Кіріспе
Виктор Семёнович Абакумов (1908-1954) – кеңестік қауіпсіздік органының жоғары лауазымды шенеунігі, 1943-1946 жылдары КСРО Халық комиссариатының қорғаныс министрлігіндегі SMERSH басшысы, ал 1946-1951 жылдары Мемлекеттік қауіпсіздік министрі немесе МГБ (бұрынғы НКГБ) болды. 1951 жылы «дәрігерлердің құйрығы» ісін тергемегені үшін қызметтен алынып, тұтқындалды. Иосиф Сталиннің қайтысынан кейін Абакумов Ленинград ісін жасауға қатысқандығы үшін сотталып, өлім жазасына кесіліп, 1954 жылы атылды.
Viktor Semyonovich Abakumov (Виктор Семёнович Абакумов; 24 April 1908 – 19 December 1954) was a high level Soviet security official who from 1943 to 1946 was the head of SMERSH in the USSR People's Commissariat of Defense, and from 1946 to 1951 of the Minister of State Security or MGB (ex NKGB). He was removed from office and arrested in 1951 on charges of failing to investigate the Doctors' Plot. After the death of Joseph Stalin, Abakumov was tried for fabricating the Leningrad Affair, sentenced to death and executed in 1954.
Тұтқындау және өлтіру
1951 жылдың наурыз айында егде жастағы еврей дәрігері Яков Гиляревич Этингер кіші офицер Михаил Рюминнің сессиясы 12 сағатқа дейін созылған сұрақтарынан кейін қамауда қайтыс болды. Рюмин Этингердің Мәскеу коммунистік партиясының бұрынғы басшысы Александр Щербаковты өлтіргенін мойындағанын мәлімдеді, бірақ Абакумов та, оның орынбасары Михаил Лихачев та оның сөзіне сенбеді, ал Лихачев Рюминнің істі дұрыс жүргізбегені үшін жазалауын ұсынды. Рюмин Сталинге Щербаковты Абакумов пен Лихачевтың «өлтіргенін» жасырып жатқандары туралы хат жазды. Политбюро комиссиясы Рюминнің тарапын алып, Абакумовтың «Орталық комитет коммунистік партия басшыларын өлтіруге ниетті шетелдік агенттер тобын ашуына кедергі келтіргенін» шешті. Бұл жасалған оқиға «Дәрігерлердің құрылысы» деп аталды. Абакумов 11 шілдеде қызметтен босатылып, келесі күні тұтқындалды. Үш ай бойы ол суық камерада ұсталып, қатыгез азаптаушы Рюминнің сұрақтарына жауап берді. Абакумовпен жұмыс істеген жетекші еврей офицерлерінің көпшілігі жұмыстан босатылып, бірнешеуі тұтқындалды. Рюмин Абакумов пен Лев Шварцманның сионистік жоспардың басында тұрғанын дәлелдеуді жоспарлады. Шварцман тек сионистік жоспарға қатысқанын ғана емес, сонымен қатар Абакумов пен оның ұлымен гомосексуалдық қатынаста болғанын мойындады. 1953 жылдың наурыз айында Сталин қайтыс болды, Берия полицияны қайта бақылауға алды, Рюмин тұтқындалды және «Дәрігерлердің құрылысы» жасалған оқиға деп жарияланды, бірақ Абакумов пен оның серіктестері түрмеде қалды. 2 сәуірде Берия Орталық Комитет Президиумына Абакумовтың актер Соломон Михоэлстің күмәнді өлімі туралы жауапқа тартылғанын және оның Сталиннің бұйрығымен өлтірілгенін мойындағанын хабарлаған хат жіберді. 12 мамырда Берия тағы бір хат жіберіп, Абакумовты 1948 жылы сионист деп күдіктенген Сыртқы істер министрі Вячеслав Молотовтың еврей әйелі Полина Жемчужинаға қарсы істі жасағанымен айыптады. 26 мамырда Берия тағы бір мәлімдеме жасап, Абакумовты жеті жыл түрмеде отырғаннан кейін босатылған бұрынғы Әуе күштері министрі Алексей Шахуринге және Әуе күштерінің басқа да басшыларына қарсы істі жасағанымен айыптады. Берияның тұтқындалуынан кейін де Абакумовқа қарсы іс жалғасты, сонымен қатар ол енді «Берияның қылмыстарына қатысқан» деп айыпталды. Оған ең ауыр айып – Николай Вознесенскийге және «Ленинград ісі» құрбандарына қарсы айыптамаларды жасауда қатысқандығы болды. 1954 жылдың 6 мамырында Ленинград партия мүшелерінің отырысында КСРО Бас прокуроры Роман Руденко Абакумовты «қылмыстық істерді жалғандаған қылмыскер, авантюрист, мансаптық және жау мақсаттары үшін кез келген қылмысқа баруға дайын, буржуазиялық дегенерат» деп сипаттады. 1954 жылдың желтоқсанында Абакумов пен тағы бес адам «Ленинград ісі» және басқа да айыптамалар бойынша жалған айыпталып, алты күндік сотқа тартылды. Абакумов пен МГБ-ның ерекше маңызды істерді тергеу бөлімінің үш бұрынғы басшысының орынбасары – Александр Леонов, Владимир Комаров және Михаил Лихачев өлім жазасына кесіліп, 19 желтоқсанда сот аяқталғаннан кейін атылды. Тағы екеуі – Яков М. Броверман мен И. А. Чернов 25 жыл және 15 жылға ГУЛАГ-қа сотталды. 1970 жылы Яков Броверманның еңбек лагерінде сенімді тұлға ретінде салыстырмалы түрде жақсы жағдайда болғаны туралы хабарланды. Ол 1976 жылы босатылды.
Әдебиет пен кинода
Абакумов Александр Солженицынның "Бірінші шеңбер" романында Сталинге толық сенімсіздікпен қараған, айлакер сарай адамы ретінде бейнеленген. Кітаптың 1992 жылғы кинонұсқасында оны Кристофер Пламмер сомдады, ал 2006 жылы орыс тіліндегі мини-сериалда Роман Мадянов ойнады. Анатолий Рыбаковтың "Шың мен күл" романында оның тағы бір көркемдік образы кездеседі. Солженицын өзінің танымал ғылыми-танымдық еңбегі "ГУЛАГ архипелагында" Абакумовты тергеу барысында тұтқындарды жеке өзі ұрып-соғуға және азаптауға қатысқан деп айыптаған.