunted ever since it was built. These reports multiplied suddenly in 1929 after the Daily Mirror newspaper published an account of a visit by Price, who wrote two books supporting claims of paranormal activity. Price's reports prompted a formal study by the Society for Psychical Research (SPR), which rejected most of the sightings as either imagined or fabricated and cast doubt on Price's credibility. His claims are now generally discredited by ghost historians. However, neither the SPR's report nor the more recent biography of Price has quelled public interest in these stories, and new books and television documentaries continue to satisfy public fascination with the rectory. A short programme commissioned by the BBC about the alleged manifestations, scheduled to be broadcast in September 1956, was cancelled owing to concerns about a possible legal action by Marianne Foyster, widow of the last rector to live in Borley Rectory. In 1975 the BBC aired a programme entitled The Ghost Hunters that focused on the house and conducted interviews with several psychic researchers, including Peter Underwood. It also featured a late night psychic investigation of nearby Borley Church.
Тарих
Борли шіркеуінің жанында, Эссекс графтығындағы Борли ауылының Холл-роуд көшесінде 1862 жылы салынған. Үйді пастор Генри Доусон Эллис Булл салған; ол приходтың ректоры болып тағайындалғаннан кейін бір жыл өткен соң көшіп келді. Бұл үй 1841 жылы өртеніп қираған бұрынғы ректорлық үйдің орнына салынды. Кейіннен Буллдың он төрт баласы бар отбасын орналастыру үшін үйге қосымша қанат салынды. Жақын жердегі шіркеудің негізгі бөлігі, шамамен 12 ғасырға дейін сонатын, приходты құрайтын үш шағын ауылдың сирек қоныстанған халқына қызмет етеді. Маңында бірнеше ірі шаруа үйлері мен Вальдегрейвтер отбасының бұрынғы резиденциясы болған Борли Холлдың қираған қалдықтары бар. Аңыз бойынша, осы аймақта 1362 жыл шамасында бенедиктин монастыры салынған және монастырь монахы жақын жердегі монастырьдан келген монах әйелмен қарым-қатынас жасаған. Олардың қарым-қатынасы ашылғаннан кейін, монахты өлімге кесті, ал монах әйелді монастырь қабырғасына тірідей кірпішпен қамаған дегенді айтады. Алайда, 1938 жылы бұл аңыздың тарихи негізі жоқ екені және ректордың балалары ректорлық үйге романтикалық аура беру үшін осы әңгімені ойлап тапқан болуы мүмкін екені анықталды. Монах әйелдің қабырғаға қамалу туралы әңгіме Райдер Хаггардтың "Монтезуманың қызы" (1893) романынан немесе Уолтер Скотттың "Мармион" поэмасынан (1808) алынған болуы мүмкін.
Borley Rectory was constructed on Hall Road in the village of Borley, Essex, in 1862, near Borley Church. The house was built by the Reverend Henry Dawson Ellis Bull; he moved in a year after being named rector of the parish. The house replaced an earlier rectory on the site that had been destroyed by fire in 1841. It was eventually enlarged by the addition of a wing to house Bull's family of fourteen children. The nearby church, the nave of which may date from the 12th century, serves a scattered rural community of three hamlets that make up the parish. There are several substantial farmhouses and the fragmentary remains of Borley Hall, once the seat of the Waldegrave family. Legend claims that a Benedictine monastery was supposedly built in this area in about 1362, and that a monk from the monastery conducted a relationship with a nun from a nearby convent. After their affair was discovered, the monk was executed and the nun reportedly bricked up alive in the convent walls. This legend was debunked in 1938 as it was confirmed that it had no historical basis known and could have been fabricated by the rector's children to romanticise the rectory. The story of the walling up of the nun may have come from Rider Haggard's novel Montezuma's Daughter (1893) or Walter Scott's epic poem Marmion (1808).
Жұлдыздар
Борлидің пасторханасында алғашқы паранормальды оқиғалар шамамен 1863 жылы болған, себебі кейінірек бірнеше жергілікті тұрғындар сол кезде үйде түсіндірілемейтін қадамдар естігендерін есіне түсірді. 1900 жылдың 28 шілдесінде Буллдың төрт қызы көктемеде үйден шамамен алыс жерде монахтың көрінісі деп ойлаған бір нәрсені көрді; олар онымен сөйлесуге тырысты, бірақ олар жақындаған сайын ол жоғалып кетті. Жергілікті органшы Эрнест Амброуз кейін Булл отбасының "бірнеше рет аян көргеніне қатты сенгенін" айтты. Келесі төрт онжылдық ішінде түрлі адамдар екі бассыз атты жүргізушінің арбасын көру сияқты сан алуан түсініксіз оқиғаларға куә болды. Булл 1892 жылы қайтыс болды, ал оның ұлы, пастор Генри ("Гарри") Фойстер Булл, приходты басқарды. 1927 жылдың 9 маусымында Гарри Булл қайтыс болғаннан кейін Борлидің пасторханасы бос қалды. Келесі жылы, 2 қазанда, пастор Гай Эрик Смит және оның әйелі үйге көшіп келді. Үйге көшкеннен кейін Смиттың әйелі шкафты тазалағанда жас әйелдің бас сүйегі бар қоңыр қағаз ораманы тапқаны айтылады. Ұзақ өтпей отбасы түрлі оқиғалар туралы хабарлады, соның ішінде қызметшілердің қоңырауларының дыбысы (олар желіден ажыратылған болатын), терезелерде пайда болатын жарықтар және түсіндірілемейтін қадамдар. Сонымен қатар, Смиттың әйелі түнде ат арбасын көргеніне сенді. Смиттер Daily Mirror газетіне психологиялық зерттеулер қоғамымен (SPR) байланысуды сұрады. 1929 жылдың 10 маусымында газет бір тілшіні жіберді, ол Борлидің құпиясын егжей-тегжейлі баяндаған мақалалар сериясының біріншісін жазды. Газет сондай-ақ паранормальді зерттеуші Гарри Прайсты үйге алғаш рет келуін ұйымдастырды. Ол 12 маусымда келді, және бірден жаңа түрдегі құбылыстар пайда болды, мысалы, тастар, вазалар және басқа да заттар лақтырылды. Айнаның жақтауынан "рухтардың хабарлары" теріліп алынды. Прайс кеткеннен кейін бұл оқиғалар тоқтады. Смиттың әйелі кейіннен тәжірибелі фокусник Прайсты құбылыстарды жалған деп күдіктенгенін айтты. Смиттер 1929 жылдың 14 шілдесінде Борлиден кетіп, приходқа жаңа адам табу қиын болды. 1930 жылдың 16 қазанында Буллдардың бірінші туысы, пастор Лионель Алгернон Фойстер (1878-1945) және оның әйелі Марианна (1899-1992) асырап алған қызы Аделаидамен бірге үйге көшіп келді. Фойстер отбасы үйге көшкеннен бастап 1935 жылдың қазанына дейінгі аралықта болған түрлі таңғажайып оқиғалар туралы есеп жазды, ол Прайске жіберілді. Оларға қоңырау шалу, терезелердің сынуы, тастар мен бөтелкелерді лақтыру, қабырғаға жазу және Аделаиданы кілті жоқ бөлмеге құлыптап қою кірді. Марианна күйеуіне бірнеше рет жын-перілердің шабуыл жасағанын, соның ішінде төсектен лақтырылғанын айтты. Бірде Аделаидаға "қорқынышты бір нәрсе" шабуыл жасады. Фойстер екі рет жын шығару рәсімін жасауға тырысты, бірақ оның күш-жігері нәтижесіз болды; алғашқы жын шығару рәсімінің ортасында оның иығына жұдырықтай үлкен тас тиді. Daily Mirror газеті бұл жағдайды жариялағандықтан, бұл оқиғалар бірнеше паранормальді зерттеушілердің назарын аударды, олар тергеуден кейін олардың себепкері Марианна екеніне бірауыздан келісті. Кейін ол кейбір оқиғаларды күйеуінің бір паранормальді зерттеушімен бірлесіп жасады деп ойлағанын, бірақ басқа оқиғалар оған нағыз паранормальді құбылыс болып көрінді. Марианна кейіннен Франк Пирлесс есімді жалдамалы тұрғынмен жыныстық қатынаста болғанын және өзінің қарым-қатынасын жасыру үшін паранормальді түсіндірмелерді қолданғанын мойындады. Фойстерлер отбасы 1935 жылдың қазан айында Лайонель Фойстердің денсаулығының нашарлауына байланысты Борлиден кетіп қалды.
The first paranormal events at Borley Rectory reportedly occurred in about 1863, since a few locals later remembered having heard unexplained footsteps within the house at about that time. On 28 July 1900, four of Bull's daughters saw what they thought was the ghost of a nun at twilight, about from the house; they tried to talk to it, but it disappeared as they got closer. Local organist Ernest Ambrose later said that the Bull family were "very convinced that they had seen an apparition on several occasions". Various people claimed to have witnessed a variety of puzzling incidents, such as a phantom coach driven by two headless horsemen, during the next four decades. Bull died in 1892 and his son, the Reverend Henry ("Harry") Foyster Bull, took over the parish. Upon Harry Bull's death on 9 June 1927, Borley Rectory became vacant. In the following year, on 2 October, the Reverend Guy Eric Smith and his wife moved into the house. Soon after moving in, Smith's wife, while cleaning out a cupboard, reportedly came across a brown paper package containing the skull of a young woman. Shortly after the family reported a variety of incidents, including the sounds of servant bells ringing despite being disconnected, lights appearing in windows and unexplained footsteps. In addition, Smith's wife believed she saw a horse drawn carriage at night. The Smiths contacted the Daily Mirror newspaper asking to be put in touch with the Society for Psychical Research (SPR). On 10 June 1929 the newspaper sent a reporter, who promptly wrote the first in a series of articles detailing the mysteries of Borley Rectory. The paper also arranged for Harry Price, a paranormal researcher, to make his first visit to the house. He arrived on 12 June and immediately phenomena of a new kind appeared, such as the throwing of stones, a vase and other objects. "Spirit messages" were tapped out from the frame of a mirror. As soon as Price left, these occurrences ceased. Smith's wife later maintained that she suspected Price, an expert conjurer, of falsifying the phenomena. The Smiths left Borley on 14 July 1929, and the parish had some difficulty in finding a replacement. On 16 October 1930, the Reverend Lionel Algernon Foyster (1878–1945), a first cousin of the Bulls, and his wife Marianne (1899–1992) moved into the house along with their adopted daughter Adelaide. Foyster wrote an account of various strange incidents that occurred between the time his family moved in and October 1935, which was sent to Price. These included bell ringing, windows shattering, the throwing of stones and bottles, wall writing and the locking of Adelaide in a room with no key. Marianne reported to her husband a whole range of poltergeist phenomena that included her being thrown from her bed. On one occasion, Adelaide was attacked by "something horrible". Foyster tried twice to conduct an exorcism, but his efforts were fruitless; in the middle of the first exorcism, he was struck in the shoulder by a fist size stone. Because of coverage of the case by the Daily Mirror, these incidents attracted the attention of several paranormal researchers, who after investigation were unanimous in suspecting that they were caused, consciously or unconsciously, by Marianne. She later said that she felt that some of the incidents were caused by her husband in concert with one of the psychic researchers, but other events appeared to her to be genuine paranormal phenomena. Marianne later admitted that she was having a sexual relationship with a lodger named Frank Pearless, and that she used paranormal explanations to cover up her liaisons. The Foyster family left Borley in October 1935 as a result of Lionel Foyster's ill health.
Бағаларды зерттеу
Борлидің пасторханасы Фойстерлер кеткеннен кейін біраз уақытқа бос тұрды. 1937 жылдың мамыр айында Прайс үйдің иесі Queen Anne's Bounty ұйымымен бір жылдық жалдау шарты жасасты. 1937 жылдың 25 мамырында "Таймс" газетінде жарияланған хабарлама және одан кейінгі жеке сұхбаттар арқылы ол 48 "ресми бақылаушыдан" тұратын топты жинады, олардың көп бөлігі студенттер еді. Олар негізінен демалыс күндері үйде болып, кез келген құбылыстарды хабарлауға міндеттелді. 1938 жылдың наурыз айында Хелен Гланвилл (Прайс көмекшілерінің бірі С. Дж. Гланвиллдің қызы) Лондонның Стретхем қаласында планшет сеансын өткізді. Прайс екі рухпен байланысқа түскенін хабарлады, біріншісі өзін Мари Лэрр деп таныстырған жас қарындас рухы еді. Планшет бойынша, Мари француз қарындасы болған, ол діни ордасын тастап, Вальдегравтер отбасының мүшесіне үйлену үшін Англияға келген. Ол Борли пасторханасы орналасқан жердегі ескі ғимаратта өлтірілген, ал оның денесі жер астына көмілген немесе пайдаланылмаған құдыққа тасталған делінген. Қабырғадағы жазулар оның көмек сұраған дұғасы болды; біреуінде былай деп жазылған: "Мариан, маған шығуға көмектес". Екінші рух өзін Сунэкс Амурес деп таныстырды және 1938 жылдың 27 наурызында түнгі сағат тоғызда Борли пасторханасын өртейтінін мәлімдеді. Ол сондай-ақ, сол уақытта өлтірілген адамның сүйектері табылатынын айтты.
Borley Rectory remained vacant for some time after the Foysters' departure. In May 1937, Price took out a year long rental agreement with Queen Anne's Bounty, the owners of the property. Through an advertisement printed in The Times on 25 May 1937, and subsequent personal interviews, he recruited a corps of 48 "official observers", mostly students, who spent periods, mainly during weekends, at the house with instructions to report any phenomena that occurred. In March 1938, Helen Glanville (the daughter of S. J. Glanville, one of Price's helpers) conducted a planchette séance in Streatham, London. Price reported that she made contact with two spirits, the first of which was that of a young nun who identified herself as Marie Lairre. According to the planchette story, Marie was a French nun who left her religious order and travelled to England to marry a member of the Waldegrave family. She was said to have been murdered in an older building on the site of Borley Rectory, and her body was either buried in the cellar or thrown into a disused well. The wall writings were alleged to be her pleas for help; one read, "Marianne, please help me get out". The second spirit to be contacted identified himself as Sunex Amures, and claimed that he would set fire to Borley Rectory at nine o'clock that night, 27 March 1938. He also said that, at that time, the bones of a murdered person would be revealed.
Өрт
1939 жылғы 27 ақпанда Борли ректориінің жаңа иесі капитан В. Г. Грегсон қораптарды ашып жатқанда, дәлізde май шамды кездейсоқ құлатып жіберді. Үй газбен немесе электрмен жабдықталмаған, ал су ауладағы құдықтан алынған. Өрт жылдам тарап, үй қатты зақымдалады. Өрттің себебін тергегеннен кейін, сақтандыру компаниясы өрттің қасақана тұтандырылған сияқты деген қорытындыға келді. Жақын жердегі Борли лоджасының мисс Уильямс өрт кезінде жоғарғы қабаттағы терезеде әуесқор монахшаның бейнесін көргенін айтты және Гарри Прайсқа сөйлегені үшін бір гинея төлеуді талап еткенін мәлімдеді. 1943 жылдың тамызында Прайс қираған үйдің жертөлесінде қысқаша қазба жұмыстарын жүргізіп, жас әйелге тиесілі деп саналған екі сүйек тапты. Борли қауымы сүйектер шошқаға тиесілі деген пікірмен рәсімді өткізуге рұқсат бермегендіктен, сүйектер Листон шіркеуінің қорымында христиандық жолмен жерленді.
On 27 February 1939, the new owner of Borley Rectory, Captain W. H. Gregson, was unpacking boxes and accidentally knocked over an oil lamp in the hallway. The house was never connected to a gas or electricity supply, and water was obtained from a well in the courtyard. The fire quickly spread and the house was severely damaged. After investigating the cause of the blaze, the insurance company concluded that the fire seemed to have been started deliberately. A Miss Williams from nearby Borley Lodge said she saw the figure of the ghostly nun in the upstairs window during the fire and, according to Harry Price, demanded a fee of one guinea for her story. In August 1943, Price conducted a brief dig in the cellars of the ruined house and discovered two bones thought to be of a young woman. The bones were given a Christian burial in Liston churchyard, after the parish of Borley refused to allow the ceremony to take place on account of the local opinion that the bones found belonged to a pig.
Психикалық зерттеулер қоғамының тергеуі
1948 жылы Прайс қайтыс болғаннан кейін Daily Mail газетінің тілшісі Чарльз Саттон оны құбылыстарды жалған жасады деп айыптады. Саттон 1929 жылы Прайспен Борли пасторханасына барғанда, үлкен таспен басына соққандағы оқиғаны баяндады. Саттон Прайсты ұстап, оның сырт киімінің қалталарынан әртүрлі өлшемдегі тастар тапқанын айтты. 1948 жылы Эрик Дингуолл, К.М. Голдни және Тревор Х. Холл, SPR мүшелерінің үшеуі, олардың екеуі Прайсқа ең адал серіктестер болған, оның Борли пасторханасы туралы мәлімдемелерін зерттеді. Олардың нәтижелері 1956 жылы жарық көрген «Борли пасторханасының құдіреттері» атты кітапта жарияланды, онда Прайс кейбір құбылыстарды алаяқтықпен жасады деген қорытынды жасалды. SPR зерттемесі, «Борли есебі» деп белгілі болған, көптеген құбылыстардың жалған немесе табиғи себептерге, мысықтарға және үйдің ерекше пішініне байланысты ерекше акустикаға байланысты екенін көрсетті. Үш автор қорытындысында: «Талдағанда, әр кезеңдегі арбау және полтергейст әрекеттерінің дәлелдері күшінен төмендеп, ақырында жоғалып кетеді» деп жазды. Марианна Фойстер кейінірек ешқандай көріністерді көрмегенін, ал әлгі құбыла дыбыстар желден, үйге шақырған достарынан және кейде күйеуіне әзіл жасауынан туындағанын мойындады. Борли пасторханасы туралы көптеген аңыздар да ойдан шығарылған. Пастор Гарри Буллдың балалары, Лионель Фойстерден бұрын сол үйде тұрған, ештеңе көрмегендерін және Англиядағы ең құдіретті үй деп сипатталған жерде тұрғанына таңырғандарын айтты. Прайс өсиетінің орындаушысы Пол Табори және SPR зерттеушісі Питер Андервуд Прайсты алаяқтық айыптауларынан қорғады. 1996 жылы Иван Банкс та осыған ұқсас тәсіл қолданды. Майкл Коулман 1997 жылы SPR есебінде Прайс қорғаушылары сынға жауап бере алмайтынын жазды.
After Price's death in 1948, Daily Mail reporter Charles Sutton accused him of faking phenomena. Sutton claimed that whilst visiting Borley Rectory with Price in 1929, he was hit on the head by a large pebble. Sutton stated that he seized Price and found his coat pockets filled with different sized stones. In 1948, Eric Dingwall, K. M. Goldney and Trevor H. Hall, three members of the SPR, two of whom had been Price's most loyal associates, investigated his claims about Borley Rectory. Their findings were published in a 1956 book, The Haunting of Borley Rectory, which concluded that Price had fraudulently produced some of the phenomena. The "Borley Report", as the SPR study has become known, stated that many of the phenomena were either faked or due to natural causes, such as rats and the strange acoustics attributed to the odd shape of the house. In their conclusion, the three authors wrote, "[W]hen analysed, the evidence for haunting and poltergeist activity for each and every period appears to diminish in force and finally to vanish away." Marianne Foyster later admitted she had seen no apparitions and that the alleged ghostly noises were caused by the wind, friends she invited to the house and in other cases by herself playing practical jokes on her husband. Many of the legends about Borley Rectory had also been invented. The children of the Rev. Harry Bull, who lived in the house before Lionel Foyster, claimed to have seen nothing and were surprised they had been living in what was described as England's most haunted house. Price's literary executor, Paul Tabori, and SPR researcher Peter Underwood have also defended Price against accusations of fraud. A similar approach was made by Ivan Banks in 1996. Michael Coleman, in an SPR report in 1997, wrote that Price's defenders were unable to rebut the criticisms convincingly.
Фильм
2017 жылы "Борли Ректория: Англиядағы ең әуесқой үй" атты анимациялық фильм жарық көрді. Оның сценарийін Эшли Торп жазды және режиссерлік етті, ал басты рөлдерді Рис Ширсмит пен Джонатан Ригби сомдады. 2021 жылы "Борли Ректорияның әуестері" толықметражды фильмі жарық көрді. Оның сценарийін Стивен М. Смит жазды және режиссерлік етті, ал басты рөлдерді Джулиан Сэндс, Тоя Уиллкокс, Колин Бейкер және Кристофер Эллисон ойнады.
In 2017, the part animated film Borley Rectory: The Most Haunted House in England was released. It was written and directed by Ashley Thorpe and starred Reece Shearsmith and Jonathan Rigby. In 2021, the feature film The Ghosts Of Borley Rectory was released. It was written and directed by Steven M. Smith and starred Julian Sands, Toyah Willcox, Colin Baker and Christopher Ellison.