Кіріспе

Марко Поло – британдық ғылыми фантастикалық телесериал «Доктор Ху» сериясының төртінші бөлімі. Ол алғаш рет 1964 жылдың 22 ақпанынан 4 сәуіріне дейін BBC телеарнасында жеті апталық бөлімдермен көрсетілді. Сценарийін Джон Лукаротти жазды, режиссураны негізінен Уорис Хусейн жүзеге асырды, ал төртінші бөлімді Джон Крокетт түсірді. Оқиға 1289 жылы Юань дәуіріндегі Қытайда өтеді, онда Доктор (Уильям Хартнелл), оның немересі Сьюзан Форман (Кэрол Энн Форд) және оның оқытушылары Иан Честертон (Уильям Рассел) мен Барбара Райт (Жаклин Хилл) итальяндық саудагер-саяхатшы Марко Поломен (Марк Иден) және моңғол императоры Кублай Ханмен (Мартин Миллер) кездеседі. Бұрын Марко Полоның шытырман оқиғаларына негізделген туындылар жазған Лукароттиді «Доктор Ху» сериалының авторы Сидни Ньюман өндірушілерге ұсынды, сериал дамудың бастапқы кезеңінде. Тусіру барысында сценарий Полоның жеке басымен байланысты мазмұндау үшін қайта жазылды. Сериалдың суретшісі Барри Ньюбери, ескі үлгілерді зерттеу үшін бірнеше тарихи кітаптарды пайдаланды, сондай-ақ 1900 жылғы корей архитектурасынан шабыт алды. Сериалдың тұсаукесеріне тоғыз миллион көрермен куә болды және жеті апта бойы көрермендер саны сақталды. Ол сыншылардан жағымды пікірлер алды және шетелде кеңінен таралды, бірақ 1967 жылы BBC оны жойды, нәтижесінде бүкіл сериал жоғалып кетті. Кейіннен сериалдың баспаға түсірілген нұсқалары және сақталған дыбыс материалдарынан жасалған саундтректер жарық көрді.

Сюжет

1289 жылы ауыр зақымдалған ТАРДИС Гималайдың Памир тауларына қонады, ал экипажын Марко Полоның (Марк Иден) кербуаны Жібек жолымен император Кублай Ханды (Мартин Миллер) көруге бара жатқанда табады. Оқиға Бірінші дәрігер (Уильям Хартнелл), оның немересі Сьюзан Форман (Кэроль Энн Форд) және оның оқытушылары Иан Честертон (Уильям Рассел) мен Барбара Райт (Жаклин Хилл) туралы, сондай-ақ олардың Памир платосы мен қауіпті Гоби шөлі арқылы өтетін кербуанды саботаждауға тырысатын Тегананың (Дэррен Несбит) қастандықтарын тоқтатуға жасаған әрекеттері туралы баяндайды. Дәрігер мен оның серіктері сонымен қатар Марко Поло императордың құрметін қайтару үшін Кублай Ханға сыйлық ретінде берген ТАРДИС-ті қайтаруға тырысады. Сьюзан Пинг Чодан (Зиения Мертон) ТАРДИС кілтін алады, бірақ олар кетпес бұрын Тегана оны тұтқынға алады. Ақырында олар Тегананың жоспарын орындауына бөгет қояды, ол өлім жазасынан бұрын өзін-өзі өлтіреді, императордың Марко Полоға деген құрметін қайта жаңғыртады, және император оларға кетуге рұқсат береді.

Құрастыру және жазу

Шоудың авторы Сидни Ньюман шоудың дамуының алғашқы кезеңінде өндіріс тобына Канадалық телерадио корпорациясының бұрынғы әріптесі Джон Лукароттиді ұсынды. Сюжет редакторы Дэвид Уитакер Лукароттиге бағдарлама үшін жазу жөнінде хабарласты; жақында 18 бөлімдік радиосериал «Марко Полоның үш саяхаты» (1955) жұмысында болған Лукароттиге 1963 жылдың 9 шілдесінде итальяндық саудагер және саяхатшы Марко Поло туралы жеті бөлімдік сериал жазуға тапсырыс берілді, ол «Доктор Хұ және Cathay-ға саяхат» деп аталды. Сюжетті әзірлеу кезінде Лукаротти төртінші бөліммен күресіп, сюжетті толықтыру үшін Полоның «Марко Полоның саяхаттары» естеліктерінен эпизодтық материалдарды пайдаланды. Сериал бастапқыда 1964 жылдың 18 қаңтарында көрсетілуге тиіс сериалдың үшінші орынына қойылды, бірақ екі бөлімдік «толтыру» сериал «Қираудың шегі» үшін төртінші орынға ысырылды. Шоудың алғашқы сериалдық жұмысында болған Уэрис Хусейн «Марко Поло» сериалының режиссері ретінде таңдалды; Хусейннің болмауына байланысты төртінші бөлімді Джон Крокетт түсірді. Шоудың алғашқы тарихындағы көптеген сериалдар сияқты, «Марко Поло» сериалының костюмдерін Дафни Дейр жасады. Сериалдың суретшісі Барри Ньюбери 13 ғасырдың дизайнын зерттеу үшін Орель Стейннің «Шөл Cathay-ының қираған орындары» (1912) және Нельсон Икон Вудың «Қытай және Үнді сәулеті» (1963) еңбектерін пайдаланды. Ньюбери сондай-ақ 1900 жылғы корей сәулетінің 13 ғасырға ұқсас екенін анықтады. Сериалға қосымша музыканы бұрын «Далектерде» жұмыс істеген Тристрем Кэри жазды. Кэри партитура үшін флейта, арфа және соққы аспаптары сияқты дәстүрлі аспаптарды қолданды және екінші бөлімнің құмды дауыл көріністері үшін электронды дауыстарды жазды.

Орындаушылар мен кейіпкерлер

Марк Иден Марко Поло рөліне бекітілді; Хусейн 1962 жылы Корольдік Шекспир компаниясының «Песня за пенни» қойылымында Иденді көрген еді. Сериалдың баяндауы бастапқыда Доктор, Иан және Барбара үшін жазылған болатын, бірақ Хусейн оқиғаны Полоға жеке байланысты етуге шешім қабылдады, сондай-ақ баяндау Иден үшін қайта жазылды. Тегана рөлін 1950-ші жылдары бірнеше тарихи фильмдерде ойнаған Деррен Несбит сомдады. Пинг Чо рөліне Хусейн «шығыс» актрисасын іздеді, ол «Сюзи Вонг әлемі» сериалының Вест-Энд қойылымында немесе «Пекинде 55 күн» (1963) фильмінде түспеген болу керек еді, себебі бұл туындылардың танымалдығы өте жоғары еді. Актриса Зиения Мертон Хусейннің үйінде кастингтен өтті және рөл ұсынылды. Уильям Расселл өзінің кейіпкері Иан Честертонның рөлін күрт қысқартқан қайта жазуларға наразы болды, сондықтан оның агенті BBC сериалдар бөлімінің басшысы Дональд Уилсонға хат жолдады. Уилсон Расселлдің агентіне жауаптап, сценарийлер «Расселлдің дағдыларын барынша пайдалануын» қамтамасыз ету үшін «өте мұқият қадағалайтынын» мәлімдеді. Бесінші эпизодта тәлім-тәрбиесіз маймыл пайда болды, онымен жұмыс істеу актерлерге қиындық тудырды; Кэрол Энн Форд «ол әр жерге зәр шашырап, жақындағандарды шағып жатқан жағымсыз жаратылыс еді» деп еске алды.

Түсірілім

1964 жылдың 13-17 қаңтарында Элинг студиясында бір апта түсірілімдер жүргізілді, оның басым бөлігі монтаж тізбектері үшін локациялар мен реквизиттерді түсіруден тұрды. Бірінші эпизодқа дайындық 27-30 қаңтар аралығында өтті, ал эпизодтар 31 қаңтардан 13 наурызға дейін Lime Grove Studio D студиясында әдеттегідей, апта сайын жазылды. Ақпан айының бірінші аптасында Уильям Хартнель ауырғандықтан, екінші эпизодта Докторды көптеген сахналардан шығарып тастау үшін жедел өзгерістер енгізілді; Хартнель сол эпизодта тек бір ғана реплика айтты.