Ботсванадағы №1 жеке тергеуші агенттігі романдары

Кіріспе

Роман сериясы

«№1 әйелдер детективтік агенттігі» – Александр Макколл Смиттың Ботсванада өтетін және Mma Precious Ramotswe кейіпкерін сомдайтын роман сериясы. Серия 1998 жылы жарық көрген алғашқы романның атымен аталады. 1998 мен 2022 жылдар аралығында серияда жиырма төрт роман жарық көрді. Mma Precious Ramotswe осы серияның басты кейіпкері. Ботсвана елі де, белгілі бір мағынада, кейіпкер болып табылады, себебі ол оқиғаларда маңызды рөл атқарады. Mma Ramotswe әкесінен қалған мұраны пайдаланып, өзінің детективтік агенттігін ашып, астана, Габоронеге көшіп, өзіне үй мен жаңа бизнесі үшін кеңсе сатып алады. Ол детективтердің проблемаларды шешу үшін ең алдымен адамдарды білуі керек деп санайды. Роман әртүрлі кейіпкерлердің басынан өткен оқиғалары мен ерекшеліктері, сондай-ақ құпияларды ашу туралы айтады. Сериядағы әрбір кітап алдыңғы кітаптан жалғасады. Оқырмандар саны бастапқыда аз болды, бірақ кейін АҚШ пен Англияда, автордың туған жері Шотландиядан тыс жерлерде күрт танымал болды. 2004 жылы ағылшын тіліндегі сатылымдар бес миллионнан асты, ал серия басқа тілдерге де аударылды. Романға сыншылардың пікірі сатылымдармен сәйкес келеді, көбінесе оң, және романдардың күші кейіпкерлерде және Mma Ramotswe-нің даналығында, әр романда шешілетін нақты құпияларда емес деп есептеледі. Бұл романдардағы ең көп қолданылатын тілдесу формаларының бірі. Mma Precious Ramotswe күйеуі жоғалған әйелдерге, ұлы жоғалып кеткен мектеп мұғаліміне, ұрлаушыларды тауып, 16 жасар қызының тәуелсіздігіне наразы болған бай әкеге көмектеседі. Ол жас кезінде жасаған қателіктері үшін өтеу беруге көмектеседі, ондаған жылдар бұрын ренжіткен адамдарды табады. Ол егіз ағайындылардың медициналық дипломдарын және сертификаттарын екеуінің арасында пайдалану жоспарын ашады. Өзінің бірінші күйеуінен ажырасуды ойлағанда, ол мәселені өзі шешеді, бірақ оның анасын іздегенде басқаша ойға келеді. Оның жеке өміріндегі басты қайғысы – жалғыз баласының небәрі бірнеше күн өмір сүргені, себебі баланың әкесі жүктілік кезінде оны зорлаған, бұл оқиға кейін айтылады. Осы оқиға оның күйеуі кеткеннен кейін екінші рет үйленбеуге шешім қабылдауына себеп болды. Оның қуанышы – жетімдер үйінен асырап алған әпке-қарындас пен ағайындысымен некелесуі. Оқиғалар Ботсвана қалаларында, көбінесе Калахари шөлінің шетінде, шөлде емес өтеді. Көрші елдерге де шабуылдар болады. Бірнеше істен кейін ол Кловис Андерсеннің «Жеке детекция принциптері» атты детективтік кітабын сатып алады, содан кейін келесі қадамдарды шешу үшін одан үзінділер келтіреді.

The No. 1 Ladies' Detective Agency is a series of novels by Alexander McCall Smith set in Botswana and featuring the character Mma Precious Ramotswe. The series is named after the first novel, published in 1998. Twenty four novels have been published in the series between 1998 and 2022. Mma Precious Ramotswe is the main character in this series. The country of Botswana is, in a sense, a character as well, as it figures prominently in the stories. Mma Ramotswe starts up her detective agency using the inheritance from her father to move to the capital city, Gaborone, to buy a house for herself and an office for her new business. She feels a detective needs to know about people more than anything to solve problems for them. The novels are as much about the adventures and foibles of different characters as they are about solving mysteries. Each book in the series follows from the previous book. The readership was at first small, then grew abruptly in popularity in the US and in England, beyond the author's home in Scotland. In 2004, sales in English exceeded five million, and the series has been translated to other languages. Critical reception has matched the sales of the novels, generally positive, and considering the strength of the novels to be in the characters and Mma Ramotswe's wisdom rather than in the specific mysteries solved in each novel. This is one of the most common forms of address in the novels. Mma Precious Ramotswe solves cases for wives whose husbands have gone missing, for a school teacher whose son has disappeared, by finding the kidnappers, for a wealthy father whose 16 year old daughter is frustrating him by going out on her own. She helps a man atone for the sins of his youth by finding the people he hurt decades earlier. She uncovers a scheme by twin brothers to use one medical degree and certificate between the two of them. She solves a case for herself when she thinks she must seek a divorce from her first husband but learns differently when she seeks out his mother. Her personal life has a main sorrow, that her only child lived just a few days, as the child's father beat her during the pregnancy, a story told in retrospect. This led her to decide never to marry again after he left her. Her joy is her engagement and eventual marriage to Mr J. L. B. Matekoni, who has taken on foster care of a sister and brother from the orphan farm. The cases are set in the cities of Botswana, mainly on the edge of the Kalahari desert, rather than in the desert. There are occasional forays into neighbouring nations. After her first few cases, she purchases a book by Clovis Andersen on detection, The Principles of Private Detection, and then quotes from it throughout the novels when a guide is needed for deciding next steps.

Жариялану тарихы

Kirkus Reviews бойынша, осы сериядағы алғашқы романдар Ұлыбританияда басылғаннан кейін ғана Америкада жарық көрді. Ұлыбритания біріншісін 1998 жылы, екіншісін 2000 жылы, ал үшіншісін – «Әдемі қыздарға арналған мораль» романын 2001 жылы жариялады. Алғашқы үш роман АҚШ-та 2002 жылы пайда болды. Kirkus Reviews сериядағы алғашқы романға жасаған шолуында: «Бұл 1999 жылғы тұңғыш американдық басылымға дейін екі арнайы Букер сыйлығы және екі жалғасы – «Жирафтың көз жасы» (2000) және «Әдемі қыздарға арналған мораль» (2001) шығуы күтілуде» деп жазды. Висконсин қоғамдық радиосының «Біздің білімімізге сәйкес» бағдарламасында «No. 1 Ladies' Detective Agency» романы [Шотландияда] күтпеген сәттіге ие болды, екі рет Букердің арнайы атауына ие болды және Times Literary Supplement журналының «Жыл кітаптары» мен «Мыңжылдық» тізіміне енді. Ұлыбританиядағы сәттілік баспагерлерді АҚШ-та оны жариялауға жеделдетпеді. «Америкалық баспагерлер қызығушылық танытуға асықпады, ал «No. 1 Ladies' Detective Agency» романы Pantheon Books баспасына түскен кезде Смит екі жалғасын жазып бітірген еді. Кітаптар Америка Құрама Штаттарында кең танылды, жанкүйерлер клубы құрылды және мадақтауға толы рецензиялар жарық көрді». «Қуанышты ханымдардың қоғамы» романы «No. 1 Ladies' Detective Agency» сериясынан қатты мұқабамен басылған алғашқы кітап болды. Күтілетін сұранысты қанағаттандыру үшін 101 000 данадан асатын үлкен алғашқы таралым жасалды, өйткені 2004 жылға дейін серияның ағылшын тіліндегі сатылымы бес миллионнан асты. Серияның бесінші романына шолу жасай отырып, Марсель Берлинс аудиторияның өсу жолын сипаттайды, Шотландия мен Англия бір корольдікке біріккенімен, тұрғындары бір уақытта бірдей кітаптарды оқымайтынын түсіну қажет екенін айтады. Ол «Толық өмірлік шкаф» романы серияның бесінші кітабы екенін, бірақ АҚШ-тағы серияның табысының арқасында Англияда қолжетімді болған алғашқы кітап екенін атап өтеді. «Ботсванадағы әйел детектив туралы шотландтық заң профессорының бұл романы серияның бесінші кітабы, ал қалған төртеуі ағылшын тіліндегі оқырмандардың назарынан (және қолжетімділіктен) тыс қалды. Шотландтар сәттірек болды: олар Макколл Смит туралы бірнеше жылдан бері біледі, бірақ оның АҚШ-тағы ерекше және күтпеген табысы ғана Англияға оның қазыналы жазушы екенін жеткізді, оның кітаптары дереу оқылуға лайық».

Per Kirkus Reviews, the early novels in this series had their American publication later than in the UK, which published the first in 1998, the second in 2000, and the third, Morality for Beautiful Girls, in 2001. The first three novels appeared in 2002 in the USA. In their review of the first novel in the series, Kirkus Reviews notes that "The first American publication of this 1999 debut has been preceded by two special Booker citations and two sequels, Tears of the Giraffe (2000) and Morality for Beautiful Girls (2001), both forthcoming in the series." In an item from the Wisconsin Public Radio program, To the Best of Our Knowledge, the first novel "The No. 1 Ladies' Detective Agency, was a surprise hit [in Scotland], receiving two special Booker citations and a place on the Times Literary Supplement's International Books of the Year and the Millennium list." The UK success did not speed publishers to release it in the USA. "American publishers were slow to take an interest, and by the time The No. 1 Ladies' Detective Agency was picked up by Pantheon Books, Smith had already written two sequels. The books went from underground hits to national phenomena in the United States, spawning fan clubs and inspiring celebratory reviews." In the Company of Cheerful Ladies was the first of the No. 1 Ladies' Detective Agency novels to be printed in hardback, with a very large initial print run of 101,000 copies to meet the anticipated demand, as sales in English of the series to date, in 2004, exceeded five million. In reviewing the fifth novel in the series, Marcel Berlins describes the pathway of the growing audience, requiring one to understand that although Scotland and England are part of the same kingdom, the residents do not read the same books at the same time. He notes in his review of The Full Cupboard of Life that it is the fifth in a series, but the first to be readily available in England, via the success of the series in the US. "This novel by an eminent Scottish law professor about a woman detective in Botswana is the fifth in a series, the other four having largely escaped English attention (and availability). The Scots have had better luck: they've known about McCall Smith for several years, but it has taken his extraordinary and unexpected success in the US for word to have filtered back to England that he's a treasure of a writer whose books deserve immediate devouring."

Қабылдау және марапаттау

Роман әртүрлі кейіпкерлердің басынан өткен оқиғалары мен еліктері туралы, сондай-ақ құпияларды ашу туралы бірдей дәрежеде айтады. Серияның әрбір романы орын мен сюжет бойынша алдыңғы романынан жалғасады. Макколл Смиттің осы сериядағы жазу стилі "сырттай қарағанда ғана қарапайым" деп сипатталады, себебі ол "айқын, күрделі емес тілмен жазады, бірақ оның еңбектері бәрібір ойлы және терең". Оның юморы құрғақ, тартымды және мейірімді, зұлымдыққа орын бермейтін, өте байқампаз авторді көрсетеді. Марсель Берлинс "Толық шкафтағы өмір" романының басты кейіпкерін "ұлы Мма Рамоцве" деп атайды, ол интуиция мен салауаттылыққа сүйенеді, көп білім немесе арнайы дайындықсыз шеберлікпен жұмыс істейді. Ол Макколл Смит романдарының бұрын көпке танылмаған, сәтті африкалық елге назар аударғанын айтады. Ол осы және бұрынғы романдарды "зейінді, әдемі, нәзік, мейірімді және экзотикалық" деп табады. 2004 жылы, алтыншы роман жарық көрген жылы, Александр Макколл Смит Британдық кітап сыйлығының "Жыл авторы" және Қылмыстық жазушылар қауымдастығының "Кітапханадағы қанжар" сыйлығын жеңіп алды, екеуі де "Бірінші леди детективтер агенттігі" сериясы үшін табысталды.

Негізгі

Мма Прешес Рамоцве, Ботсвананың алғашқы жеке тергеуші әйелі. Ол «дәстүрлі құрылыстың» моцваналық қаһарманы және осы серияның басты кейіпкері. Note Mokoti-мен апатты некеден және баласын жоғалтқаннан кейін ол детектив болуға шешім қабылдап, «No. 1 Әйелдер детективтер агенттігін» ашады – бұл агенттік әйелдер басқарады, бірақ көпшілік ойлағандай, тек әйелдерге ғана емес, барлығына қызмет көрсетеді. Мма Рамоцве ақылды және адамдарды оңай сезе алады. Оның көптеген достары бар, және ол олармен Габороне, Ботсванадағы Зебра Драйвтағы үйіне жақын орналасқан Президент қонақ үйіндегі соңғы оқиғалар туралы жиі әңгімелейді. Осы тізімге оған үйленгісі келетін Дж. Л. Б. Матекони және Гектор Лепондез кіреді. Ол, аймақтағы көптеген адамдар сияқты, ағылшын және сетсвана тілдерінде еркін сөйлейді. Мма Грейс Макуци, агенттіктің жалғыз қызметкері, бастапқыда хатшы, кейін көмекші детектив, содан соң серіктес детектив, ал ақырында серіктес. Оның өте үлкен көзілдірігі бар, ол әдемі болмаса да, өте сүйкімді. Ол Ботсвана хатшылық колледжін бітірген және түпкілікті емтиханда рекордтық 97% нәтиже көрсеткен, ол туралы ол үнемі айтады. Ол үш тілді біледі: әкесінің тілі – сетсвана, анасының тілі – икаланга және ағылшын тілі. Мырза Дж. Л. Б. Матекони, механик және «Тлоквенг Роуд Спиди Моторс» компаниясының иесі, Мма Рамоцвеге уайымдаушы және ақырында күйеуі. Ол осы романдарда әрқашан осы өте ресми атаумен аталады (тіпті өзі де осы атпен танысады). Оның толық аты – Джон Лимпопо Базиль Матекони, және (BBC World Service радиосында автормен болған сұхбатқа сәйкес) ол Базиль есімін ұялады. Ол сенімді және мейірімді адам, жұмысына, достарына және бизнесіне өте берілген. Ол машиналарын тірі нәрселер ретінде қарастырады және автомобиль қозғалтқыштарын мүмкіндігінше жақсы сақтауға тырысады – бұл оны басқалардың мүлігіне немқұрайлы қараған басқа механиктерге ашуландырады. Ол Габоронеде механик ретінде жоғары бағаланады, және көптеген көрнекті адамдар оның гаражы кейбір бәсекелестерінікінен кішкентай болса да, машиналарын оған әкеледі. Ол өте батыл болса да, оны оңай әрекетке итеруге болады. Тағы да, аймақтағы көптеген адамдар сияқты, ол ағылшын және сетсвана тілдерінде еркін сөйлейді.

Mma Precious Ramotswe, the first female private investigator in Botswana. She is a 'traditionally built' Motswana heroine and the protagonist of the series. After a disaster marriage to Note Mokoti and the loss of their child, she decides to become a detective, setting up The No. 1 Ladies' Detective Agency, an agency run by ladies, which does not, as many think, only cater to women. Mma Ramotswe is clever and can size people up very easily. She has a wide circle of friends and often talks to them about recent events at the President Hotel close to where she lives on Zebra Drive, in Gaborone, Botswana – this list includes Mr. J. L. B. Matekoni and Hector Lepondise, both of whom wish to marry her. Like many in the area, she speaks fluent English and Setswana. Mma Grace Makutsi, the agency's only employee, first as secretary, then as assistant detective, and then associate detective, then partner in business. She has very large glasses and while not glamorous, is very pretty. She attended the Botswana Secretarial College and in the final exam scored a record 97%, of which she constantly talks about. She is trilingual, speaking her father’s tongue, Setswana, the tongue of her mother, Ikalanga, and English. Mr. J. L. B. Matekoni, mechanic and proprietor of Tlokweng Road Speedy Motors, Mma Ramotswe's suitor and eventual husband. He is always referred to in these novels by this very formal title (he even refers to himself by that name). His full name is John Limpopo Basil Matekoni, and (according to a radio interview with the author on BBC World Service) he is embarrassed by the Basil. He is a reliable and kind man who is very devoted to his job, friends and business. He sees machines as living objects and tries to preserve car engines as well as possible – this leads him to get angry at other mechanics who hold no regard for the property of others. He is highly regarded as a mechanic within Gaborone, and many prominent men take their cars to him despite his garage being smaller than that of some of his rivals. While possessing a large amount of courage, he can be pushed around easily. Again, like most in the area, he speaks fluent English and Setswana.

Екіншілік

Мистер Обид Рамоцве, Прешестің әкесі, ол оны "Әке" деп атайды. Жастық шағында ол кендерде жұмыс істеді, кейін қызын өсіру үшін үйге оралды және мал бағын көбейтуді жалғастырды. Ол ең жақсы малға көз жеткізетіндігімен және өзі де мал өсірумен аты шықты. Өзінің өмірбаянын алғашқы романында айтады, ал Mma Ramotswe сериясы бойы оның даналығы мен қызы мен отбасына деген сүйіспеншілігіне байланысты жиі еске алады. Чарли, мырза Дж. Л. Б. Матеконидің гаражындағы екі шәкірттің үлкені. Ол әрқашан қыздарды ойлап, көбінесе би билеп жүреді. Кейін шәкірттіктен шығып, "Жоқ" партиясына қосылады. 1-ші әйел детективтер агенттігінде кіші детектив көмекшісі болып жұмыс істейді. Фанвелл, кіші шәкірт, ертеректегі романдарында тек "кіші шәкірт" деп аталады. Оның есімі "Дәстүрлі салынған үйге шай ішуге" дейін айтылмайды. Әжесімен және көптеген іні-қарындастарымен бірге шағын үйде тұрады. Өзінің үлкен досы Чарлиге қарағанда сәл салқынқанды болғанымен, ол да қыздар туралы жиі әңгімелейді. Ақырында Лимпопо жеке детективтер академиясында механик болады. Ммм Рамоцве мен Дж. Л. Б. Матеконидің көмекшісі. "Шатты әйелдермен бірге" романында таныстырылады. Сериядан кейін жоғалып, "Күн сәулесінде жүрген әйел" романында қайта оралады. Жергілікті орта мектепте химия пәнінің мұғаліміне ассистент болады, бірақ Мма Рамотше демалыста болғанда агенттікке жартылай жұмыс істеуге оралады. Грейс Макуцидің күйеуі Пхути Радифхути "Шатты әйелдермен бірге" романында таныстырылады. Ол мейірімді, ақылды, бірақ өте тартымды және әдепті. "Double Comfort Safari клубында" аяғын жоғалтқан апатқа ұшырайды, бұл Мма Макуциді олардың қарым-қатынасы туралы алаңдатады. "Сәрсенбідегі үлкен шатырдағы тойда" үйленеді. Виолет Сефото, Ботсвана хатшылық колледжінен Мма Макуцидің қарсыласы, "Шатты әйелдермен бірге" романында таныстырылады. Ол өзінің таныстырылымынан кейін көптеген кітаптарда Рра Пхути Радипхутимен Мма Макуцидің өмірін қиындату үшін жаңа схемалармен қайта оралады. "Сәрсенбідегі үлкен шатырдағы тойда" ол алдағы сайлауда парламентке үміткер болып жатқаны туралы әңгіме болады, бірақ тікелей қатыспайды. "Малое приспособление" сұлулық салонында ол Botswana Elegance киім дүкенінің иесі ретінде аталады, бірақ қайтадан тікелей пайда болмайды. Ол өте сұлу, өте жаман, сонымен қатар өте ақылсыз деп сипатталады. Доктор Моффат, доктор мен оның әйелі Мма Рамоцведің жақын достары, және ол мырза Дж. Л. Б. Матекониді терең депрессияға ұшыраған кезде емдейді. Ол нақты адам, Ховард Моффаттың атына негізделген, ол шотланд миссионері Роберт Моффаттың тікелей ұрпағы, оның қызы Мэри Дэвид Ливингстонға үйленген. Мма Сильвия Потоквани, "Жетімдер фермасының" мейрамханасы, Мма Рамоцвеге даналық, бұта шай және жеміс торттарын ұсынуға әрқашан дайын. Мма Потокван ессіз балалар мен жетімдер фермасына көмектесуде шебер. Осы шеберлігінің арқасында мырза Дж.Л.Б. Матекони механикалық жөндеу жұмыстарын тегін жасайды және кейін екі баланы асырап алады. Оның үстіне, өте талапкер болғанына қарамастан, ол барлық достарына қамқорлық жасайды және оларға жақсылық жасауға қуанышты. Оның күйеуінің туыстары көп; Мма Рамотше серияның он алтыншы романында Комфорт Потоквани мен тағы бір Мма Потокванимен кездеседі. Мокоти, Ммма Прешесс Рамоцведің бұрынғы күйеуі және оның қысқа өмір сүрген баласының әкесі. Мокоти - кернейші және өте тартымды. Мокоти Ммма Рамоцвеге жаман және қатыгез қарады, ал Прешес оған үйлену қателік болды дейді. Кейін ол оның басқа әйелге тұрмысқа шыққандығын біледі, сондықтан ол Матеконимен некеге тұрмас бұрын ажырасуға мұқтаж емес. Мокоти мен Ммма Рамоцведің некелесу рәсімінен бұрын, Обид Рамоцве қызының оған үйленбеуін кеңес берді. Мотолели мен Путо, Рамоцве мен Дж. Л. Б. Матеконидің асырап алған балалары. Алғашқы романдарында Путо өзін өзіне ғана ұстаса, Мотолели жас кезінде ауруынан мүгедек арбада жүретін болса да, асырап алған әкесі сияқты механик болуды қатты қалайды. Кловис Андерсен, америкалық, "Жеке детектив принциптері" атты кітабының авторы және Мма Рамоцве мен Мма Макуцидің құрметіне ие болған. Ол Лимпоподағы жеке детективтер академиясына сапармен келеді және оның қатысуы өте жеке істі шешуге көмектеседі. Итумеланг Кловис Радипути, Мма Макуци мен Пхути Радипутидің сәбиі, "Малое приспособление" сұлулық салонында үш апта ерте туылған. Чарлидің айтуынша, ол "100%" сәби. Фанвелл де баланы жақсы көреді. Квини Квини, Чарлидің әйелі. Чарли Готсо - дүкендер желісінің иесі, әрі өз күшін сақтап қалады деп сенетін мутиді алып жүретін ықпалды, бірақ зұлым адам. Ол Мошошу II сияқты көптеген ақсүйектермен кездесті. Габоронеде көпшілікке белгілі, егер сіз Готсоның талабын орындамасаңыз, ол сіздің өміріңізді жасырын түрде қиындатады. Гектор Лепондиз, нақты бір түрінің болттарын шығаратын зауыттың бай бизнесмені. Оның зауытындағы көптеген қызметкерлер оның отбасының мүшелері. Ол Мма Рамоцвемен жақсы қарым-қатынаста және оған үйленгісі келеді. Дэйзи, Мма Рамоцве мен мырза Дж. Л. Б. Матеконидің үшінші асырап алған баласы, Мма Потокван еңсеріп, Мма Рамоцвеге "Достарымның жеріне" романында асырап алуға көндіреді.

Mr. Obed Ramotswe, father of Precious, known to her as her Daddy. He worked in the mines in his younger days, then came home to raise his daughter and continue increasing his herd of cattle. He was known for his keen eye for the best cattle, and bred some of his own. He tells his own story in the first novel, and is mentioned often by Mma Ramotswe throughout the series owing to his wisdom and loving attitude to his daughter and family. Charlie, the older of the two apprentices in Mr. J. L. B. Matekoni's garage. He is always thinking about girls and can often be seen to be doing little dances during this. He is later cut from his apprenticeship and joins the No. 1 Ladies Detective Agency as a Junior Assistant Detective. Fanwell, the younger apprentice, is only referred to as the "younger apprentice" in the earlier novels. His name is not mentioned until Tea Time for the Traditionally Built. He lives in a small house with his grandmother and his several younger brothers and sisters. Although he is slightly more serious than his older friend, Charlie, he still frequently discusses girls with him. He eventually becomes a mechanic in The Limpopo Academy of Private Detection. Mr Polopetsi, an assistant to Mma Ramotswe and Mr J. L. B. Matekoni. He is introduced in In The Company of Cheerful Ladies. After disappearing from the series, he returns in The Woman Who Walked In Sunshine. It is announced that he has become an assistant Chemistry teacher at a local secondary school, but comes back to work at the agency part time whilst Mma Ramotswe is on her holiday. Phuti Radiphuti, Grace Makutsi's fiancé, introduced in In The Company of Cheerful Ladies. He is kind and clever but extremely gentle and well spoken. In The Double Comfort Safari Club, he has an accident in which he loses his foot, which causes Mma Makutsi to worry about their relationship. They are finally married in The Saturday Big Tent Wedding Party. Violet Sephotho, Mma Makutsi's rival from the Botswana Secretarial College, introduced in In the Company of Cheerful Ladies. She returns in most books subsequent to her introduction with new schemes to ruin Mma Makutsi's life with Rra Phuti Radiphuti. In The Saturday Big Tent Wedding Party, she is discussed as running for parliament in an upcoming by election but makes no direct appearance. In The Minor Adjustment Beauty Salon she is named as the owner of the dress shop Botswana Elegance, but again makes no direct appearance. She is described as very glamorous and very nasty but also very brainless. Dr Moffat, The doctor and his wife are good friends of Mma Ramotswe, and he treats Mr J. L. B. Matekoni when he falls into a deep depression. He is based on a real person, Howard Moffat, a direct descendant of Robert Moffat, the Scottish missionary whose daughter Mary married David Livingstone. Mma Silvia Potokwani, matron of the 'Orphan Farm', always ready to offer wisdom, bush tea and fruit cake to Mma Ramotswe. Mma Potokwane is effective in achieving her goals for the orphans and the orphan farm. This skill has Mr. J. L. B. Matekoni doing mechanical repairs for free and later taking on two foster children. Moreover, despite being incredibly pushy, she looks out for all her friends and is happy to do favours for them. She has much family on her husband's side; Mma Ramotswe meets Comfort Potokwani and another Mma Potokwani in the sixteenth novel of the series. Note Mokoti, Mma Precious Ramotswe's former husband and father of her short lived baby. Note is a trumpet player and very seductive. Note treated Mma Ramotswe poorly and violently and Precious says that marrying him was a mistake. Later she learns he was married to another woman at the time of their marriage, so she has no need of divorce prior to her marriage to Matekoni. Before Note’s marriage ceremony to Mma Ramotswe, Obed Ramotswe advised his daughter against marrying him. Motholeli and Puso, Ramotswe and Mr J. L. B. Matekoni's two adopted children. While among the earlier novels Puso keeps himself to himself, Motholeli shows a keen interest in being a mechanic like her adoptive father, despite using a wheelchair due to an illness when she was younger. Clovis Andersen, an American, author of the self published The Principles of Private Detection and idol of both Mma Ramotswe and Mma Makutsi. He arrives for a visit in The Limpopo Academy of Private Detection and his presence helps to solve a very personal case. Itumelang Clovis Radiphuti, the infant son of Mma Makutsi and Phuti Radiphuti, born three weeks premature in The Minor Adjustment Beauty Salon. Charlie, who often argues with Mma Makutsi, stated that Itumelang was a '100%' baby. Fanwell is also fond of the child. Queenie Queenie, Charlie's wife. Charlie Gotso, an influential yet sinister man who owns a chain of shops and takes muti, which he believes keeps him powerful. He has met many noble and royal people such as Moshoeshoe II. It is commonly known in Gaborone that if you refused a demand of Gotso, he would make your life more difficult in subtle ways. Hector Lepondise, a wealthy businessman who owns a factory making a particular type of bolts. Many staff within his factory are his family members. He is good friends with Mma Ramotswe and wants her to marry him. Daisy, the third foster child of Mma Ramotswe and Mr J. L. B. Matekoni, who Mma Potokwane forcefully persuades Mma Ramotswe to adopt in To the Land of Long Lost Friends.

Орнатулар мен тақырыптар

Кітаптар Ботсвананың Габороне, Мочуди, Молеполеле және Францистаун сияқты түрлі қалаларында және елді мекендерінде өрбиді.

Бейімделулер

Роман радио және теледидарға да бейімделді.

Теледидар

Би-Би-Си және американдық HBO телеарнасы кітаптар негізінде сериал түсірді, онда Джилл Скотт Мма Рамцоцве рөлінде ойнады және түсірілімдер Ботсванада өтті. 109 минуттық пилотты Ричард Кертис және Энтони Мингелла жазды, сонымен қатар олар режиссерлік жасады.

Радио

Макколл Смит өзі BBC Radio 4 үшін осы серияны драмалық оқуға бейімдеді. Отыз бес эпизод эфирге тарады, алғашқысы 2004 жылдың 10 қыркүйегінде, ал соңғысы 2019 жылдың 23 қыркүйегінде көрсетілді. Эпизодтар бірінші кітаптан он тоғызыншы кітапқа дейінгі материалды қамтиды. Клэр Бенедикт 2016 жылға дейінгі көптеген эпизодтарда Мма Рамоцве рөлін ойнады, ал Дженис Аква 2010 жылғы эпизодтарда және 2017 жылдан бастап бас рөлді сомдады.

Қатысты кітап

Романмен байланысты аспаздық кітап 2009 жылы жарық көрді; Стюарт Браунның «Mma Ramotswe's Cookbook» кітабы, Александр Макколл Смиттің алғы сөзімен.