Уильям Уоррен Оллманд: Канадалық саяхатшы және құқық қорғаушысы

Кіріспе

Уильям Уоррен Оллманд (19 қыркүйек 1932 – 7 желтоқсан 2016) – 1965 жылдан 1997 жылға дейін Канада Парламентінің депутаты болған канадалық саясаткер. Либералдық партия мүшесі, ол Монреальдің Нотр-Дам-де-Грация сайлау округін өкілдік етті және 1972 жылдан 1979 жылға дейін премьер-министр Пьер Трюдоның үкіметінде қызмет етті. Бас прокурор ретінде Оллманд 1976 жылы Канадада өлім жазасын толығымен жоюға бағытталған заң жобасын ұсынды. Федералды саясаттан кеткеннен кейін Оллманд адам құқықтарын қорғаушы ретінде белсенділік танытып, Адам құқықтары және демократиялық даму жөніндегі халықаралық орталыққа және Канададағы Әлемдік федералистер қозғалысына жетекшілік етті. Ол 2005 жылдан 2009 жылға дейін Монреаль қалалық кеңесінің мүшесі болып, Геральд Тремблайдың «Монреаль одағы» партиясынан сайланып, қалалық кеңестің вице-президенті болды. Оллманд 2016 жылдың 7 желтоқсанында мидың қатерлі ісіктен қайтыс болды.

Ерте өмір және мансап

Уильям Уоррен Оллманд 1932 жылдың 19 қыркүйегінде Монреаль қаласында дүниеге келді және Майл Энд ауданында өсті. Монреальдегі Лойола колледжінде иезуиттік білім алды. Ол Новая Шотландияның Антигониш қаласындағы Сент-Франциск Ксавье университетіне оқуға түсіп, 1954 жылы экономика саласы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Оллманд Макгилл университетінде азаматтық құқықты оқыды және 1957 жылы азаматтық құқық бакалавры дәрежесімен бітірді. Макгиллде оқып жүрген кезінде ол 1956–1957 жылдары білім факультетінің төрағасы болды. Ол сонымен қатар университеттің Ньюман клубының мүшесі болды және үш жыл бойы Макгилл Редмен командасы үшін университеттік хоккей ойнады. Париж университетінде және Салыстырмалы құқық институтында салыстырмалы құқық бойынша сертификаттар алды.

Федералды саясат

1965 жылғы федералды сайлауда Оллманд Канаданың Либералдық партиясынан Монреальдегі Нотр-Дам-де-Грация сайлау округінде кандидатқа түсіп, Канада Парламентіне сайланды. Оллманд үкіметке тағайындалғаннан кейін де қару-жараққа бақылау заңдарын жақтауын жалғастырды.

Бас заңгер

Оллманд 1972 жылғы 27 қарашада Жан Пьер Гойердің орнын басып, Пьер Трюдоның бас прокуроры лауазымына кірді. Ол 1976 жылғы 13 қыркүйекке дейін осы лауазымда қызмет етті. 1976 жылдың желтоқсанында Оллманд Леонард Пелтиердің АҚШ-қа экстрадициялануы кезінде бас прокурор болды. Оллмандтың айтуынша, Федералдық тергеу бюросы (ФБР) Канада үкіметіне жалған ақпарат ұсынды, соның ішінде Пелтиердің сүйіктісі деп мәлімдеген психикалық ауруы бар әйелдің куәлігі де болды. 1977 жылы, Оллманд бас прокурор лауазымынан кеткеннен кейін, ол RCMP-нің белгілі бір әрекеттерін тергейтін Корольдік комиссияның (Макдональд комиссиясы) алдында куәлік берді. Ол RCMP-нің ешнәрсе алып қоймаса, ордерсіз ғимараттарға кірудің заңды екенін өзіне хабарлағанын айтты. Кейін Оллманд RCMP-нің өзіне және басқа бас прокурорларға ақпаратты жасырып, адалдық танытпағанын мәлімдеді. Оллманд 1962 жылдан бері Парламент барлық өлім жазаларын тоқтатып келген кезде заңның күшінде қалуын екіжүзділік деп санады. Сондай-ақ, жеке адамның соңғы тағдырына қабілет пен сот жүйесіне билік берудің заңды еместігін, бұл Канада қоғамының құндылықтарына қайшы екенін айтты. 1976 жылы Оллманд C-84 заң жобасын ұсынды, ол кісі өлтіру және басқа да ауыр қылмыстар үшін жазаны өзгертуге қатысты Қылмыстық кодекске түзетулер енгізуді көздеді. Бұл заң жобасы өлім жазасын Қылмыстық кодекстен алып тастап, Канадада оны қолдануды тоқтатуға бағытталған. Заң жобасының күрделілігіне байланысты үкімет құлау қаупін болдырмау үшін Оллманд пен Трюдо соңғы дауыс берудің ашық дауыс беру болып өтетініне келісті. Либералдық партияның көпшілігіне қарамастан, C-84 заң жобасы 131 дауысқа қарсы 124 дауыспен ғана қабылданды. Оның алдыңғысы Джадд Бьюкенен Дене халқының жер талаптары мен өзін-өзі басқару туралы талаптарын, Маккензи аңғарындағы құбыржолға қатысты тергеуден кейін Дене декларациясында айтылғандарын "мағынасыз сөздер" деп атағаннан өзгеше, Оллманд Дене және метистердің саяси талаптарына қоғамдық қолдау білдірді. Ол 1977 жылдың күзінде Хью Фолкнермен ауыстырылғанға дейін, Дене халқының көптеген саяси талаптарын қанағаттандыратын жер дауы туралы келісімге қол жеткізуге айналып келе жатқандай көрінді. Фолкнер Оллманд ұсынған, мысалы, табиғи ресурстарды бақылау сияқты жеңілдіктерден бас тартып, оның орнына үнді резервтеріне ұқсас ақшалай өтемақы мен жер участаларын ұсынды. Бұл жаңа ұстанымды Дене және метис басшылары сынға алды, ал келіссөздер 1981 жылға дейін қайта басталмады. Оның соңғы кабинет лауазымы 1977 жылғы 16 қыркүйектен 1979 жылғы 3 маусымға дейін Тұтынушылар және корпоративтік істер министрі болды. Осы уақытта либералдық партия жеңіліске ұшырады және 1979 жылғы федералды сайлаудан кейін прогрессивті консерватор Джо Кларк үкімет құрды.

Allmand was sworn into the Privy Council on November 27, 1972 when he succeeded Jean Pierre Goyer as Solicitor General for Pierre Trudeau, a post he held until September 13, 1976. In December 1976, Allmand was Solicitor General when Leonard Peltier was extradited to the United States. According to Allmand, the Federal Bureau of Investigation submitted false information to the Canadian government, including an affidavit from a woman with mental disorders who claimed to be Peltier's girlfriend. In 1977, after Allmand was no longer Solicitor General, he testified before the Royal Commission of Inquiry into Certain Activities of the RCMP (the McDonald Commission) that the RCMP had advised him that it was legal for them to break into buildings to conduct warrantless searches as long as they did not take anything. Allmand would later state that the RCMP had been dishonest in withholding information from him and other solicitors general. Allmand felt it was hypocritical to have the law on the books when Parliament had commuted every death sentence since 1962. He also felt that it was illegitimate to grant the Cabinet and the judiciary the power over an individual person's ultimate fate, noting that it is not in line with the values held by Canadian society. In 1976 Allmand tabled Bill C 84, An Act to Amend the Criminal Code in Relation to the Punishment for Murder and Certain Other Serious Offences, the bill that would remove the death penalty from the Criminal Code and abolish its use in Canada. In order not to risk the fall of the government over the bill given its contentious nature, Allmand and Trudeau agreed that the final vote would be a free vote. Despite the Liberal majority in the House of Commons, it only narrowly passed Bill C 84, 131 to 124. Unlike his predecessor Judd Buchanan, who referred to the land claims and demands for Indigenous self government proposed by the Dene people in the Dene Declaration in the aftermath of the Mackenzie Valley Pipeline Inquiry as "goobledegook", Allmand expressed public sympathy for their political demands of the Dene and the Métis. He was seemingly about to reach a land claim settlement agreement which would have granted much of the desired political autonomy when he was replaced by Hugh Faulkner in fall 1977. Faulkner backed away from the concessions that Allmand had made such as control over natural resources, instead proposing a cash settlement and land allotments similar to Indian reserves. This new position was criticized by the Dene and Métis leaders, and talks would not resume until 1981. His final cabinet post was as Minister of Consumer and Corporate Affairs from September 16, 1977 until June 3, 1979, when the Liberals were defeated and Progressive Conservative Joe Clark formed government after the 1979 federal election.

Қарсылық және арткы орынға қайта оралу

1979 жылдың қазанында Оллманд Төменгі палата спикері оны галстук орнына костюммен келгендігі үшін, яғни «дұрыс киінбегендігі» үшін сұрақ қоюға рұхсат бермеген соң, НДП депутатынан галстук алуға мәжбүр болды. Оллманд бұл шешімге қарсы шағымданып, нәтижеге қол жеткізе алмады. Канада Конституциясын елге қайтаруға (патриация) байланысты келіссөздер кезінде Оллманд партиялық әріптестеріне, соның ішінде патриацияны қадағалайтын комитет мүшелеріне, жаңа Конституцияда халықтың түпнұсқа құқықтары нақты қорғалуы керек екенін жиі ұсынды. Оллмандтың қолдауы түпнұсқа халықтың мүддесіне сенімділік арттырды, себебі ол бұрынғы Үндістер ісі жөніндегі министр және ұзақ жылдар бойы кабинет министрі болған. Ақырында, Оллманд 1982 жылғы Конституция заңына қарсы дауыс берді, өйткені ол Құқықтар мен бостандықтар хартасының 33-бабындағы ерекше жағдайды (notwithstanding clause) қолдаудан бас тартты, бұл ережеге сәйкес, ұлттық және провинциялық заң шығарушы органдар белгілі бір құқықтарды жоюға мүмкіндік алатын еді. Осы дауыс беруден кейін Оллманд либералдық кабинетке енбеді. Брайан Малруни премьер-министр болып тұрған кезеңде Оллманд көптеген ресми оппозициялық сыншы портфелдерін иеленді. 1984 жылдың қазанынан 1990 жылдың қыркүйегіне дейін Жұмыспен қамту жөніндегі сыншы болып жұмыс істеді. 1997 жылғы сайлауға дейін зейнеткерлікке шықты, содан кейін Кристиан оны Монреальде орналасқан Адам құқықтары және демократиялық даму халықаралық орталығының (кейіннен «Құқықтар мен демократия» деп аталды) президенті етіп тағайындады, бұл орталықтың алғашқы президенті Эд Бродбенттің орнына болды. Келіссөздер кезінде Оллманд Розмари Ноланмен танысты, ол 2002 жылы оған тұрмысқа шықты. Сонымен қатар, ол «Жаһандық іс-қимыл үшін парламентарилер» халықаралық ұйымының президенті болып қызмет етті. Оллманд Монреальдегі Ньюман орталығының және CANADEM директоры болып та жұмыс істеді. 2004 жылы Оллманд Макгилл университетінде Канада зерттеулер институтында қонақ ғалым ретінде дәріс берді. 2005 жылы Оллманд Маһер Арар ісі бойынша комиссияда Канаданың ұлттық қауіпсіздік органдары, әсіресе Корольдік атты полициясы, құқықтардан гөрі қауіпсіздікті бағалап, осылай істегенде жауапкершіліктен жалтарғанын айтты және құқықтық кеңесші ретінде қызмет етті.

In October 1979, Allmand was forced to borrow a tie from an NDP MP when the Speaker of the House of Commons refused to recognize him to ask a question because he was "improperly dressed" in a turtleneck sweater with his suit instead of a tie. Allmand unsuccessfully challenged the ruling. During the negotiations leading up to the patriation of the Constitution of Canada, Allmand, frequently suggested to his caucus colleagues, including those on the committee overseeing patriation, that the rights of Indigenous Peoples should be explicitly protected in any new constitution. Allmand's support lent credibility to the Indigenous cause, since he was a former Indian Affairs minister and longtime cabinet minister. Ultimately, Allmand voted against the Constitution Act, 1982 because of his opposition to the inclusion of the notwithstanding clause in Section 33 of the Charter of Rights and Freedoms that allowed certain rights to be overridden by the national and provincial legislatures. After this vote, Allmand would never hold a Liberal cabinet position again. During Brian Mulroney's tenure as prime minister, Allmand held numerous Official Opposition critic portfolios. He was critic for Employment from October 1984 to September 1990. He retired before the 1997 election after Chrétien appointed him president of the Montreal based International Centre for Human Rights and Democratic Development (later renamed Rights and Democracy) to replace Ed Broadbent, its first president. During the negotiations, Allmand met Rosemary Nolan, whom he married in 2002. He also served as the international president of Parliamentarians for Global Action. Allmand also served as a director of the Newman Centre of Montreal and CANADEM. In 2004, Allmand taught at McGill University as a visiting scholar at the Institute of Canadian Studies. In 2005, Allmand served as counsel for the International Civil Liberties Monitoring Group during the Commission of Inquiry into the Actions of Canadian Officials in Relation to Maher Arar, and argued that Canada's national security agencies, especially the Royal Canadian Mounted Police, chose security over rights and were largely unaccountable when they did so.

Монреаль қалалық саясаты

2005 жылдың қарашасында Оллманд Монреаль қалалық кеңесіне Лойола округінен өкіл болып сайланды. «Union Montréal» партиясына қосылуының басты себебі – ол дайындалуына көмектескен қалалық құқықтар хартасын іске асыруды бақылауға көмектесу еді. 2013 жылдың күзінде Оллманд Таяу Шығыстағы әділдік және бейбітшілік үшін канадалықтар қорының кеңесіне қосылды. 2014 жылы Оллманд Дүниежүзілік федералистік қозғалысы – Канада атынан Кассалық оқ-дәрілер туралы конвенцияны іске асыру жөніндегі Канада үкіметінің заң жобасын сотта қорғады. Ол заң жобасындағы, АҚШ сияқты конвенцияға қол қоймаған одақтастармен бірлескен әскери операцияларға қатысқанда Канадаға белгілі бір жағдайларда ерекшелік беру туралы бап конвенцияның мақсатына зиян келтіреді деп мәлімдеді. Оллманд Австралия мен Жаңа Зеландияның, Американың тағы екі одақтасының осы ерекшеліксіз ұқсас заңдарды қабылдағанын атап өтті. Оллманд ерекшелікпен келісімге қол қою басқа елдерді де өз ерекшеліктерін жасауға ынталандырады деп алаңдады. 2016 жылдың ақпанында Оллмандқа ми ісігі диагнозы қойылды, ал оның жағдайы 2016 жылдың қазанында нашарлады. Ол Монреаль университетінің Нотр-Дам ауруханасының паллиативтік күтім орталығына жатты, онда 2016 жылдың 7 желтоқсанында 84 жасында қайтыс болды. Оллмандтан кейін әйелі, бір ұлы және екі қызы қалды. 2000 жылы ол «демократияға, әділдікке және негізгі бостандықтарға берілгендігі үшін» Канада орденінің офицері атанды. 2006 жылдың маусым айында Бишоп университеті оған құрметті заң ғылымдары докторы атағын берді. Оның қайтысынан кейін Монреаль қаласының мэрі Денис Кодерр Монреаль қалалық әкімшілігі алдындағы туды оның құрметіне жартылай төмен түсірілетінін жариялады. Премьер-министр Джастин Трюдо Twitter-де Оллмандтың «Канадаға депутат және министр ретінде қосқан зор үлесі арқылы оның мұрасы мәңгілікке сақталатынын» мәлімдеді. 2018 жылы Оллманд өкілдік еткен Нотр-Дам-де-Грасе ауданындағы коммерциялық емес Королева Елизавета денсаулық кешені, ол 2001 жылдан қайтыс болғанға дейін кеңес мүшесі болып қызмет еткен, жедел жәрдем күту залының атын Уоррен Оллманд еске алу қорымен бірлескен қайырымдастық шарасы аясында оның құрметіне өзгертілді.

In November 2005, Allmand was elected to the Montreal city council seat as a member of the Union Montréal party to represent Loyola, Allmand's primary motivation for joining was to help oversee the city's implementation of its charter of rights that he had helped draft. In Fall 2013, Allmand joined Foundation Board of Canadians for Justice and Peace in the Middle East. In 2014, Allmand defended a legal argument, on behalf of the World Federalist Movement – Canada, that challenged the Canadian government's implementation bill for the Convention on Cluster Munitions. He argued that a clause of the bill which gave Canada an explicit exemption in certain cases while participating in combined military operations with non signatory allies such as the United States undermined the purpose of the convention. Allmand noted that Australia and New Zealand, two other American allies, had passed similar legislation without this exemption. Allmand was concerned that signing a treaty with the exception would encourage other countries to create their own exceptions. Allmand was diagnosed with a brain tumour in February 2016, and his condition worsened in October 2016. He then entered a palliative care centre at the Centre hospitalier de l'Université de Montréal's Hôpital Notre Dame, where he died on December 7, 2016, at the age of 84. Allmand was survived by his wife, a son and two daughters. In 2000, he was made an Officer of the Order of Canada for being "committed to democracy and the pursuit of justice and fundamental freedoms." In June 2006, Bishop's University granted him a Doctor of Civil Law honoris causa at its convocation ceremony. After his death, Denis Coderre, the Mayor of Montreal, announced that the flags at Montreal City Hall would be flown at half mast in his honour. Prime Minister Justin Trudeau released a statement on Twitter saying that Allmand's "legacy will live on in the enormous contributions he made to Canada as an MP and Minister." In 2018, the Queen Elizabeth Health Complex, a non profit in the Notre Dame de Grâce neighbourhood that Allmand represented, for which he served as a board member from 2001 until his death, renamed its urgent care waiting room in his honour as part of a fundraising initiative with the Warren Allmand Memorial Fund.