Кіріспе

Вон Виллебранд факторы (VWF) – қан ұю процесіне қатысатын сүтқоректілердің ақуызы, гемостазды, әсіресе тромбоциттердің жабысуын күшейтетін қан гликопротеіні. Ол фон Виллебранд ауруында жетіспейді немесе кемістігі бар, сондай-ақ тромбоздық тромбоцитопениялық пурпура, Хейд синдромы және, мүмкін, гемолитикалық-уремиялық синдром сияқты көптеген басқа ауруларға қатысады. Көптеген жүрек-қан тамырлары, неопластикалық, метаболизмдік (мысалы, диабет) және дәнекер тінді ауруларында плазма деңгейінің жоғарылауы эндотелийдің қолайсыз өзгерістерінен туындайды деп есептеледі және тромбоз қаупінің артуын болжауы мүмкін.

Катаболизм

ВВФ-ның биологиялық ыдырауы (катаболизмі) негізінен ADAMTS13 ферментімен (а. к. 13") жүзеге асырылады. Бұл A2 доменіндегі 842 позициядағы тирозин мен 843 позициядағы метионин (немесе геннің 1605–1606 позициялары) арасында VWF-ны бөлетін металлопротеиназа. Бұл мультимерлерді кішірек бірліктерге ыдыратады, олар басқа пептидазалармен деградацияланады. Адам плазмасындағы vWF-ның жартылай өмір сүру мерзімі шамамен 16 сағатты құрайды; әртүрлі адамдардағы vWF молекулаларындағы гликозилдеудің өзгеруі 4,2-ден 26 сағатқа дейінгі кең ауқымға әкеледі. Бауыр жасушалары және макрофагтар vWF-ты ASGPRs және LRP1 арқылы жою үшін қабылдайды. SIGLEC5 және CLEC4M да vWF-ны таниды. ВВД-ның көп бөлігі тұқым қуалайтын, бірақ ВВФ-тың бұзылыстары жүре келуі мүмкін; мысалы, аорта клапаны стенозы ВВД IIА типімен байланысты, бұл байланыс Хейде синдромы деп аталады. Тромбоздық тромбоцитопениялық пурпура (ТТП) және гемолитикалық-уремиялық синдром (ГУС) кезінде ADAMTS13 жетіспейді немесе ферментке қарсы антиденелермен тежеледі. Бұл VWF-тың аса ірі мультимерлерінің ыдырауының төмендеуіне, микроангиопатиялық гемолитикалық анемияға, фибрин мен тромбоциттердің ұсақ қантамырларда жиналуына және капиллярлық некрозға алып келеді. ТТП-де ең көп зардап шегетін орган – ми, ал ГУС-де – бүйрек. Ишемиялық инсульт (қан ұюынан) алғаш рет болған адамдарда VWF деңгейі жоғарырақ болуы жиі кездеседі. Бұл құбылысқа ADAMTS13 әсер етпейді, ал жалғыз маңызды генетикалық фактор – адамның қан тобы. Плазмадағы жоғары VWF деңгейі антикоагулянттық ем алатын қақпақшалық фибрилляциясы бар науқастарда ірі қан кетудің тәуелсіз көрсеткіші болып табылды.

Тарих

VWF Эрик Адольф фон Виллебрандтың есімімен аталады, ол 1926 жылы Аланд аралдарындағы отбасыларда тұқым қуалайтын қан кету бұзылысын алғаш рет сипаттаған фин дәрігері. Фон Виллебранд нақты себебін анықтамаса да, фон Виллебранд ауруын (vWD) гемофилиядан және қан кету диатезінің басқа түрлерінен ажыратты. 1950 жылдары vWD плазма факторының жетіспеушілігінен туындайтыны (қан тақташаларының бұзылуынан емес) көрсетілді, ал 1970 жылдары VWF протеині тазартылды. және әріптестері VWF функциясының сандық анықтамасын жасады, ол бүгінгі күнге дейін vWD диагностикасы үшін зертханалық бағалаудың маңызды құралы болып табылады.

Өзара әрекеттесулер

Фон Виллебранд факторының I типті альфа-1 коллагенмен өзара әрекеттесетіні көрсетілді. Жақында, Фон Виллебранд факторлары арасындағы ынтымақтастық және өзара әрекеттесулер бастапқы гемостазда адсорбциялану ықтималдығын арттыратыны хабарланды. Мұндай ынтымақтастық, ағып келе жатқан VWF басқа адсорбцияланған фактордан өтетін кездегі адсорбциялану ықтималдығын есептеу арқылы расталған. Мұндай ынтымақтастық, қырқу жылдамдығының кең диапазонында сақталады.